Τα φυσικά φαινόμενα ποτέ δεν έπαψαν να εκπλήττουν  τους ανθρώπους και ανάλογα με την ένταση που γίνονταν αυτά  και τις συνέπειες που είχαν αυτά στη ζωή τους, μνημονεύονταν. Άλλα για λίγα καιρό και ορισμένα για μεγαλύτερα διαστήματα.  Εκείνα όμως που έμειναν αξέχαστα, ήταν οι καταστροφές (πλημμύρες, φωτιές, σεισμοί, καταποντισμοί, εκλείψεις) ενώ κάποια άλλα όπως μια ωραία ανατολή ή μια εντυπωσιακή πανσέληνος ξεχνιούνταν σύντομα λόγω της τακτικότητάς τους.

Έτσι δεν μνημονεύονται οι ανατολές ή τα εντυπωσιακά ηλιοβασιλέματα, εκτός αν στην διάρκειά τους έχουν συμβεί άλλα μεγάλα γεγονότα. Η πανσέληνος όμως πάντα κέντριζε το ενδιαφέρον των ανθρώπων καθώς αυτή συνδυάζεται με ένα πλήθος δοξασιών και προλήψεων που πηγάζουν από την φαντασία των και ασφαλώς από τους φόβους τους μπροστά σε αυτό το μέγα πλανητικό φαινόμενο. Το παρατηρούν, από την ημέρα που στάθηκαν όρθιοι στη γη και κοίταξαν τον ουρανό κάθε φορά που συμβαίνει και βάσει στατιστικών υποθέτω που συσσωρεύτηκαν μέσα στους αιώνες, βγάζουν συμπεράσματα και επιχειρούν να προβλέψουν πράγματα που αντέχει η λογική ή αρδεύει με διάφορους τρόπους την φαντασία που συχνά εξάπτεται από τις ερμηνείες των αστρολόγων.

Το φεγγάρι, ως φαινόμενο της νύχτας, σε όλες τις φάσεις του και ακόμη και αν δεν φαίνεται, αποτέλεσε το στοιχείο που πρωταγωνιστεί σε ένα πλήθος εκδηλώσεων του ανθρώπου και ως ήταν επόμενο έχει υμνηθεί απ’ όλους που πέρασαν ανά τους αιώνες στη γη. Η παρουσία του στον ουρανό έχει συνδυαστεί κυρίως με τον έρωτα καθώς θεωρείται μεγάλος σύμμαχος των ερωτευμένων και μάρτυς των συναντήσεών τους. Από την άλλη, το φεγγάρι είναι πάλι μάρτυς και άλλων πράξεων που συμβαίνουν επίσης τη νύχτα, όχι απαραίτητα συμβατές με την νομιμότητα αλλά και στις δυο περιπτώσεις, κρατάει το στόμα του κλειστό κι έτσι συνεχίζουν να το εμπιστεύονται όλοι οι άνθρωποι.

 Ανάλογα δε με την παρουσία του ή όχι στον ουρανό, κινούνται προς αναζήτηση τροφής ή συντροφιάς και τα νυκτόβια ζώα, θηράματα και θηρευτές και όποιο το βρει το ξημέρωμα ζωντανό, απολαμβάνει τον ύπνο του χορτάτο. Σε γενικές γραμμές το φεγγάρι επηρεάζει όλα τα πλάσματα του πλανήτη, ακόμα και τα νερά και έτσι εξηγούνται τα φαινόμενα της άμπωτης και της πλημμυρίδας και βάσει αυτών εξελίχθηκε ανά τους αιώνες η ναυσιπλοΐα καθώς και η πορεία των καραβανιών καθώς και των οδοιπόρων που εκμεταλλεύονταν το φως του όταν ήταν ολόγιομο να κινούνται τη νύχτα. Όλα αυτά βεβαίως και άφηναν αδιάφορο το φεγγάρι που συνέχιζε κάθε νύχτα να κάνει την ίδια πορεία γύρω από τη γη και ήταν τόσο τακτικό που αν γίνονταν τίποτα εκλείψεις, οι άνθρωποι μέχρι να μάθουν τι είναι αυτές πανικοβάλλονταν και περίμεναν μύρια τόσα κακά να τους συμβούν.

Ως νυκτερινό φαινόμενο η λαμπρή πανσέληνος, όπως η προχθεσινή που ονομάζεται και γαλάζια του Αυγούστου, ήταν περισσότερο ένα βίωμα μοναχικό και σιωπηλό που υποβάλλει ανάλογα συναισθήματα και αρκετή μελαγχολία. Έτσι τη ζούσαν οι πεζοπόροι στις στράτες του κόσμου, οι αγραυλούντες στην ύπαιθρο, οι τσοπάνηδες στα βουνά, οι ναυτικοί στη θάλασσα, οι ερωτευμένοι στα πάρκα και οι κάτοικοι των πόλεων στα μπαλκόνια ή τις ταράτσες και όλοι φαντάζονταν, σε συνδυασμό με το τοπίο και το περιβάλλον που την έβλεπαν ότι ήταν μοναδική. Λόγω δε του χαμηλού φωτισμού, ελάχιστες ήταν οι φορές που αυτή γίνονταν θέμα φωτογραφίας κι έτσι η εμπειρία μιας πανσελήνου σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου ήταν αποκλειστικά προσωπική.

Μέχρι που η τεχνολογία έφερε σε τέτοιο βαθμό εξέλιξης της φωτογραφικές μηχανές που «πιάνουν» το φεγγάρι με αφάνταστη ευκρίνεια και το φέρνουν μέσα στον κήπο ή το μπαλκόνι οπότε η πανσέληνος έγινε ένα θέμα που δημοσιοποιείται ευρέως  από τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Στόχος αυτού του μοιράσματος δεν είναι βεβαίως αυτή, καθ’ εαυτή η πανσέληνος αλλά κάποιος ή κάποια που είναι μπροστά στην πανσέληνο και όσο σε πιο ιδιαίτερο μέρος συμβαίνει αυτή, τυχαίνει της ανάλογης αποδοχής, αναγνώρισης  και εκτίμησης. Με αυτόν τον τρόπο γίνονται επίσης γνωστά και κάποια μνημεία καθώς και ορισμένοι τόποι που τυχαίνει να λούζονται με το φως της και αυτά πάλι αποτελούν στοιχείο επίδειξης απ’ αυτόν που βιώνει την πανσέληνο σε αυτό το σημείο.

Στο χωριό την έβλεπα στα παιδικά μου χρόνια έβλεπα από το μπαλκόνι το φεγγάρι να βγαίνει από τις κορυφές της Οίτης, τότε που οι κήποι λόγω της εντατικής καλλιέργειας δεν είχαν δέντρα. Σιγά - σιγά όμως και λόγω της εγκατάλειψης, φύτρωσαν παντού πολλά. Ανάμεσά τους και δυο μεγάλες καρυδιές που χρόνο το χρόνο κερδίζουν ύψος και μέσα σε σαράντα χρόνια, κατάφεραν να καλύψουν όλο τον ορίζοντα του μπαλκονιού προς την Οίτη και αυτό σημαίνει πως όταν έχουν φύλλα δεν μας αφήνουν να δούμε τουλάχιστον την ανατολή του φεγγαριού, οπότε η απόλαυσή του είναι μισή. Το βλέπουμε όταν ανεβαίνει ψηλά έχοντας χάσει το πρώτο χαμόγελό του στον Ανατολικό Τυμφρηστό.  

Δεν είναι κάτι το ιδιαίτερο να βγαίνει το φεγγάρι πάνω από μια καρυδιά. Συμβαίνει όμως και αυτό και για μας έχει σημασία καθώς αυτό το ψηλό δέντρο που μεγαλώνει συνέχεια χάρη στο πλούσιο χώμα του κήπου και το άφθονο νερό, αποτελεί ένα αγαθό στοιχείο που προσφέρει εκτός από τους πολύτιμους καρπούς του και ωραία σκιά και είναι όμορφο να υποψιαζόμαστε την πορεία του φεγγαριού από την ανατολή του ως το ανέβασμά του στον ουρανό και μας αποζημιώνει με την λάμψη του για πολλές ώρες. Κάποιες φορές όταν τυχαίνει η πανσέληνος με την ωρίμανση των καρυδιών, το δέντρο αποκτά και ήχους  καθώς επιδράμουν σε αυτά τα ποντίκια (μυοξοί) και τα ρημάζουν χωρίς να λογαριάσουν πως τους ακολουθούν και οι κουλουβάγιες οπότε ακούμε να γίνονται μάχες. Είναι κι αυτό μέσα στη φύση και το χαιρόμαστε γιατί η νύχτα μας δεν μένει σιωπηλή. Είτε αυτή περνάει μέσα στο φεγγαρόφωτο ή στο απόλυτο σκοτάδι, πάντα έχει ενδιαφέρον...

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.

*Αραρίσκω = Συνάπτω, συνδέω, προσαρμόζω