Τι απέγινε το χόρτο που αγωνίστηκε όλη η Ελλάδα να κόψει από τον φόβο των πυρκαγιών;

Καθώς έληξε σήμερα  στο πλαίσιο της αντιπυρικής προστασίας  η προθεσμία για τον καθαρισμό των οικοπέδων μέσα και κοντά στους οικισμούς,  σε ολόκληρη τη χώρα μέχρι χθες ακούγονταν ο ίδιος ήχος: ο βόμβος των χορτοκοπτικών. Επιστρατεύτηκαν επαγγελματίες, συγγενείς, γείτονες και φίλοι. Κόπηκαν χιλιάδες στρέμματα χόρτου, δαπανήθηκαν σημαντικά ποσά για καύσιμα και εργαλεία και η χώρα υποτίθεται οχυρώθηκε απέναντι στον φόβο της φωτιάς.

Ένα ερώτημα όμως μένει σχεδόν αναπάντητο:

Τι απέγινε όλο αυτό το χόρτο; Συγκεντρώθηκε κάπου ώστε να μην παραμείνει ως ξερό στρώμα εύφλεκτης ύλης πάνω στο οποίο θα μπορούσε να περπατήσει η φωτιά; Αξιοποιήθηκε με κάποιον τρόπο; Έφτασε σε κάποια κτηνοτροφική μονάδα; Έγινε σανός;

Για αιώνες το χόρτο αυτό αποτελούσε πλούτο. Δεν ήταν απόβλητο αλλά πολύτιμη ζωοτροφή. Από αυτό εξαρτιόταν η διατροφή των ζώων κατά τη διάρκεια του χειμώνα και, συχνά, η επιβίωση ολόκληρων νοικοκυριών.

Παλιότερα το κόψιμο του χόρτου δεν ήταν το τέλος της δουλειάς αλλά η αρχή. Οι άνθρωποι το άπλωναν προσεκτικά για να ξεραθεί ομοιόμορφα στον ήλιο. Το γύριζαν ξανά και ξανά με τις τσουγκράνες ώστε να αερίζεται από όλες τις πλευρές. Παρακολουθούσαν τον ουρανό και τον καιρό με αγωνία για να μη βραχεί από μια ξαφνική καλοκαιρινή μπόρα. Όταν γινόταν πια σανός, το μετέφεραν στους αχυρώνες και στις θημωνιές, όπου θα περίμενε τον χειμώνα για να θρέψει τα ζώα.

Η πρώτη φωτογραφία,  στην περιοχή Σάντουιτς του Νιου Χάμσαϊρ στις Ηνωμένες Πολιτείες που είδα στο διαδίκτυο, αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη διαδικασία. Οι σειρές του κομμένου χόρτου δεν είναι τυχαίες. Είναι αποτέλεσμα γνώσης και φροντίδας αιώνων, ώστε ο σανός να στεγνώσει σωστά και να διατηρηθεί χωρίς να σαπίσει.

Σήμερα, ακόμη κι αν κάποιος ήθελε να αξιοποιήσει το χόρτο που κόβεται στα οικόπεδα, θα συναντούσε ένα ακόμη πρόβλημα. Το υλικό αυτό δεν είναι ο καθαρός σανός των παλιότερων εποχών. Το κόψιμο με χορτοκοπτικά αφήνει συχνά μικροσκοπικά θραύσματα από τις πλαστικές μεσινέζες, ενώ δεν λείπουν και ίχνη καυσίμων ή λιπαντικών από τα μηχανήματα. Δεν πρόκειται επομένως για ζωοτροφή που μπορεί εύκολα και άφοβα να καταναλωθεί από τα ζώα.

Ίσως όμως το μεγαλύτερο πρόβλημα να βρίσκεται αλλού.

Σε πολλά χωριά της χώρας, ιδιαίτερα στα ορεινά, δεν υπάρχει πλέον ούτε μία αγελάδα, ούτε μία κατσίκα, ούτε ένα μικρό κοπάδι που θα μπορούσε να αξιοποιήσει αυτό το χόρτο. Αχυρώνες που άλλοτε γέμιζαν κάθε καλοκαίρι έχουν αδειάσει. Χωράφια που κάποτε συντηρούσαν ζώα και οικογένειες εγκαταλείφθηκαν. Εκεί όπου παλιότερα το ύψος του χόρτου μετριόταν ως απόθεμα τροφής για τον χειμώνα, σήμερα αντιμετωπίζεται κυρίως ως κίνδυνος πυρκαγιάς.

Οι δύο φωτογραφίες αφηγούνται σιωπηλά αυτή τη μεταβολή. Ανάμεσά τους χωρά μια ολόκληρη ιστορία: η μετάβαση από μια ύπαιθρο που αξιοποιούσε κάθε τι που έδινε η γη, σε μια ύπαιθρο όπου συχνά λείπουν πλέον και τα ζώα και οι άνθρωποι που θα μπορούσαν να το αξιοποιήσουν.

Σπάνια εικόνα συγκομιδής σανού από την περιοχή Σάντουιτς του Νιου Χάμσαϊρ του  του Allan DiBiase . Οι παράλληλες σειρές του κομμένου χόρτου έχουν διαμορφωθεί ώστε να αερίζονται και να ξεραίνονται ομοιόμορφα πριν αποθηκευτούν στους αχυρώνες για τη διατροφή των ζώων τον χειμώνα. Μια εικόνα που μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες αποτελούσε γνώριμο θέαμα και στην ελληνική ύπαιθρο, αλλά σήμερα συναντάται ολοένα και σπανιότερα.

Λιβάδι πριν από τη συγκομιδή ή την βοσκή. Σε παλαιότερες εποχές το χόρτο αυτό αντιπροσώπευε πολύτιμο απόθεμα ζωοτροφής. Σήμερα, σε πολλά ορεινά χωριά της Ελλάδας, δεν υπάρχουν πλέον ούτε τα ζώα ούτε οι γεμάτοι αχυρώνες που θα του έδιναν αξία και προορισμό.