26 Ιουνίου 1945: Όταν ο κόσμος υποσχέθηκε ότι ο πόλεμος δεν θα ξαναγίνει κανόνας

Στις 26 Ιουνίου 1945, στο Σαν Φρανσίσκο, εκπρόσωποι 50 συμμαχικών κρατών υπέγραψαν τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Ήταν μια από τις πιο αισιόδοξες στιγμές του 20ού αιώνα. Η ανθρωπότητα, έχοντας μόλις ζήσει δύο παγκόσμιους πολέμους μέσα σε λιγότερο από τρεις δεκαετίες, αναζητούσε έναν τρόπο να μην επαναλάβει τα ίδια λάθη.

Ο ΟΗΕ δεν δημιουργήθηκε για να κυβερνήσει τον κόσμο. Δημιουργήθηκε για να προσφέρει έναν χώρο διαλόγου, να αποτρέπει τις συγκρούσεις, να προστατεύει τα ανθρώπινα δικαιώματα και να ενισχύει τη συνεργασία ανάμεσα στα κράτη. Η πρώτη φράση του Χάρτη είναι χαρακτηριστική: «Εμείς οι λαοί των Ηνωμένων Εθνών, αποφασισμένοι να σώσουμε τις επόμενες γενιές από τη μάστιγα του πολέμου...»

Όμως η ιστορία αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη από τις διακηρύξεις. Από την Κορέα και το Βιετνάμ μέχρι τη Γιουγκοσλαβία, το Ιράκ, τη Γάζα, την Ουκρανία, το Σουδάν και τόσες άλλες συγκρούσεις, οι πόλεμοι δεν σταμάτησαν. Πολλές αποφάσεις του ΟΗΕ έμειναν χωρίς εφαρμογή, ενώ το δικαίωμα βέτο των πέντε μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας συχνά παρέλυσε τον οργανισμό, όταν τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων συγκρούστηκαν.

Κι όμως, παρά τις αδυναμίες του, δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί έναν κόσμο χωρίς τον ΟΗΕ. Μέσα από τις υπηρεσίες και τους οργανισμούς του σώθηκαν εκατομμύρια ζωές, αντιμετωπίστηκαν επιδημίες, προστατεύθηκαν πρόσφυγες, οργανώθηκαν ανθρωπιστικές αποστολές και αναπτύχθηκαν διεθνείς κανόνες που σήμερα θεωρούμε αυτονόητους.

Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν απέτυχε ο ΟΗΕ, αλλά αν τα ίδια τα κράτη στάθηκαν πιστά στις αρχές που υπέγραψαν εκείνη την ημέρα στο Σαν Φρανσίσκο. Γιατί οι διεθνείς οργανισμοί δεν έχουν δική τους βούληση. Η δύναμή τους εξαρτάται από την πολιτική βούληση εκείνων που τους δημιούργησαν.

Ο Καταστατικός Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών εξακολουθεί να θυμίζει ότι ακόμη και μέσα από τα ερείπια του μεγαλύτερου πολέμου στην ανθρώπινη ιστορία, οι λαοί τόλμησαν να πιστέψουν πως η συνεργασία μπορεί να είναι ισχυρότερη από τη βία. Η μεγάλη πρόκληση, ογδόντα ένα χρόνια αργότερα, δεν είναι να ξαναγράψουμε εκείνον τον Χάρτη, αλλά να βρούμε τη βούληση να τον εφαρμόσουμε.

Η στιγμή της υπογραφής. Στις 26 Ιουνίου 1945, στο Σαν Φρανσίσκο, εκπρόσωποι 50 κρατών υπογράφουν τον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, θέτοντας τα θεμέλια ενός νέου διεθνούς οργανισμού που φιλοδοξούσε να αποτρέψει έναν ακόμη παγκόσμιο πόλεμο

Η μεγάλη αίθουσα της Διάσκεψης του Σαν Φρανσίσκο. Εδώ, ύστερα από δύο μήνες διαπραγματεύσεων, ολοκληρώθηκε το κείμενο του Χάρτη, που εξακολουθεί μέχρι σήμερα να αποτελεί το βασικό καταστατικό κείμενο του ΟΗΕ

Οι αντιπροσωπείες των χωρών που συμμετείχαν στη Διάσκεψη. Μέσα στις ελπίδες αλλά και στις πληγές που είχε αφήσει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, γεννήθηκε η ιδέα ότι οι διεθνείς διαφορές πρέπει να λύνονται γύρω από ένα τραπέζι διαλόγου και όχι στα πεδία των μαχών