Σαν σήμερα, στις 24 Ιουνίου 1798 (12 Ιουνίου με το παλαιό ημερολόγιο), ο Ρήγας Βελεστινλής ή Φεραίος και επτά συνεργάτες του στραγγαλίστηκαν στις φυλακές του Βελιγραδίου από τις οθωμανικές αρχές. Είχαν προηγηθεί περίπου σαράντα ημέρες εγκλεισμού, ανακρίσεων και βασανιστηρίων. Μετά την εκτέλεσή τους, τα σώματά τους ρίχτηκαν στον Δούναβη, ώστε να μη μείνει τάφος που θα μπορούσε να γίνει τόπος μνήμης.
Ο Ρήγας γεννήθηκε το 1757 στο Βελεστίνο της Θεσσαλίας, την αρχαία πόλη των Φερών, από την οποία προήλθε και το προσωνύμιο «Φεραίος». Υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και ο πρώτος που διατύπωσε με σαφήνεια ένα επαναστατικό σχέδιο για την απελευθέρωση των λαών της Βαλκανικής από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Μετά τις πρώτες σπουδές του στη Θεσσαλία βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη και αργότερα στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, όπου συνδέθηκε με φαναριωτικούς κύκλους και ανέπτυξε έντονη πνευματική δραστηριότητα. Στη Βιέννη εξέδωσε σημαντικά έργα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, όπως το Φυσικής Απάνθισμα, τον Ηθικό Τρίποδα και το Σχολείον των ντελικάτων εραστών.
Το σημαντικότερο, όμως, έργο του ήταν η «Νέα Πολιτική Διοίκησις», ένα επαναστατικό πρόγραμμα που περιλάμβανε τον περίφημο Θούριο, τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, επαναστατική προκήρυξη και ένα δημοκρατικό σύνταγμα εμπνευσμένο από τις αρχές της Γαλλικής Επανάστασης.
Ο Ρήγας δεν οραματιζόταν απλώς την απελευθέρωση των Ελλήνων. Σχεδίαζε τη δημιουργία μιας δημοκρατικής βαλκανικής πολιτείας, στην οποία Έλληνες, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρουμάνοι, Αλβανοί και άλλοι λαοί θα ζούσαν ως ισότιμοι πολίτες, απαλλαγμένοι από την οθωμανική κυριαρχία.
Το επαναστατικό του σχέδιο αποκαλύφθηκε στα τέλη του 1797. Συνελήφθη από τις αυστριακές αρχές στην Τεργέστη μαζί με συνεργάτες του και παραδόθηκε στους Οθωμανούς. Μεταφέρθηκε στο Βελιγράδι, όπου κρατήθηκε στον πύργο Νεμπόισα και τελικά εκτελέστηκε μαζί με τους:Γεώργιο Αργέντη, Νικόλαο Καστριώτη, Ιωάννη Καρατζά, Ζαφείριο Περισταρά, Δημήτριο Νικολίδη, Θεοχάρη
Η Επανάσταση του 1821 ξέσπασε είκοσι τρία χρόνια αργότερα. Ωστόσο, πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι ο Ρήγας υπήρξε ο σημαντικότερος πρόδρομός της, καθώς συνέδεσε για πρώτη φορά τις ιδέες του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού με ένα συγκεκριμένο σχέδιο πολιτικής και εθνικής απελευθέρωσης.
Ο Ρήγας δεν υπήρξε μόνο ένας πρόδρομος της Ελληνικής Επανάστασης. Υπήρξε ένας από τους πρώτους πολιτικούς οραματιστές της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Σε μια εποχή αυτοκρατοριών, φαντάστηκε μια δημοκρατική πολιτεία ελεύθερων πολιτών. Σε μια εποχή προνομίων και υποταγής, μίλησε για δικαιώματα, ισότητα και λαϊκή κυριαρχία. Και σε μια εποχή φόβου, τόλμησε να καλέσει τους υπόδουλους λαούς σε εξέγερση.
Γι’ αυτό και η εκτέλεσή του στο Βελιγράδι, στις 24 Ιουνίου 1798, δεν θεωρήθηκε το τέλος μιας ζωής αλλά η αρχή μιας παρακαταθήκης που θα επηρέαζε τις επόμενες γενιές αγωνιστών. Ο άνθρωπος χάθηκε στα νερά του Δούναβη. Οι ιδέες του, όμως, συνέχισαν να ταξιδεύουν μέχρι να φτάσουν στην Επανάσταση του 1821 και πέρα από αυτήν.
Η φράση που συνδέθηκε περισσότερο με το όνομά του εξακολουθεί να συνοψίζει το πνεύμα της εποχής του:
«Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά».
Διακόσια είκοσι οκτώ χρόνια μετά τη θυσία του, ο Ρήγας Βελεστινλής εξακολουθεί να συμβολίζει όχι μόνο τον αγώνα για εθνική ελευθερία, αλλά και την πίστη ότι οι λαοί μπορούν να οικοδομήσουν το μέλλον τους πάνω στις αρχές της δημοκρατίας, της ισότητας και της ελεύθερης σκέψης.
