Ο Άγγελος Σικελιανός που χώρεσε στην ποίησή του την Ελλάδα των αιώνων

Σαν σήμερα, στις 19 Ιουνίου 1951, πέθανε στην Αθήνα ο Άγγελος Σικελιανός (1884–1951), μία από τις σημαντικότερες μορφές της νεοελληνικής ποίησης. Γεννήθηκε στη Λευκάδα στις 15 Μαρτίου 1884 και από πολύ νωρίς αφιερώθηκε στη λογοτεχνία και την πνευματική αναζήτηση. Το έργο του χαρακτηρίζεται από τη σύνθεση της αρχαιοελληνικής παράδοσης, της χριστιανικής πνευματικότητας και της λαϊκής ψυχής, ενώ διαπνέεται από ένα βαθύ όραμα για την ενότητα του ανθρώπου και των πολιτισμών.

Ποιητής, στοχαστής και οραματιστής, ο Σικελιανός υπήρξε από τις εμβληματικές μορφές της γενιάς που αναζήτησε έναν νέο πνευματικό προσανατολισμό για την Ελλάδα. Μαζί με την Εύα Πάλμερ συνέλαβε και υλοποίησε τις Δελφικές Γιορτές του 1927 και του 1930, πιστεύοντας ότι οι Δελφοί μπορούσαν να γίνουν ξανά τόπος συνάντησης των λαών και των πολιτισμών. Υπήρξε επανειλημμένα υποψήφιος για το Νόμπελ Λογοτεχνίας και άφησε πίσω του ένα έργο που περιλαμβάνει ποιητικές συνθέσεις όπως ο Πρόλογος στη Ζωή, η Μήτηρ Θεού, το Πάσχα των Ελλήνων και ο Διθύραμβος του Ρόδου.

Το όνομά του συνδέθηκε επίσης με μία από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας: την κηδεία του Κωστή Παλαμά στις 28 Φεβρουαρίου 1943, η οποία μετατράπηκε σε μια μεγάλη εκδήλωση εθνικής αξιοπρέπειας μέσα στη γερμανική Κατοχή.

Εκεί ο Σικελιανός απήγγειλε το περίφημο ποίημα:

Ηχήστε οι σάλπιγγες

Ηχήστε οι σάλπιγγες... Καμπάνες βροντερές,
δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα...
Βογκήστε τύμπανα πολέμου... Οι φοβερές
σημαίες, ξεδιπλωθείτε στον αέρα!

Σ' αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα! Ένα βουνό
με δάφνες αν υψώσουμε ως το Πήλιο κι ως την Όσσα,
κι αν το πυργώσουμε ως τον έβδομο ουρανό,
ποιόν κλεί, τι κι αν το πεί η δικιά μου γλώσσα;

Μα εσύ Λαέ, που τη φτωχή σου τη μιλιά,
Ήρωας την πήρε και την ύψωσε ως τ' αστέρια,
μεράσου τώρα τη θεϊκή φεγγοβολιά
της τέλειας δόξας του, ανασήκωσ' τον στα χέρια

γιγάντιο φλάμπουρο κι απάνω από μας
που τον υμνούμε με καρδιά αναμμένη,
πες μ' ένα μόνο ανασασμόν: «Ο Παλαμάς!»
ν' αντιβογκήσει τ' όνομά του η οικουμένη!

Το ποίημα αυτό δεν είναι μόνο ένας επικήδειος για τον Παλαμά. Είναι ένας ύμνος στη δύναμη του πνεύματος και της συλλογικής μνήμης. Μέσα στις πιο σκοτεινές συνθήκες της Κατοχής, ο Σικελιανός μετέτρεψε τον θρήνο σε κάλεσμα αξιοπρέπειας και αντίστασης, αναδεικνύοντας τον ποιητή ως σύμβολο μιας Ελλάδας που δεν υποτάσσεται.

Γι' αυτό και το «Ηχήστε οι σάλπιγγες» παραμένει μέχρι σήμερα συγκλονιστικά επίκαιρο. Δεν μιλά μόνο για τον Παλαμά ούτε μόνο για την εποχή της Κατοχής. Μιλά για τη δύναμη της γλώσσας, για τη σχέση του δημιουργού με τον λαό, για την ανάγκη να τιμούμε όσους υψώνουν το πνεύμα πάνω από τον φόβο και τη λήθη. Σε κάθε εποχή που αναζητά φως, ενότητα και αξιοπρέπεια, οι στίχοι του Σικελιανού εξακολουθούν να ηχούν σαν σάλπιγγες που καλούν σε εγρήγορση και μνήμη.

«Σ' αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα» έγραψε για τον Παλαμά. Η φράση αυτή θα μπορούσε, με έναν τρόπο, να επιστρέψει σήμερα και στον ίδιο τον Σικελιανό: έναν ποιητή που προσπάθησε να χωρέσει στην ποίησή του όχι μόνο την Ελλάδα του καιρού του, αλλά και την Ελλάδα των αιώνων.