ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΑΣΦAΛΙΣΗ
Υποχρεωτική ασφάλιση ηλεκτρικών πατινιών: Μία αναγκαία, πλην ατελής ρύθμιση
Του Κοσμά Καρανικόλα, Δικηγόρου, LL.M.*
Με το νέο άρθ. 27Α που προστέθηκε στον ν. 4784/2021 με τον ν. 5322/2026 εισάγεται
«Υποχρέωση ασφάλισης Ελαφρών Προσωπικών Ηλεκτρικών Οχημάτων (Ε.Π.Η.Ο)». Ο νόμος εννοεί, όπως συνάγεται από το κείμενο της διάταξης, «υποχρέωση ασφάλισης κατά του κινδύνου αστικής ευθύνης», καθόσον ασφάλιση χωρίς προσδιορισμό του κινδύνου που καλύπτει δεν είναι νοητή. Η υποχρέωση βαρύνει τον κύριο και τον κάτοχο των Ε.Π.Η.Ο. με ηλεκτροκινητήρα, ως τα οχήματα αυτά ορίζονται στον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ), τα οποία είναι α] τα πατίνια / e-scooters, β] τα τροχοπέδιλα (rollers), γ] οι τροχοσανίδες (skateboards) και δ] τα αυτοεξισορροπούμενα προσωπικά οχήματα.
Στην παρ. 1, η διάταξη προβλέπει ότι ο κύριος και ο κάτοχος των ως άνω Ε.Π.Η.Ο.
«υποχρεούται σε ασφάλιση γενικής αστικής ευθύνης έναντι τρίτου για την κυκλοφορία των οχημάτων αυτών». Ο ν. 4364/2016 για την ανάληψη και άσκηση δραστηριοτήτων (αντ)ασφάλισης, στο άρθ. 4 αυτού, προβλέπει μεν πως, όποια ασφάλιση αστικής ευθύνης δεν είναι ασφάλιση αστικής ευθύνης από χερσαία οχήματα, από αεροσκάφη και από θαλάσσια κ.λπ. πλοία, εντάσσεται στον κλάδο των ασφαλίσεων γενικής αστικής ευθύνης, πλην όμως πρόκειται για ονομασίες που χρησιμοποιεί ο νόμος για να ταξινομήσει τους κινδύνους των επιμέρους κλάδων ασφαλίσεων για τους οποίους μπορεί να δοθεί από την εποπτική Αρχή άδεια εργασιών σε μία ασφαλιστική επιχείρηση. Αντίθετα, στο επίπεδο των συμβατικών σχέσεων ασφαλισμένου – ασφαλιστικής επιχείρησης, η ονομασία «ασφάλιση γενικής αστικής ευθύνης» δεν μπορεί να αφορά κάλυψη κάθε αστικής ευθύνης, αλλά θα αφορά πάντα ασφάλιση κάποιου επιμέρους κινδύνου ή κατηγορίας κινδύνων αστικής ευθύνης. Αλλά και ως ταξινομημένος κλάδος, η ασφάλιση γενικής αστικής ευθύνης περιλαμβάνει κάθε είδους ασφάλιση αστικής ευθύνης εκτός της αστικής ευθύνης χερσαίων αυτοκίνητων οχημάτων, αεροσκαφών και θαλάσσιων κ.λπ. σκαφών, που αποτελούν διακεκριμένους κλάδους. Εν προκειμένω, ο κίνδυνος που θα πρέπει να καλύπτεται από την νέα υποχρεωτική ασφάλιση αστικής ευθύνης που εισάγει η διάταξη είναι ο κίνδυνος αστικής ευθύνης έναντι του τρίτου ζημιωθέντα από την κυκλοφορία του Ε.Π.Η.Ο. Έτσι, η αναφορά της διάταξης σε «ασφάλιση γενικής αστικής ευθύνης…» αναιρείται από την συνέχεια της φράσης «…έναντι τρίτου για την κυκλοφορία των οχημάτων αυτών». Αλλά και από την άποψη της ταξινόμησης των ασφαλιστικών κινδύνων που γίνεται για τις ανάγκες της εποπτείας, η ασφάλιση αστικής ευθύνης του κυρίου και κατόχου Ε.Π.Η.Ο. κατατάσσεται στον ασφαλιστικό κλάδο «αστική ευθύνη από χερσαία αυτοκίνητα οχήματα» και όχι στον κλάδο «γενική αστική ευθύνη», γιατί το Ε.Π.Η.Ο. είναι όχημα, ο δε ο τίτλος του κλάδου 10 («αστική ευθύνη από χερσαία αυτοκίνητα οχήματα») δεν αναφέρεται αποκλειστικά στα οχήματα των οποίων ο κύριος/κάτοχος υποχρεούται να έχει ασφάλιση αστικής ευθύνης από ατυχήματα τρίτων σύμφωνα με το π.δ. 237/1986, αλλά αδιακρίτως στα όποια αυτοκίνητα οχήματα. Διαφορετικά η ασφάλιση αστικής ευθύνης έναντι τρίτων για ατυχήματα από αυτοκίνητα στα οποία δεν εφαρμόζεται το π.δ. 237/1986, θα έπρεπε να κατατάσσεται στον γενικό κλάδο «ασφάλισης γενικής αστικής ευθύνης». Υπάρχουν περισσότεροι από 40 υποχρεωτικά καλυπτόμενοι κίνδυνοι αστικής ευθύνης, με τις σχετικές υποχρεωτικές ασφαλίσεις να ονομάζονται σύμφωνα με τον κίνδυνο που καλύπτουν, όπως λ.χ. η υποχρεωτική ασφάλιση αστικής ευθύνης των ασφαλιστικών διαμεσολαβητών, η οποία δεν ονομάζεται ασφάλιση γενικής αστικής ευθύνης, χωρίς να έχει καμία σημασία ότι, για να μπορεί να ασκηθεί η ασφάλιση αυτή, θα πρέπει η ασφαλιστική επιχείρηση να έχει άδεια για την άσκηση του κλάδου γενικής αστικής ευθύνης. Ως ονομασία της ασφαλιστικής σύμβασης δίδεται ο κίνδυνος ή οι κίνδυνοι που καλύπτονται από την συγκεκριμένη ασφαλιστική σύμβαση και όχι ένας κλάδος από τους 18 κλάδους στους οποίους ταξινομούνται οι ασφαλιστικές εργασίες με σκοπό να δοθεί η άδεια εργασιών από την εποπτική Αρχή στην αιτούσα ασφαλιστική επιχείρηση, η οποία μπορεί να ζητήσει άδεια εργασιών για έναν ή περισσότερους ή και τους 18 κλάδους.
Ακολούθως, η νέα διάταξη προβλέπει ότι η υποχρεωτική ασφάλιση καλύπτει υποχρεωτικά «σωματικές βλάβες, τον θάνατο και τις υλικές ζημίες που προκαλούνται από την κυκλοφορία του ως άνω Ε.Π.Η.Ο. (…) και καταλαμβάνει και την αστική ευθύνη του οδηγού για ποσό €50.000 ανά περιστατικό και συνολικά κατ’ έτος για όλα τα περιστατικά». Όμως εφόσον η διάταξη τιτλοφορείται υποχρέωση ασφάλισης Ε.Π.Η.Ο., αναγκαία οι σωματικές βλάβες, ο θάνατος και οι υλικές ζημίες που προκαλούνται από την κυκλοφορία του γεννούν αστική ευθύνη του οδηγού και η προσθήκη της αναφοράς σε «υποχρέωση ασφάλισης της αστικής ευθύνης του οδηγού» έχει νόημα μόνο ως προς το σκέλος του καθορισμού του κατώτατου ορίου αστικής ευθύνης για το οποίο πρέπει να είναι ασφαλισμένος ο οδηγός του οχήματος αυτού.
Η παρ. 1 τελειώνει με την πρόβλεψη ότι «σε περίπτωση κάλυψης προσωπικού ατυχήματος νόμιμου οδηγού του Ε.Π.Η.Ο., το ελάχιστο ποσό κάλυψης για μόνιμη ολική ανικανότητα, μόνιμη μερική ανικανότητα και απώλεια ζωής από ατύχημα ανά περιστατικό και συνολικά κατ’ έτος για όλα τα περιστατικά ορίζεται στα €10.000». Η πρόβλεψη αφορά μόνο την περίπτωση που ο κύριος ή κάτοχος του οχήματος θελήσει να διενεργήσει ασφάλιση υπέρ του οδηγού του οχήματος κατά προσωπικού του ατυχήματος. Σε αυτήν την περίπτωση ο οδηγός πρέπει να είναι «νόμιμος», δηλαδή να το οδηγούσε σύμφωνα με την εκπεφρασμένη ή προκύπτουσα βούληση του κυρίου ή κατόχου αυτού και το κατώτατο όριο κάλυψης πρέπει να είναι €10.000. Αφού όμως αυτή η κάλυψη δεν αφορά τον υποχρεωτικά ασφαλισμένο κίνδυνο αστικής ευθύνης του οδηγού του οχήματος, αλλά τον κίνδυνο προσωπικού ατυχήματος του οδηγού και παρέχεται προαιρετικά, μόνο «σε περίπτωση» που συναφθεί, δεν υπάρχει λόγος ορισμού ελάχιστου ποσού, αφού μπορεί ο κύριος / κάτοχος του Ε.Π.Η.Ο. να μην προβεί καν στην ασφάλιση αυτή. Εξάλλου, η ελευθερία των συμβάσεων επιτρέπει να συμφωνηθεί ασφάλιση προσωπικού ατυχήματος και για πολύ υψηλότερο κατώτατο ποσό και να καλύπτει ακόμα και τον μη νόμιμο οδηγό.
Στην παρ. 2 της διάταξης του νέου άρθ. 27Α προβλέπεται ότι η ασφάλιση δεν παρέχεται αν δεν τηρούνται οι προϋποθέσεις του άρθ. 44 παρ. 10 του ΚΟΚ, που αφορά το ελάχιστο όριο ηλικίας του οδηγού. Με τροποποίηση της ως άνω διάταξης του ΚΟΚ που εισάγει το άρθ. 76 παρ. 2 του νέου νόμου, στον οποίο περιέχεται και η ρύθμιση περί υποχρεωτικής ασφάλισης του κυρίου / κατόχου Ε.Π.Η.Ο., προβλέπεται ως γενικό ηλικιακό όριο για την νόμιμη οδήγηση όλων των Ε.Π.Η.Ο. (πλην των αναπηρικών αμαξιδίων) τα 17 έτη (ενώ μέχρι σήμερα το όριο ήταν τα 12 έτη για τα πατίνια και τα 15 έτη για τα τροχοπέδιλα και τις τροχοσανίδες). Δεδομένης υποχρέωσης κάλυψης του οδηγού Ε.Π.Η.Ο., οι ως άνω περιορισμοί αφορούν την υποχρέωση της ασφαλιστικής εταιρίας να μην δέχεται να ασφαλίσει ευθύνη για ατυχήματα Ε.Π.Η.Ο., αν δεν συντρέχουν στο πρόσωπο του οδηγού οι ως άνω ηλικιακές προϋποθέσεις, σε περίπτωση παράβασης των οποίων, εννοείται, δεν επιτρέπεται να οδηγούνται τα εν λόγω οχήματα.
4. Σημειώνεται ότι η νέα αυτή υποχρεωτική ασφάλιση αφήνει, μεταξύ άλλων, αρρύθμιστο:
α] το ζήτημα της κάλυψης της αστικής ευθύνης του κατόχου έναντι τρίτων ζημιωθέντων από ατύχημα που προξένησε «μη νόμιμος οδηγός». Να σημειωθεί ότι, μεταξύ των άλλων ελλείψεων της διάταξης που εισάγει την υποχρεωτική ασφάλιση αυτή, ο κύριος - μη κάτοχος/οδηγός που προξένησε το ατύχημα, κατ’ αρχήν δεν θα ευθύνεται έναντι του τρίτου ζημιωθέντα, γιατί δεν υφίσταται διάταξη που να θεμελιώνει ευθύνη του κυρίου – μη οδηγού Ε.Π.Η.Ο. από διακινδύνευση, ούτε προφανώς αποτελεί γενεσιουργό λόγο της ευθύνης του κυρίου μόνη η κατοχή του Ε.Π.Η.Ο.. Περαιτέρω, η διάταξη:
β] δεν προβλέπει δικαίωμα ευθείας αγωγής του ζημιωθέντα τρίτου κατά του ασφαλιστή αστικής ευθύνης του κυρίου / κατόχου Ε.Π.Η.Ο.,
γ] δεν προβλέπει αν η ασφαλιστική επιχείρηση μπορεί να αρνηθεί την κάλυψη, αν ο ασφαλισμένος ήθελε παραβεί συμβατικές του υποχρεώσεις και το σπουδαιότερο,
δ] δεν προβλέπει αν η ασφαλιστική επιχείρηση μπορεί να θέσει απαλλακτικές ρήτρες - και ποιες είναι αυτές – για την περίπτωση παραβάσεων ασφαλιστικών όρων ούτε προβλέπει αν και σε ποια έκταση εφαρμόζεται ο ΑσφΝ ενώ, τέλος,
ε] δεν προβλέπει ειδικό μηχανισμό εντοπισμού των ανασφάλιστων Ε.Π.Η.Ο.,
* Senior Associate της Ρόκας Δικηγορική Εταιρία
