Του Παναγιώτη Γαλάνη και της Έλλης-Κυριακής Αναστοπούλου

H συγκεκριμένη σύντομη συμβολή αποσκοπεί να ορίσει εν συντομία την γενική αρχή του ενωσιακού δικαίου περιβάλλοντος «ο ρυπαίνων πληρώνει», να τη συσχετίσει με τη σχετική Οδηγία 2004/35 για την περιβαλλοντική ευθύνη και να φωτίσει ιδίως το ζήτημα της παρεχόμενης έννομης προστασίας στην Οδηγία[1].

1. Εισαγωγή

Αναμφίβολα, η ανθρώπινη ιστορία και εξέλιξη είναι άρρηκτα συνυφασμένη με το φυσικό περιβάλλον, το οποίο αποτελεί τον φυσικό τόπο γέννησης του ανθρώπου και ανάπτυξης της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής δραστηριότητάς του. Η δραστική και επαναλαμβανόμενη παρέμβαση του ανθρώπου, οδήγησε στην ταχύτατη υποβάθμιση και καταστροφή του περιβάλλοντος, γεγονός που έθεσε σοβαρούς κινδύνους για τη λειτουργία του οικοσυστήματος, των έμβιων και άβιων οργανισμών και εν τέλει για την υγεία και τη ζωή του ίδιου του ανθρώπου. Κατέστη λοιπόν σαφές ότι η δημιουργία ενός νομικού πλαισίου, το οποίο θα επέτρεπε τη λήψη μέτρων για την προστασία του περιβάλλοντος, συνιστούσε επιτακτική ανάγκη, και μάλιστα, ήδη σε μια εποχή που το περιβάλλον αποτελούσε terra incognita για το νομική επιστήμη, καθώς δεν είχε ακόμα αποκτήσει νομική διάσταση ως αγαθό, άξιο έννομης προστασίας. Η νομική εξέλιξη που ακολούθησε σε επίπεδο νομοθεσίας, θεωρίας και νομολογίας, δημιούργησε τα θεμέλια του δικαίου του περιβάλλοντος και την ανάδειξη γενικών αρχών που διέπουν την προστασία αυτού. Μια εξέχουσα αρχή, με ευρύ πεδίο εφαρμογής και αντικείμενο έρευνας και σχολιασμού της παρούσης εργασίας, αποτελεί η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» (the polluter pays, pollueur payeur)[2].

Σε επίπεδο εθνικού δικαίου, η προστασία του περιβάλλοντος κατοχυρώνεται συνταγματικώς στα άρθρα 24, 117 Σ και στον εκτελεστικό νόμο 1650/1986. Αξίζει να σημειωθεί ότι νομικός ορισμός του προστατευόμενου έννομου αγαθού «περιβάλλον» είναι αρκετά δυσχερής, δεδομένης της αμφισβήτησης περί του προσανατολισμού αυτού του ορισμού. Πιο συγκεκριμένα, τίθεται το ερώτημα, αν το «περιβάλλον» θα οριοθετηθεί ως αυτοτελές αγαθό ή ανθρωποκεντρικά, σε συνάρτηση δηλαδή με τον άνθρωπο και την απόλαυση έτερων αγαθών (ζωή, υγεία, ιδιοκτησία, ποιότητα ζωής)[3]. Αναμφίβολα, το περιβάλλον ως ρυθμιστικό αντικείμενο του δικαίου, σχετίζεται με τον άνθρωπο, τον αποδέκτη των κανόνων δικαίου[4]. Ως προστατευόμενο αγαθό του ιδιωτικού και δημοσίου δικαίου, το περιβάλλον ταυτίζεται με «το ζωτικό χώρο όπου ζει και αναπτύσσει τις δραστηριότητές του ο άνθρωπος, και ορίζεται ως το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν την οικολογική ισορροπία, την ποιότητα της ζωής, την υγεία των κατοίκων, την ιστορική και πολιτιστική παράδοση και τις αισθητικές αξίες»[5].

Διαβάστε περισσότερα στο dasarxeio.com - πατήσετε εδώ.