Το ευρωπαϊκό στοίχημα για τη διαχείριση του μεταναστευτικού και η εφαρμογή του νέου συμφώνου ασύλου και μετανάστευσης

Από τον περασμένο μήνα τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή σε όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου. Πρόκειται ουσιαστικά για μία στοχευμένη προσπάθεια εισαγωγής ενός ενιαίου πλαισίου για τη διαχείριση ενός τόσο σημαντικού θέματος, το οποίο κυριαρχεί όχι μόνο στην ατζέντα των Βρυξελλών, δηλαδή των ευρωπαϊκών θεσμών, αλλά επηρεάζει και τις τοπικές κοινωνίες σε ολόκληρη την επικράτεια. Το μεταναστευτικό έχει προκαλέσει αναταράξεις κατά κύριο λόγο στις χώρες που την τελευταία δεκαετία σήκωσαν ένα μεγάλο βάρος, αφού δέχθηκαν έναν μεγάλο αριθμό μεταναστών, κυρίως από την Συρία και την ευρύτερη περιοχή. Το ζητούμενο για ένα από τα κορυφαία ζητήματα της ευρωπαϊκής πολιτικής είναι σε ποιό βαθμό θα μπορούσαν οι stakeholders (ευρωπαϊκοί θεσμοί, εθνικές κυβερνήσεις, κοινωνία των πολιτών) να συνεννοηθούν στις βασικές γραμμές διαχείρισης. Είναι φανερό ότι καταγράφονται διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς την ουσία του προβλήματος, τη στιγμη΄δε που συγκεκριμένες ευρωπαϊκές χώρες έχουν διαμηνύσει ότι δεν θέλουν στο έδαφος τους παράνομους μετανάστες. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα της Πολωνίας και της Ουγγαρίας, όπου στις πόλεις τους καταγράφεται μια εντελώς διαφορετική εικόνα από εκείνη του Παρισιού. Άλλες χώρες έσπευσαν να θεσπίσουν, εκτός από μέτρα φύλαξης των συνόρων, νομοθετικές πρωτοβουλίες που αυστηροποιούν τις διαδικασίες ένταξης, ενώ υποχρεώνουν τους μετανάστες να ακολουθούν το ευρωπαϊκό τρόπο ζωής. Για παράδειγμα, στην Αυστρία έχει εφαρμοστεί η κατάργηση της μαντίλας για κορίτσια κάτω των δεκατεσσάρων ετών στα σχολεία, ενώ προβλέπονται αυστηρές κυρώσεις ακόμα και απελάσεις για όλους όσοι δεν συμμορφώνονται με το πρόγραμμα ένταξης στην αυστριακή κοινωνία. Η πολιτική αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των αιτήσεων ασύλου. Σύμφωνα με τα αντίστοιχα στατιστικά στοιχεία, το 2025 καταγράφηκαν 16.668 λιγότερες αιτήσεις σε σύγκριση με το 2024 (πηγή: Statistik Austria).   

Στη σκιά των τελευταίων εξελίξεων και των νέων αριθμητικών δεδομένων που προέρχονται κατά βάση από εθνικές πολιτικές, τίθεται πλέον το ερώτημα κατά πόσο το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου θα μπορέσει να φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα και να διασφαλίσει μια ισορροπία ανάμεσα στις χώρες πρώτης υποδοχής, όπως είναι η Ελλάδα και η Ιταλία και εκείνες στη κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, που αποτελούν τους τελικούς προορισμούς των μετακινούμενων πληθυσμών. Η άσκηση αυτή γίνεται ακόμη πιο δύσκολη από τη στιγμή που τα κόμματα της άκρας δεξιάς και υπερσυντηρητικοί πολιτικοί σχηματισμοί έχουν εκμεταλλευτεί την ευκαιρία, έχουν εργαλειοποιήσει το μεταναστευτικό και έχουν ήδη αποκομίσει εκλογικά ή και δημοσκοπικά οφέλη.

Η Ελλάδα έχει σηκώσει ένα μεγάλο βάρος στην προσπάθεια αυτή, ενώ η γεωγραφική της θέση και η παράμετρος της νησιωτικότητας καθιστούν επιβεβλημένη μια ενισχυμένη βοήθεια από την Ε.Ε. Ο Αυστριακός Καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ, ο οποίος προέρχεται από την κεντροδεξιά, έπλεξε το εγκώμιο της χώρας μας κατά τη συνάντηση που είχε σήμερα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο Σάλτσμπουργκ. 

Σύμφωνα με τους συντάκτες του, το νέο σύμφωνο ασύλου και μετανάστευσης βασιζεται σε προϋπάρχοντες κανόνες και προσφέρει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, η οποία συνδυάζει βασικές πολιτικές της ΕΕ για τη μετανάστευση, το άσυλο, τη διαχείριση των συνόρων και την ένταξη.

Στόχος δε του συμφώνου είναι:

• η διαχείριση των αφίξεων με εύτακτο τρόπο,

• η δημιουργία αποτελεσματικών και ενιαίων διαδικασιών,

• η διασφάλιση δίκαιης ισορροπίας ως προς την αλληλεγγύη και τις υποχρεώσεις των κρατών-μελών.

Θα μπορέσει άραγε να απαντήσει ολιστικά στη διαχείριση ενός τόσο σοβαρού θέματος με οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις; Ο χρόνος θα δείξει, αλλά σε κάθε περίπτωση τα δεδομένα αλλάζουν διαρκώς, γι αυτό και οι απαραίτητες προσαρμογές είναι επιβεβλημένες....