Ε.Ε: Οι προκλήσεις, τα ανοιχτά μέτωπα και οι προτεραιότητες για την επόμενη μέρα

Σε ένα διεθνές περιβάλλον διαρκών μεταβολών και μεγάλης αστάθειας η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να αναζητήσει έναν ενεργότερο ρόλο και ταυτόχρονα να διασφαλίσει την αμυντική της θωράκιση. Το εγχείρημα αυτό κρίνεται πολύπλοκο και σύνθετο. Ο ανταγωνισμός για το ποιός θα επικρατήσει στη γεωπολιτική σκακιέρα και ποιός θα είναι σε θέση να επηρεάσει τις εξελίξεις είναι έντονος.

Τα ανοιχτά μέτωπα δεν αφήνουν περιθώρια για εφησυχασμό, ενώ η ανάγκη για περισσότερη ανθεκτικότητα γίνεται αδήριτη.

Οι τρέχουσες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή

Η ηγεσία της Ε.Ε παρατηρεί τις τρέχουσες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν συνιστά ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Το παγκόσμιο εμπόριο θα ανασάνει, την ώρα που άλλοι δείκτες της οικονομίας χρειάζονται χρόνο για να αποκατασταθουν. Έμπειροι πολιτικοί αναλυτές στρέφουν την προσοχή τους στις λεπτομέρειες της συμφωνίας, οι οποίες ενδέχεται στο άμεσο μέλλον να την καταστήσουν εύθραυστη. Για παράδειγμα, παραμένει ο προβληματισμός για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ή τη στήριξη που εκείνο θα παρέχει ή δεν θα παρέχει στις προστατευόμενες στρατιωτικές ομάδες, όπως είναι οι Χούθι στην Υεμένη ή η Χεζμπολάχ στο Λίβανο.

Εξάλλου, το παρελθόν έχει δείξει πως η Μέση Ανατολή συνιστά μια περιοχή με πολλές ιδιαιτερότητες, οι οποίες καθιστούν την ειρήνη ευάλωτη. Την ίδια ώρα, η Κυβέρνηση του Τελ Αβίβ σε συνεργασία με τους ακραίους κύκλους της χώρας δεν φαίνονται διατεθειμένοι να κάνουν βήμα πίσω από το σχέδιο τους για απόλυτη επικράτηση στα εδάφη γύρω από τα σύνορα της χώρας. Η στρατηγική αυτή, όπως διαμορφώθηκε μετά τον Οκτώβριο του 2023, αποτελεί για ένα σημαντικό κομμάτι της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του Ισραήλ τον οδικό χάρτη για το επέκεινα.

Σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας

Την ίδια ώρα αναζωπυρώνεται η συζήτηση για την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Αν και κάποιες χώρες στο εσωτερικό της Ε.Ε αναγνωρίζουν το ρόλο της στην ευρύτερη περιοχή, εντούτοις τα σημερινά δεδομένα δεν αφήνουν περιθώρια για τα επόμενα βήματα. Η Ελλάδα αδυνατεί να συνδράμει στην κατεύθυνση ένταξης της γείτονος στην ευρωπαϊκή οικογένεια, από τη στιγμή που είναι ενεργή η απειλή για το casus belli, η "Γαλάζια Πατρίδα" εμφανίζεται ως το κυρίαρχο πολιτικό αφήγημα και η απέναντι ηγεσία συνεχίζει να απειλεί τα κυριαρχικά δικαιώματα και της Ελλάδας και της Κύπρου.

Στο εσωτερικό της χώρας, η Τουρκία οφείλει ταυτόχρονα άλματα για να προσεγγίσει το ευρωπαϊκό κεκτημένο, τις αρχές του κράτους δικαίου, της ελευθερίας της έκφρασης και της δημοκρατικής πολυφωνίας.                   

Διεύρυνση της Ε.Ε με Ουκρανία-Μολδαβία

Κι ενώ συμβαίνουν τα παραπάνω, οι Βρυξέλλες προχωρούν με ακόμη μεγαλύτερη αποφασιστικότητα το σχέδιο υλοποίησης της διεύρυνσης προς τα Δυτικά Βαλκάνια και την ανατολική Ευρώπη. Έχουν ξεκινήσει ήδη οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, ένα εγχείρημα ωστοσο που για την περίπτωση της πρώτης χώρας συναντά μεγάλο βαθμό δυσκολίας λόγω των ιδιαιτεροτήτων που προκαλεί και η συνέχιση της ρωσικής κατοχής στην ανατολική πλευρά της χώρας. Η έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων σηματοδοτεί την απαρχή μιας μακράς πορείας πολιτικών, οικονομικών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων, η οποία αναμένεται να διαρκέσει αρκετά χρόνια προκειμένου οι δύο χώρες να πληρούν τα κριτήρια της Κοπεγχάγης.  

Πολυετής προϋπολογισμός 2028-2034

Ο νέος πολυετής προϋπολογισμός συνιστά σύμφωνα με κορυφαίους πολιτικούς αναλυτές ένα ταυτοτικό θέμα για την ενωμένη Ευρώπη.  

Η μάχη για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2028-2034) εξελίσσεται ήδη σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές συγκρούσεις της δεκαετίας. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η προσέγγιση της δημοσιονομικής αυτοσυγκράτησης και της στρατηγικής ανταγωνιστικότητας που εκφράζουν κατά κύριο λόγο οι χώρες του Βορρά, ενώ στην αντίπερα όχθη είναι οι χώρες του Νότου που τάσσονται υπέρ της αλληλεγγύης και της αναδιανομής πόρων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μια ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας, που προβλέπει τη μετατόπιση του πυρήνα του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού από τομείς όπως η γεωργία στην άμυνα, την τεχνολογική καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και τη διαχείριση των συνόρων (μεταναστευτικό). 

Στο επίκεντρο βρίσκεται το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, ενώ προβλέπεται πενταπλασιασμός των ευρωπαϊκών δαπανών για την άμυνα και σημαντική αύξηση των κονδυλίων για την ασφάλεια και τη μετανάστευση. Η κατεύθυνση αυτή προβληματίζει κράτη-μέλη στο νότο που ανησυχούν πως η αναδιανομή θα ευνοήσει κατά κύριο λόγο τους εταίρους στη βόρεια και δυτική Ευρώπη.