Γράφει η Μεταξούλα Μανικάρου

Το γεγονός

Πενήντα μέρες μετά την Ανάσταση του Ιησού και δέκα μέρες μετά την Ανάληψή του, οι Απόστολοι μαζί με άλλους πιστούς βρίσκονται στο υπερώο όπου και προσεύχονται. Είναι η ώρα ενάτη πρωινή. Ξαφνικά ακούγεται μια παράδοξη βοή σαν δυνατός αέρας  που γεμίζει το σπίτι. Γλώσσες φωτιάς στέκονται πάνω από το κεφάλι του κάθε μαθητή. Το Άγιο Πνεύμα κατεβαίνει με θαυμαστό τρόπο από τους ουρανούς, φωτίζει πνευματικά τους Αποστόλους και τους δίνει δύναμη ώστε να εκπληρώσουν το έργο τους. Αποτελεί εκπλήρωση της υπόσχεσης που τους είχε δώσει ο Χριστός πριν αναληφθεί. Οι Απόστολοι βγαίνουν από το υπερώο και αρχίζουν να κηρύττουν στους Ιουδαίους, μιλώντας στον καθένα στη γλώσσα του «για τα θαυμαστά έργα του Θεού». Μετά το κήρυγμα του Πέτρου πίστεψαν και βαπτίστηκαν 3.000 άνθρωποι στον Χριστό. Έτσι, ιδρύθηκε η πρώτη χριστιανική εκκλησία στα Ιεροσόλυμα. Η Πεντηκοστή είναι μεγάλη δεσποτική εορτή της Χριστιανοσύνης. Τιμάται ως η γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας.

Το γεγονός της Επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος εξιστορείται με παραστατικότητα στο ακόλουθο κείμενο. «1 Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς πεντηκοστῆς ἦσαν ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ αὐτό. 2 καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας, καὶ ἐπλήρωσεν ὅλον τὸν οἶκον οὗ ἦσαν καθήμενοι· 3 καὶ ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός, ἐκάθισέ τε ἐφ᾿ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν, 4 καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος ῾Αγίου, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις καθὼς τὸ Πνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι» (Πράξ. Β΄ 1-4). Απόδοσις στη νεοελληνική: «Και όταν ήλθε η ημέρα της Πεντηκοστής, ήσαν όλοι μαζί στο ίδιο μέρος. Και ήλθε αιφνιδίως από τον ουρανό βοή σαν βοή κινουμένου ορμητικού ανέμου, και γέμισε όλο το σπίτι, όπου βρίσκονταν. Και φάνηκαν σ’ αυτούς γλώσσες σαν πύρινες, που διαμοιράζονταν, και κάθισε κάθε μία σε καθένα απ' αυτούς. Και γέμισαν όλοι από Πνεύμα Άγιο, και άρχισαν να μιλάνε με ξένες γλώσσες, όπως το Πνεύμα έδινε σ’ αυτούς (την ικανότητα) να μιλάνε».

Η χριστιανική Πεντηκοστή έλκει την καταγωγή της από την Εβραϊκή Πεντηκοστή, δηλαδή τη Γιορτή του Θερισμού ή Γιορτή των Εβδομάδων, η οποία γιορτάζεται από τους Ισραηλίτες πενήντα ημέρες μετά το Εβραϊκό Πάσχα. Ως ανάμνηση της ημέρας που ο Μωυσής έλαβε τις δέκα εντολές από τον Θεό στο όρος Σινά, η κεφαλή κάθε οικογένειας προσέφερε στον Θεό τα πρωτογεννήματα (πρώτους καρπούς) από τον θερισμό των δημητριακών και υποδήλωνε την επιθυμία για ειρηνική σχέση μαζί Του.

Καταλήγοντας, στον Ιουδαϊσμό η Πεντηκοστή γιορτάζει τη «δωρεά του νόμου» (Δεκάλογος). Στον Χριστιανισμό γιορτάζει τη «δωρεά του πνεύματος».

Ο συμβολισμός

1. Η Πεντηκοστή αγκαλιάζει τη διαφορετικότητα μέσα από την ενότητα: Το γεγονός ότι οι Απόστολοι άρχισαν να μιλούν σε διαφορετικές γλώσσες ώστε να τους καταλαβαίνουν όλοι περιλαμβάνει ένα βαθύ μήνυμα. Το Ευαγγέλιο απευθύνεται σε όλους ανεξαιρέτως τους λαούς, χωρίς διακρίσεις, υπερβαίνει τους γλωσσικούς και πολιτισμικούς φραγμούς, κτίζει γέφυρες κατανόησης και αλληλεγγύης, σέβεται την πολυμορφία και τη μεταμορφώνει σε ενότητα μέσα στο σώμα της Εκκλησίας. Η  οικουμενική φύση του χριστιανικού μηνύματος υπογραμμίζει την ενότητα της ανθρωπότητας μέσα στην παγκόσμια κοινότητα.

2.  Η Πεντηκοστή ως απάντηση στη σύγχυση των γλωσσών της Βαβέλ: Το Άγιο Πνεύμα χαρίζει στους Αποστόλους τη δυνατότητα να μιλούν «ετέραις γλώσσαις» και ο καθένας από το συγκεντρωμένο πολυεθνικό πλήθος να τους ακούει στη δική του μητρική γλώσσα. Ο καθένας μιλά τη δική του γλώσσα, αλλά με τη δύναμη του Πνεύματος ο καθένας μπορεί να καταλάβει τους άλλους. Η Πεντηκοστή, δηλαδή, αντιστρέφει το αποτέλεσμα του πύργου της Βαβέλ. Η πολλαπλότητα των γλωσσών δεν καταργείται και παύει να είναι η αιτία του χωρισμού. Και, βέβαια, όλοι ακούν και καταλαβαίνουν, όχι γιατί μιλούν την ίδια γλώσσα εξωτερικά, αλλά γιατί τους ενώνει η ίδια εσωτερική γλώσσα: αυτή του Πνεύματος. Πολυφωνία, πολυγλωσσία, αλλά και ενότητα και κοινωνία και αγάπη. Ένα μήνυμα συμφιλίωσης, ενότητας και ταπείνωσης. Το θαύμα των γλωσσών (γλωσσολαλία) ως ένα σύμβολο ενσυναίσθησης, ώστε να βρούμε τη «γλώσσα» που χρειάζεται ο άλλος, να μιλήσουμε τη «Γλώσσα» του Άλλου.

3. Η Εκκλησία ως κοινότητα Πνεύματος: Την ημέρα της Πεντηκοστής οι Απόστολοι φωτισμένοι με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος αρχίζουν να διαδίδουν το μήνυμα του Ευαγγελίου. Η ημέρα αυτή θεωρείται ως η γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας. Ιδρύεται η Εκκλησία όχι απλώς ως θεσμός ή οργανισμός, αλλά ως ζωντανή κοινότητα εν Αγίω Πνεύματι. Η Εκκλησία, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια σύναξη προσώπων που βασίζονται σε ανθρώπινα συμφέροντα, αλλά στην παρουσία του Πνεύματος, που ενώνει πρόσωπα και όχι απλώς μέλη. Είναι το σώμα του Χριστού, ενωμένο και ζωοποιημένο από το Πνεύμα. Είναι μια υπενθύμιση ότι η πίστη δεν είναι απλώς μια προσωπική εμπειρία, αλλά μια κοινωνική και κοινωνιοποιητική δύναμη.

4. Το Άγιο Πνεύμα ως αόρατη φλόγα αγάπης: Η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος περιγράφεται με εικόνες όπως «γλώσσες πυρός» και «ήχος σαν δυνατός άνεμος». Το «πυρ» αυτό δεν είναι απειλή, δεν κατακαίει, αλλά θερμαίνει, καθαρίζει, εμπνέει,  ζωογονεί. Ανάβει τις καρδιές, χωρίς να τις καταναλώνει.  Φέρνει φως και κίνηση στη ζωή των πιστών. Μεταμορφώνει και αναγεννά, όπως επέφερε την καλή αλλοίωση και ενδυνάμωσε τους μαθητές, οι οποίοι από φοβισμένοι άνθρωποι έγιναν τολμηροί ευαγγελιστές και μάρτυρες της αλήθειας.

5. Η νέα ελευθέρα ζωή εν Πνεύματι: Το Άγιο Πνεύμα δεν επιβάλλεται, δεν καταναγκάζει. Προσφέρει ελευθερία και όχι αυθαιρεσία. «Ὅπου τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία» (Β΄ Κορ. 3:17). Ελευθερία που γεννά ευθύνη και καρποφορία. Το Άγιο Πνεύμα προσκαλεί όχι μόνο με λόγια ή εξωτερικές εκδηλώσεις, αλλά σε μια νέα σχέση με τον Θεό και τον συνάνθρωπο, σε μια εσωτερική μεταμόρφωση.

6. Το Άγιο Πνεύμα στην καθημερινότητά μας: Το Άγιο Πνεύμα είναι ο «Παράκλητος» (ο Παρηγορητής). Είναι ένα «ναι» στην παρουσία του Θεού που έρχεται να κατοικήσει «ἐν ἡμῖν». Είναι η δύναμή μας σε καιρούς δυσκολιών ή αβεβαιότητας. Είναι η φλόγα της ελπίδας, όταν όλα φαίνονται σκοτεινά. Είναι η ανάσα κάθε προσευχής. «Βασιλεῦ οὐράνιε, Παράκλητε, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας…».

Καταληκτικές σκέψεις

Η Πεντηκοστή, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια ιστορική ανάμνηση, ένα ιστορικό γεγονός.  Δεν είναι απλώς μια θρησκευτική επέτειος. Δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν ή στο λειτουργικό ημερολόγιο. Το Άγιο Πνεύμα είναι το «νυν» της ζωής μας. Μια ζωντανή παρουσία και μια εμπειρία πίστης. Ένας απολογισμός της πνευματικής μας πορείας με το κλείσιμο του πασχαλινού κύκλου. Μια διαχρονική πρόσκληση και έμπνευση να αναζητήσει ο καθένας μας το «Πνεύμα» στη ζωή του. Να αναζητήσει τις μικρές και καθημερινές «πεντηκοστές» της ζωής του. Μιας ζωής που δεν ελέγχεται από το εγώ αλλά από τη Χάρη.

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, Πεντηκοστή (1597-1600)

Θεοφάνης Κρητικός (1546), μονή Σταυρονικήτα Αγίου Όρους

Η Μεταξούλα Μανικάρου είναι φιλόλογος, συγγραφέας, Διδάκτωρ «Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» και Μεταδιδάκτωρ «Παιδικής Λογοτεχνίας». Διδάσκει στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. https://independent.academia.edu/MetaxoulaManikarou