Το καλοκαίρι του 2026 θα μείνει στην ιστορία ως ένα από τα θερμότερα στην ενωμένη Ευρώπη. Από τον περασμένο Ιούνιο οι τοπικές κοινωνίες βρίσκονται αντιμέτωπες με ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες και κατ’ επέκταση έντονες δυσκολίες στην καθημερινότητα τους. Σε κάποιες εκ των πληγεισών περιοχών, πολίτες που ανήκαν στις λεγόμενες ευπαθείς ομάδες έχασαν ακόμη και τη ζωή τους. Στη Γερμανία, πόλεις και χωριά θυμίζουν υποσαχάρια εδάφη, ενώ στην Αυστρία σημειώθηκε ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας στην πρωτεύουσα Βιέννη με 41 βαθμούς κελσίου.
Τα ακραία αυτά καιρικά φαινόμενα προκαλούν και άλλες επιπτώσεις σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας, στις μεταφορές, αλλά πρωτίστως στην ενέργεια. Λόγω του παρατεταμένου καύσωνα και της διαρκούς ξηρασίας οι μεγαλύτεροι ποταμοί στην Ευρώπη, όπως ο Ρήνος και ο Δούναβης, καταγράφουν τεράστια απώλεια σε όγκο νερού. Στη Βουδαπέστη, οι επισκέπτες μπορούν πλέον να περπατούν εκεί που πριν λίγους μήνες έρεε το νερό. Στη δε Σερβία, η πτώση της στάθμης έφερε στο φως ακόμη και ναυάγια γερμανικών μεταγωγικών από το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο που ήταν θαμμένα στο βυθό. Πως αντιδρούν όμως οι εθνικές κυβερνήσεις σε αυτά τα φαινόμενα; Τι αποφάσεις έχουν ήδη λάβει για να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες και να εξοικονομήσουν ενέργεια. Στην Ουγγαρία του Πέτερ Μάγιαρ, η Κυβέρνηση ενήργησε άμεσα, περιορίζοντας καταρχήν δραστικά τη λειτουργία του εργοστασίου παραγωγής πυρηνικής ενέργειας Πακς, αλλά και περιορίζοντας αισθητά την κατανάλωση νερού και ρεύματος σε δημόσια κτίρια. Για παράδειγμα, η επιβλητική ουγγρική Βουλή δεν φωτίζεται πλέον κατά τις βραδινές ώρες, ενώ και τα ηλεκτροκίνητα τρένα που βρίσκονται εν κινήσει μείωσαν αισθητά την ταχύτητα τους.
Στη γειτονική Αυστρία, η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τη μείωση της ενέργειας από υδάτινους πόρους και την αύξηση της από τα φωτοβολταϊκά πάρκα. Σύμφωνα με την αυστριακή Der Standard, η υδροηλεκτρική ενέργεια πράγματι παράγει αυτή τη στιγμή περίπου 30% λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια από ό,τι συνήθως για αυτήν την εποχή του χρόνου, επειδή ο Δούναβης μεταφέρει μόνο το ένα τρίτο του κανονικού όγκου νερού του. Η κρατική εταιρεία ενέργειας Verbund αισθάνεται ιδιαίτερα έντονα τις επιπτώσεις. Είναι ο μεγαλύτερος εγχώριος παραγωγός υδροηλεκτρικής ενέργειας και λειτουργεί τους μεγαλύτερους σταθμούς παραγωγής ενέργειας στον Δούναβη.
«Το 2026 είναι στην πραγματικότητα η πιο ξηρή χρονιά από τότε που αρχίσαμε να τηρούμε υδρολογικά αρχεία», δήλωσε πρόσφατα ο Διευθύνων Σύμβουλος της Verbund, Michael Strugl. «Η υδροηλεκτρική ενέργεια μετατοπίζει την κορύφωση της παραγωγής της στον χειμώνα. Οι βροχοπτώσεις κατανέμονται πολύ διαφορετικά από ό,τι πριν», λέει ο εκπρόσωπος της Verbund, Florian Seidl. Την άνοιξη, υπάρχει έλλειψη νερού λόγω της χαμηλότερης χιονόπτωσης και οι βροχοπτώσεις μετατοπίζονται στον χειμώνα. Η ίδια πηγή αναφέρει ότι η Ουγγαρία απέφυγε οριακά το πλήρες κλείσιμο του μοναδικού πυρηνικού σταθμού της λόγω της χαμηλής στάθμης του νερού στον Δούναβη. Ο πυρηνικός σταθμός Paks παράγει το ένα τρίτο των αναγκών της Ουγγαρίας σε ηλεκτρική ενέργεια. Η κατάσταση στο ουγγρικό ηλεκτρικό δίκτυο παραμένει επομένως κρίσιμη. Η δε Ρουμανία κατέφυγε σε πιο δραστικά μέτρα, ανατινάζοντας έναν βράχο στον Δούναβη για να εξασφαλίσει επαρκή ροή νερού ψύξης προς τον πυρηνικό σταθμό Cernavoda.
Παρά την πίεση που δέχεται συνολικά το σύστημα παραγωγής ενέργειας, στην Αυστρία δεν υπάρχουν στην παρούσα φάση επιπτώσεις στην ασφάλεια εφοδιασμού, όπως τουλάχιστον αναφέρει ο ιστότοπος του υπουργείου Ενέργειας. Το κρίσιμο αυτό θέμα της αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης, επιβάλλει μια ολιστική προσέγγιση και σε κεντρικό επίπεδο (ευρωπαϊκοί θεσμοί). Ήδη από τον Ιούνιο του 2025, η Κομισιόν, σε συνεργασία με το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), καταρτίζει έκθεση για τους δείκτες ανθεκτικότητας των υδάτων, η οποία θα προσφέρει πληροφορίες βάσει δεδομένων σχετικά με την ενίσχυση της ετοιμότητας για την αντιμετώπιση της ξηρασίας παγκοσμίως. Τα στοιχεία της θα στηρίξουν τους φορείς χάραξης πολιτικής και λήψης αποφάσεων στο σχεδιασμό αποτελεσματικότερων στρατηγικών αντιμετώπισης της ξηρασίας. Επιπλέον, η Επιτροπή συμβάλλει επιστημονικά στο Διεθνές Παρατηρητήριο Ανθεκτικότητας στην Ξηρασία.
Εν κατακλείδι, η Ευρώπη αντιμετωπίζει πλέον μια νέα κλιματική πραγματικότητα που επηρεάζει ακόμα και την ενεργειακή της επάρκεια. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη, από τη στιγμή που η προσπάθεια για απεξάρτηση από το ρωσικό παράγοντα, αλλά και για στρατηγική αυτονομία συνεχίζεται. Όπως σε όλες τις μεγάλες κρίσεις, έτσι και στη συγκεκριμένη, οι Βρυξέλλες οφείλουν σε άμεση συνεργασία με τα κράτη-μέλη, να απαντήσουν συνολικά. Η ανθεκτικότητα της Ε.Ε θα δοκιμαστεί εκ νέου το επόμενο διάστημα, καθώς τα δύσκολα είναι ακόμη μπροστά....
