Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να συσταθεί δίκτυο ταμείων εξυγίανσης στην ΕΕ, ώστε οι μελλοντικές πτωχεύσεις τραπεζών να μην επιβαρύνουν τους φορολογούμενους και να μην αποσταθεροποιούν το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Ειδικότερα, μετά από συζήτηση στο προσεχές Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει τις ιδέες αυτές στη σύνοδο κορυφής του G-20 στο Τορόντο, στις 26-27 Ιουνίου 2010. Τα εν λόγω ταμεία θα αποτελέσουν μέρος ευρύτερου πλαισίου με στόχο την πρόληψη μελλοντικών χρηματοπιστωτικών κρίσεων και την ενίσχυση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Η Επιτροπή πιστεύει ότι ένας τρόπος να επιτευχθούν τα παραπάνω είναι και η καθιέρωση απαίτησης για τα κράτη μέλη να συστήσουν ταμεία βάσει κοινών κανόνων, στα οποία οι τράπεζες θα υποχρεούνται να καταβάλλουν ένα τέλος. Τα ταμεία δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη διάσωση τραπεζών, αλλά μόνο για να εξασφαλίζουν ότι η πτώχευση μιας τράπεζας θα αντιμετωπίζεται διαχειριστικά κατά συστηματικό τρόπο και δεν θα αποσταθεροποιεί το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Ο Επίτροπος για την εσωτερική αγορά και τις υπηρεσίες Michel Barnier δήλωσε: «Είναι απαράδεκτο οι φορολογούμενοι να συνεχίζουν να επωμίζονται το επαχθές κόστος της διάσωσης του τραπεζικού τομέα. Δεν πρέπει να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Πιστεύω στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει». Οφείλουμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα που θα εξασφαλίζει ότι στο μέλλον, το κόστος των τραπεζικών κρίσεων θα το επωμίζεται ο χρηματοπιστωτικός τομέας. Γι’ αυτό πιστεύω ότι πρέπει να ζητήσουμε από τις τράπεζες να συμβάλουν στην χρηματοδότηση ενός ταμείου που θα έχει ως αποστολή τη διαχείριση της χρεοκοπίας των τραπεζών, την προστασία της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και τον περιορισμό της μετάδοσης των επιπτώσεων - το οποίο όμως δεν θα είναι ταμείο διάσωσης. Η Ευρώπη πρέπει να ηγηθεί της προσπάθειας επινόησης κοινών προσεγγίσεων και υιοθέτησης ενός μοντέλου συνεργασίας το οποίο θα μπορούσε να εφαρμοστεί παγκοσμίως.»

Γιατί χρειάζονται ταμεία εξυγίανσης τραπεζών
Λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι εθνικές κυβερνήσεις υποχρεώθηκαν να χρησιμοποιήσουν τεράστια ποσά από τα χρήματα των φορολογούμενων για να στηρίξουν τον χρηματοπιστωτικό τους τομέα, να διατηρήσουν την χρηματοπιστωτική σταθερότητα και να προστατεύσουν τους καταθέτες.

Επί του παρόντος, απαιτούνται προσπάθειες για να εξασφαλιστεί ότι παρόμοιες καταστάσεις δεν θα υπάρξουν ποτέ πλέον. Η Επιτροπή ήδη λαμβάνει προληπτικά μέτρα ώστε να μειωθεί η πιθανότητα χρεοκοπίας των τραπεζών, αλλά απαιτούνται και δράσεις για να εξασφαλιστεί ότι, σε περίπτωση χρεοκοπίας τραπεζών στο μέλλον, θα υπάρχουν εύρωστοι μηχανισμοί για την αντιμετώπισή της που θα υποστηρίζονται από ιδιωτικά κεφάλαια.

Τον Οκτώβριο του 2009, η Επιτροπή κατέστησε σαφές ότι υποστηρίζει τη δημιουργία νέου πλαισίου διαχείρισης κρίσεων σε επίπεδο ΕΕ. Το νέο αυτό πλαίσιο θα περιλάβει εναρμονισμένο σύνολο εξουσιών και κανόνων που θα επιτρέπουν στις ρυθμιστικές αρχές να προλαμβάνουν τις χρεοκοπίες τραπεζών και να λαμβάνουν μέτρα για να διευκολύνουν την ομαλή αντιμετώπιση καταστάσεων αφερεγγυότητας τραπεζών, ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα την επιβάρυνση των φορολογούμενων.

Η Επιτροπή προτείνει τώρα τη δημιουργία ταμείων εξυγίανσης τραπεζών ως συμπλήρωμα αυτού του νέου πλαισίου. Φυσικά, το μέγεθος και το πεδίο εφαρμογής τους θα εξαρτηθεί από την αποτελεσματικότητα βελτιωμένων μηχανισμών επιτήρησης και κανονιστικής ρύθμισης.

Αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ έχουν ήδη επιβάλει τέλη στον τραπεζικό τους τομέα ή μελετούν την επιβολή τους. Ωστόσο, η έλλειψη συντονισμένης προσέγγισης όσον αφορά το ποσό που θα πρέπει να επιβληθεί ως τέλος και του τρόπου με τον οποίο θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί, σημαίνει ότι υπάρχει κίνδυνος να σημειωθούν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ των εθνικών τραπεζικών αγορών και να εμποδιστεί η διασυνοριακή συνεργασία κατά τη διάρκεια κρίσεων.

Τι προτείνει η Επιτροπή; Ένα δίκτυο συστημάτων εξυγίανσης σε επίπεδο ΕΕ  χρηματοδοτούμενο από τις τράπεζες
Η Επιτροπή πιστεύει ότι με τη σύσταση πανευρωπαϊκού δικτύου προχρηματοδοτημένων συστημάτων με αυστηρά καθορισμένες αρμοδιότητες θα αξιοποιούνταν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα τέλη που καταβάλλουν οι τράπεζες. Τα εν λόγω ταμεία θα έχουν ως στόχο την χρηματοδότηση μέτρων όπως αυτά που περιγράφονται στην ανακοίνωση του Οκτωβρίου 2009 περί διαχείρισης κρίσεων και τα οποία περιλαμβάνουν: χρηματοδότηση για δραστηριότητες «ενδιάμεσων τραπεζών» (bridge bank), πλήρη ή μερική μεταφορά περιουσιακών στοιχείων ή/και υποχρεώσεων, και χρηματοδότηση διαχωρισμού των «καθαρών» και των «τοξικών» περιουσιακών στοιχείων ανάμεσα στις «καλές» και τις «κακές» τράπεζες.

Η δημιουργία ταμείων εξυγίανσης τραπεζών θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα του τραπεζικού τομέα και έτσι θα αποφευχθεί η ανάγκη προσφυγής σε κονδύλια που προέρχονται από τους φορολογούμενους. Η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσης ότι η ύπαρξη μεγάλων προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από τις τράπεζες εγείρει σημαντικά ζητήματα «ηθικής τάξεως» εάν υπάρχει η πεποίθηση ότι τα εν λόγω ταμεία υφίστανται για να προστατεύσουν τις τράπεζες από μελλοντική χρεοκοπία.

Πρόκειται για μείζον πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί με το να καταστεί εντελώς σαφές ότι οι πρώτοι που οφείλουν να υποστούν τις συνέπειες της χρεοκοπίας της τράπεζας είναι οι μέτοχοι και οι ανασφάλιστοι πιστωτές, ότι τα ταμεία εξυγίανσης δεν αποτελούν ασφαλιστικό συμβόλαιο και ότι δεν θα χρησιμοποιούνται για την διάσωση χρεοκοπημένων τραπεζών αλλά μάλλον για να διευκολύνουν την ομαλή πτώχευση.

Πιθανό μέγεθος και λειτουργία
Τα ταμεία εξυγίανσης τραπεζών θα πρέπει να συσταθούν για καθορισμένη χρονική περίοδο και τα τέλη που θα καταβάλλουν οι τράπεζες θα μπορούσαν να καθοριστούν με τρόπους που να παρέχουν κίνητρα για σωστή συμπεριφορά και άμβλυνση του κινδύνου που συνεπάγεται η εξυγίανση. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν έχει την πρόθεση στο παρόν στάδιο να δώσει επακριβείς λεπτομέρειες σχετικά με το πώς αναμένεται να λειτουργούν τα ταμεία εξυγίανσης τραπεζών ούτε σχετικά με το ενδεχόμενο μέγεθος τους.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι έχει μεγάλη σημασία να κατανοηθούν σαφώς και να εκτιμηθούν προσεκτικά οι σωρευτικές επιπτώσεις του ευρύτερου συνόλου των μεταρρυθμίσεων που αφορούν τα τέλη και τα κεφάλαια των τραπεζών. Θα απαιτηθεί επίσης να εξασφαλιστεί ότι οι εν λόγω δαπάνες έχουν προσαρμοστεί κατά τρόπο που να μην παρακωλύουν την οικονομική ανάκαμψη ούτε να επιβαρύνουν το κόστος της πίστης στη πραγματική οικονομία.

Επόμενα βήματα
Η Επιτροπή θα υποβάλει τις ιδέες της στους Υπουργούς Οικονομικών και στους Αρχηγούς Κρατών και Κυβερνήσεων της ΕΕ καθώς και στο G-20 εντός του Ιουνίου του 2010. Θα πιέσει για την επίτευξη ευρείας συμφωνίας επί των γενικών αρχών και προσανατολισμών.
Τον Οκτώβριο του 2010, η Επιτροπή θα παρουσιάσει λεπτομερείς προτάσεις σχετικά με τα ευρύτερα σχέδια της για την ανάπτυξη νέου πλαισίου διαχείρισης κρίσεων και την προγραμματιζόμενη έγκριση νομοθετικών προτάσεων. Οι προτάσεις της Επιτροπής για τα ταμεία εξυγίανσης θα συνοδεύονται από προσεκτική αξιολόγηση των επιπτώσεων.

Η Επιτροπή θα ηγηθεί των προσπαθειών του G-20 για την επίτευξη παγκόσμιας προσέγγισης όσον αφορά τα ταμεία εξυγίανσης με βάση τις ιδέες που παρουσιάζονται στη σχετική ανακοίνωση και με στόχο την διατήρηση συνθηκών ισότιμου ανταγωνισμού παγκοσμίως-