Του Σπύρου Καπράλου

Ένα εικοσιτετράωρο μετά τη διεξαγωγή της Συνόδου του ΝΑΤΟ στη Χάγη, όπου επιβεβαιώθηκε η απόλυτη κυριαρχία του Προέδρου των ΗΠΑ κ. Ντόναλντ Τραμπ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συνεδριάζουν σήμερα και αύριο στις Βρυξέλλες, δίνοντας έμφαση στις τελευταίες εξελίξεις στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής και στην Ουκρανία. Στην ατζέντα συμπεριλαμβάνονται και άλλα μείζονα ζητήματα για την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, όπως είναι το μεταναστευτικό και η αμυντική θωράκιση, ενώ η Ε.Ε στρέφεται πλέον και σε μια ευρύτερη θεματολογία που αγγίζει τους βασικούς στόχους για περαιτέρω εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ιδέας και ολοκλήρωσης, όπως είναι η πορεία της διαδικασίας ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων και της Μολδαβίας. Η διεύρυνση, εξάλλου, συνιστά ένα κεντρικό στόχο εδώ και χρόνια, αν και από το 2013 και έπειτα, όταν δηλαδή εντάχθηκε η τελευταία χώρα στην ευρωπαϊκή οικογένεια, Κροατία, η διαδικασία πάγωσε τρόπω τινά για διάφορους λόγους. Αυτοί σχετίζονται με την οικονομία, τις αλλεπάλληλες κρίσεις, αλλά και την άρνηση κάποιων χωρών να συνδράμουν στη στήριξη των νέων μελών σε διαφορετικά επίπεδα. 

Λίγο πριν ξεκινήσει η σημερινή συνεδρίαση, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα έστειλε ένα σαφές στίγμα, σημειώνοντας, ανάμεσα σε άλλα, ότι «θα ασχοληθούμε με διάφορα ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν από κοινού για την προώθηση των κοινών μας φιλοδοξιών: να οικοδομήσουμε μια πιο ανταγωνιστική, ασφαλέστερη και πιο αυτόνομη Ευρώπη για τους πολίτες μας και να διασφαλίσουμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αποτελέσει έναν αποτελεσματικό, προβλέψιμο και αξιόπιστο παγκόσμιο παράγοντα». Μέχρι βέβαια να φτάσει σ΄ αυτό το σημείο και να δυναμώσει τη διπλωματική της ισχύ, η Ευρώπη οφείλει να κάνει ακόμα πιο αποφασιστικά βήματα, αφήνοντας πίσω αγκυλώσεις και εμπόδια του χθες, όπως η γραφειοκρατία, η απουσία ενός κοινού σχεδίου κλπ., υιοθετώντας μία νέα προσέγγιση στη βάση μιας κοινής γραμμής στα θέματα εξωτερικών, άμυνας και ασφάλειας για όλα τα κράτη-μέλη. Σε ένα κόσμο που μεταβάλλεται με κινηματογραφική ταχύτητα και με ανοιχτά μέτωπα-φωτιά ακόμα και στη γειτονιά της, η Ε.Ε δεν έχει πλέον την πολυτέλεια για μια ελιτίστικη και θεωρητική προσέγγιση, όπως συνήθιζε στο παρελθόν. Επιβάλλονται βήματα προς τα εμπρός, στενότερη συνεργασία, βαθιά ανάλυση και μεγαλύτερη ετοιμότητα για αυτά που έρχονται, καθώς δεν είναι λίγες οι φωνές, κυρίως στο γερμανόφωνο κόσμο, που αναφέρονται σε δυσοίωνες προβλέψεις για την επόμενη πενταετία. Από το 2022, όταν ξεκίνησε η ρωσική επέλαση στην Ουκρανία και έπειτα, η Ε.Ε έχει ήδη ξοδέψει εκατό πενήντα δις. ευρώ. Ο δρόμος όμως είναι ακόμα μακρύς. Ταυτόχρονα, η αστάθεια στα ανατολικά σύνορα της προκαλεί συνέπειες και σε άλλους τομείς, αφού η διοχέτευση κονδυλίων στην άμυνα και τους εξοπλισμούς αφαιρεί πόρους για άλλα κρίσιμα πεδία, όπως η υγεία, η παιδεία, η ψηφιακή σύγκλιση κλπ.                                        

Άλλα θέματα, όπως το μεταναστευτικό, συνεχίζουν να προκαλούν ένα ζωηρό ντιμπέιτ στο  εσωτερικό της Ε.Ε. Είναι σαφές πως πολλές χώρες έχουν σκληρύνει τη στάση τους γύρω από ένα φάκελο που σε μεγάλο βαθμό επηρέασε το αποτέλεσμα στις ευρωεκλογές του 2024. Αν και υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις ανάμεσα στις χώρες βορρά και νότου, εντούτοις μια ολιστική και ενιαία διαχείριση του ζητήματος καθίσταται επιβεβλημένη. Οι χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, όπως η Γερμανία,  επενδύουν στην επιστροφή μεταναστών στις χώρες υποδοχής, υποστηρίζοντας το αφήγημα της δευτερογενούς μετανάστευσης, το οποίο, ωστόσο, είναι παντελώς αβάσιμο, από τη στιγμή που οι μετανάστες ή πρόσφυγες εισέρχονται σε ευρωπαϊκό έδαφος. Η Ευρώπη βιώνει μη συμβατικές καταστάσεις. Όσο δε καταλάβει πιο γρήγορα ότι είναι προς το δικό της συμφέρον να χαράξει κοινή γραμμή απέναντι σε κύρια μέτωπα, τόσο μεγαλύτερες ελπίδες έχει να βγει από αυτές τις κρίσεις με τις λιγότερες δυνατές επιπτώσεις. Η ανθεκτικότητα και η βιωσιμότητα της θα δοκιμαστούν σε μια χρονική συγκυρία, που κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα τι επιφυλάσσει το αύριο.