Η Ελλάδα γερνά χωρίς σχέδιο: Τι μας δείχνει το Longevity Preparedness Index

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται επίσημα στις πιο «γηρασμένες» χώρες της Ευρώπης. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 23,9 % του πληθυσμού το 2024 ήταν ηλικίας 65 ετών και άνω – το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, μετά την Ιταλία και τη Φινλανδία.

Η Ελληνική Στατιστική Αρχή επιβεβαιώνει την τάση: ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων (ο λόγος του πληθυσμού 65+ προς τον ενεργό πληθυσμό 15-64) αυξάνεται σταθερά και μέχρι το 2050 αναμένεται να πλησιάσει το 60 %, σύμφωνα με τις προβολές EUROPOP 2024 της Eurostat.

Την ίδια στιγμή, σχεδόν ένας στους οκτώ πολίτες άνω των 65 αντιμετωπίζει υλικό ή κοινωνικό υστέρημα (12,8 % το 2024, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ).

Πίσω από αυτά τα νούμερα κρύβεται μια σιωπηρή κρίση – όχι του πόσοι παίρνουν σύνταξη, αλλά του πώς θα ζήσουν τα επόμενα 20 ή 30 χρόνια.

Κι όμως, λίγοι μιλούν γι’ αυτό με σχέδιο.

Εδώ έρχεται να φωτίσει την εικόνα ένα νέο παγκόσμιο εργαλείο: το Longevity Preparedness Index (LPI).

Τι είναι το LPI – ένα καινοτόμο εργαλείο μέτρησης ετοιμότητας

Το LPI είναι ένα πρωτοποριακό πλαίσιο που ανέπτυξαν από κοινού η John Hancock και το MIT AgeLab, με στόχο να μετρήσουν πόσο έτοιμοι είναι οι ενήλικοι να ζήσουν καλά σε μεγαλύτερη ηλικία — όχι μόνο οικονομικά αλλά συνολικά.

Συγκεκριμένα:

• Τα δεδομένα συλλέχθηκαν από 14 Μαΐου έως 5 Ιουνίου 2025, μέσω διαδικτύου και τηλεφώνου, με δείγμα 1.307 ενήλικων (18+ ετών) στις ΗΠΑ.
• Ο δείκτης καλύπτει οκτώ (8) τομείς ζωής: Social Connection, Finance, Daily Activities, Care, Home, Community, Health, Life Transitions.
• Κάθε τομέας βαθμολογείται σε κλίμακα 0-100, και ο συνολικός δείκτης προκύπτει ως ο μέσος όρος των οκτώ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία:

• Ο μέσος όρος στην αμερικανική έρευνα ήταν ~60/100, δείχνοντας ότι ακόμη και σε εξέλιξη κοινωνίες υπάρχει έλλειμμα ετοιμότητας.
• Οι τομείς με τη χαμηλότερη επίδοση: Care ~42, Home ~56, Health ~56.
• Οι τομείς με υψηλότερη επίδοση: Community ~70, Social Connection ~69.
• Οι γυναίκες υπερέχουν στους τομείς της κοινωνικής σύνδεσης, των καθημερινών δραστηριοτήτων, της φροντίδας, ενώ οι άνδρες σημειώνουν ελαφρώς υψηλότερη βαθμολογία στα οικονομικά.
  
  

Με άλλα λόγια: το LPI μας λέει ότι «ζω περισσότερο» δεν αρκεί αν δεν σχεδιάσω «πώς» θα ζω. Και εδώ εισέρχεται η ελληνική πραγματικότητα.

Αν βάζαμε την Ελλάδα στο LPI …

Αν υπήρχε LPI για την Ελλάδα, οι δείκτες θα ήταν πιθανότατα χαμηλότεροι από τον αμερικανικό μέσο όρο. Κι αυτό για συγκεκριμένους λόγους:

1. Η γήρανση τρέχει πιο γρήγορα από την πολιτική.

Η Ελλάδα μπαίνει στην κατηγορία των «υπεργηρασμένων» χωρών μέσα στην επόμενη 15ετία. Η Eurostat προβλέπει ότι μέχρι το 2050 ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων θα πλησιάζει το 60 %. Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε 1,6 ενεργούς πολίτες θα αντιστοιχεί ένας άνω των 65 – αναλογία που απειλεί το ασφαλιστικό και την παραγωγικότητα.

2. Η φροντίδα παραμένει «οικογενειακή υπόθεση».

Πάνω από το 70 % της ανεπίσημης φροντίδας ηλικιωμένων στην Ελλάδα παρέχεται από συγγενείς ή φροντιστές χωρίς επαγγελματική κατάρτιση. Το LPI αναγνωρίζει τον τομέα «Care» ως το μεγαλύτερο κενό σε όλες τις χώρες – στην Ελλάδα είναι ακόμη πιο κραυγαλέο.

3. Το «σπίτι» δεν είναι έτοιμο για γηρατειά.

Μόνο το 14 % των κατοικιών στην Ελλάδα διαθέτει βασικά χαρακτηριστικά προσβασιμότητας (ράμπες, ανελκυστήρες, ευρύχωρα μπάνια – Eurofound 2023). Το LPI βαθμολογεί τον τομέα «Home» με 56/100 στις ΗΠΑ· στην Ελλάδα πιθανότατα θα ήταν χαμηλότερος.

4. Η μοναξιά αυξάνεται σιωπηλά.

Παρότι η οικογένεια παραμένει πυλώνας, η μετανάστευση των νέων και η απομόνωση στις αγροτικές περιοχές δημιουργούν ένα κύμα ηλικιωμένων που ζουν μόνοι. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 38 % των νοικοκυριών ηλικίας 65+ αποτελείται από ένα μόνο άτομο (2024).

5. Οικονομική ευπάθεια παρά το προσωρινό μαξιλάρι.

Η μέση σύνταξη στην Ελλάδα ανέρχεται περίπου στα 1.100 € μεικτά, αλλά η ακρίβεια και η αύξηση του κόστους υγείας περιορίζουν το «πραγματικό» εισόδημα. Το 12,8 % των 65+ αντιμετωπίζει υλικό ή κοινωνικό αποκλεισμό.

Η αναγκαία στροφή – από το «σύνταξη» στο «πλάνο ζωής»

Το μήνυμα του LPI είναι ξεκάθαρο: η μακροζωία δεν είναι ζήτημα μόνο εισοδήματος ή προσδόκιμου ζωής. Είναι ζήτημα προετοιμασίας, σχεδίου και κοινότητας.

Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διπλή: να υποστηρίξει ένα πληθυσμό που ζει περισσότερο και να του προσφέρει τους πόρους να ζει καλύτερα.

Τι θα μπορούσε να γίνει:

• Εθνικό πρόγραμμα «Μακροζωία & Ετοιμότητα» με άξονες φροντίδας, κατοικίας, κοινότητας και οικονομικού σχεδιασμού.
• Κίνητρα για προσαρμογή κατοικιών και «γήρανση στον τόπο» (aging in place).
• Εκπαίδευση και πιστοποίηση φροντιστών ώστε να ενισχυθεί ο τομέας «Care».
• Ψηφιακές υπηρεσίες και τοπικά δίκτυα στήριξης για μοναχικά νοικοκυριά.
• Καμπάνια ενημέρωσης ώστε η «ετοιμότητα για μακροζωία» να γίνει μέρος του δημόσιου διαλόγου.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να αλλάξει τη δημογραφική της πραγματικότητα, μπορεί όμως να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο την αντιμετωπίζει.

Το Longevity Preparedness Index μας προσφέρει τον καθρέφτη – και την πυξίδα: να μετράμε την πρόοδο όχι με έτη ζωής, αλλά με ποιότητα ζωής.

Αν ξεκινήσουμε τώρα – ως άτομα, ως πολιτεία, ως κοινωνία – να σχεδιάζουμε τη μακροζωία όπως σχεδιάζουμε την καριέρα ή την επένδυση, τότε η γηρασμένη Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει παράδειγμα προετοιμασμένης Ελλάδας.

Γιατί η μακροζωία δεν είναι καταδίκη – είναι ευκαιρία. Αρκεί να είμαστε έτοιμοι να την ζήσουμε.

Πηγές: Eurostat (2024–2025), ΕΛΣΤΑΤ (EU-SILC 2024), World Bank (2024), John Hancock & MIT AgeLab Longevity Preparedness Index (2025).