Γράφει ο Ευάγγελος Γ. Σπύρου

Άρθρο Εκδότη στο περιοδικό "ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΝΑΙ"

Ο μεγαλύτερος «παραμυθάς» του κόσμου, ο Όμηρος, στην τέταρτη ραψωδία της Οδύσσειας, όπου περιγράφει την επίσκεψη του Τηλέμαχου, γιου του Οδυσσέα, στη Σπάρτη για να μάθει νέα για τον πατέρα του, που δεν είχε γνωρίσει ακόμα από την Τροία, αναφέρει δύο ονόματα και ένα ρήμα «πωλείται», που η αναφορά τους είναι χρήσιμη για τους νεοέλληνες, τους ασφαλιστές και τα σχολεία. Το όνομα του Πρωτέα, το όνομα της Ειδοθέας και το ρήμα πολέω ή πωλέω.

Ο Πρωτεύς, -έας (το ένα όνομα), ήταν θαλάσσιος θεός της ελληνικής μυθολογίας, που φύλαγε τα κοπάδια με τις φώκιες και τα θαλάσσια ζώα του Ποσειδώνα. Κατοικούσε στο νησί Φάρος στην Αίγυπτο και είχε το χάρισμα να προφητεύει. Ο Όμηρος γράφει ότι τριγύριζε στη θάλασσα: «πωλείται (= τριγυρίζει στους θαλάσσιους δρόμους) τις γέρων άλιος, αθάνατος, πρωτεύς». Από αυτό το «πωλείται» βγήκε το ρήμα πωλώ, που δευτερογενώς πήρε την έννοια «πουλάω», ανταλλάσσω εμπορεύματα. Τα πλούτη των Ελλήνων ήρθαν από τη ναυτιλία, από τη ναυσιπλοΐα των Ελλήνων που τριγυρνούσαν στις θάλασσες και εγύριζαν πλούσιοι. Εκ του πολέω-πωλώ βγήκαν οι πωλητές, οι διαμεσολαβητές, γνώρισμα και των ασφαλιστών. Στην «Ιλιάδα» αναφέρεται ότι ο Αχιλλεύς δεν τριγύριζε στην αγορά «Ούτε ποτέ εις αγοράν πωλεσηέτο» (Α 490), σε αντίθεση με τον Πρωτέα που τριγύριζε-πωλάται στη θάλασσα (Δ 384-«Οδύσσεια»).

Η Ειδοθέα (το άλλο όνομα που μας ενδιαφέρει) ήταν κόρη του Πρωτέα («Οδύσσεια» Δ 366) που έδειξε ευσπλαχνία στον Μενέλαο και τον βοήθησε. Αυτή η θαλασσινή θεότητα έκανε μια κόρη, τη Βυβλίδα, η θυγατέρα της Ειδοθέας ερωτεύτηκε τον αδελφό της και γι’ αυτό μεταμορφώθηκε σε πηγή. Στο μύθο της Βυβλίδας περιέχεται η ιδιότης του φυτού βύβλος ή βίβλος που είναι φυτό, υδατοχαρές και φύεται δίπλα σε ποτάμια, πηγές, λίμνες. Πήρε το όνομά του από τη Βυβλίδα, κόρη της Ειδοθέας, κόρης του θαλάσσιου θεού Πρωτέα. Από το ρήμα φύω βγαίνει το φυτόν. Το φύω από το υω=βρέχω, επειδή τα φυτά θέλουν βροχή, υετόν.

Οι πρώτοι άνθρωποι έγραψαν πάνω σε φλοιούς δένδρων, σε πλατιά φύλλα δένδρων (φύλλο-χαρτί λέμε ως σήμερα) και σε ξύλινες πινακίδες (κ-σύλον από το ύλη=δάσος, υλοτόμος) και σελίς από το σ-ύλη, σελίς=ξύλινη σανίδα.

Η λέξη βιβλίον είναι από τη λέξη βύβλος ή βίβλος, που είναι ο εσωτερικός φλοιός του φυτού πάπυρος από το οποίο έφτιαχναν σχοινιά, ιστία, στρώματα και εξοπλισμό στα πλοία. Στη συνέχεια, έγραφαν και σε δέρματα ζώων, ονομαζόμενα διφθέρας από το ρήμα δέφω=τρίβω κάτι (βυρσοδεψία). Το τεφτέρ των Τούρκων είναι η διφθέρα των Ελλήνων. Έτσι φτάσαμε στις εκδόσεις βιβλίων που διαβάζονται (διαβαίνουν τα μάτια στις λέξεις και γράμματα) και οδηγούμεθα στην Παιδεία και τον Πολιτισμό που κάθε άνθρωπος επιζητεί για τη βελτίωσή του.

Εδώ θα ήθελα να παραθέσω μια σκέψη του Οδυσσέα Ελύτη πριν περάσω στον προβληματισμό γύρω από την… ψηφιακή εποχή:

«Όταν άνοιξα τον οδηγό μου, κατάλαβα.
Μήτε σχεδιαγράμματα, μήτε τίποτα.
Μόνο λέξεις.
Αλλά λέξεις που οδηγούν με ακρίβεια
σε αυτό που γύρευα…»

(Οδυσσέας Ελύτης, «Ο μικρός Ναυτίλος»).

Στη σημερινή μας εποχή ήρθαν το ΙΝΤΕΡΝΕΤ και η ψηφιακή εποχή, για την οποία πολλοί προβληματίζονται όπως και εγώ στο κύριο άρθρο μου στο «ΝΑΙ» με τίτλο «Είναι Δούρειος Ίππος ή Τεχνητή Νοημοσύνη για την πτώση της Τροίας-Δημοκρατίας;».

Είναι πολλοί αυτοί που άρχισαν να… ξεχνούν τα έντυπα βιβλία και να μη διαβάζουν, προτιμώντας την οθόνη του Ιντερνετ. Ανάμεσά τους και κάποιοι που τάχατες τους έπιασε ο πόνος για τη σπατάλη του χαρτιού και αποφεύγουν το «χαρτί», το βιβλίο, τις εφημερίδες, τα περιοδικά. Μέσα στη θύελλα της «εικόνας» ήρθαν και μπερδεύτηκαν αρκετοί με την έλλειψη ανάλυσης του τι διαβάζουν, ελέγχου αλήθειας, κρίσεως, σκέψεως κ.λπ. Μήπως να καταργηθούν τα βιβλία και οι συγγραφείς και η ζωντανή διδασκαλία; Πολλοί είναι αυτοί που υπέκυψαν στο fast food φαγητό, στο γρήγορο διάβασμα, στην εξ αποστάσεως ενημέρωση, υποβαθμίζοντας σιγά σιγά το βιβλίο, το διάβασμα, τον ζωντανό εκπαιδευτή, τον αναλυτή... Και μια μέρα διαβάζοντας βρήκα μια είδηση που έγραψε και ο «Guardian» και που είπα να τη μοιραστώ μαζί σας. Ίσως φανεί χρήσιμη:

«Στον πατροπαράδοτο τρόπο εκμάθησης στα σχολεία κάνει στροφή η Σουηδία μετά τον “προβληματικό” δρόμο της υπερ-ψηφιοποίησης που είχε ακολουθήσει τα τελευταία χρόνια. (…). Τα βιβλία επανακτούν τον χαμένο τους ρόλο και επιστρέφουν στις σχολικές αίθουσες. Σύμφωνα με τον “Guardian”, η έμφαση θα δίνεται πλέον στα τυπωμένα βιβλία, στην ήσυχη ανάγνωση και την εξάσκηση στο γράψιμο με το χέρι, και θα αφιερώνεται λιγότερος χρόνος στα tablets, στην έρευνα στο Διαδίκτυο και τις δεξιότητες πληκτρολόγησης.

Ο λόγος της επιστροφής στα βιβλία είναι ότι παρατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια πτώση της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών του δημοτικού, πράγμα που αποδόθηκε και στην υπερβολική χρήση της οθόνης. Εξάλλου, το Ερευνητικό Ινστιτούτο “Καρολίνσκα” της Ιατρικής Σχολής ανέφερε ότι υπάρχουν σαφείς επιστημονικές αποδείξεις ότι τα ψηφιακά εργαλεία μάλλον βλάπτουν παρά ενισχύουν τη μάθηση (…). Η εστίαση θα πρέπει να επιστρέψει στην απόκτηση γνώσεων μέσω έντυπων εγχειριδίων και της εμπειρογνωσίας, εμπειρογνωμοσύνης των εκπαιδευτικών, αντί να αποκτά κανείς γνώσεις κυρίως από ελεύθερα διαθέσιμες ψηφιακές πηγές που δεν έχουν ελεγχθεί για την ακρίβειά τους.

Παρομοίως και η “UNESCO” απηύθυνε “επείγουσα έκκληση για την κατάλληλη χρήση της τεχνολογίας στην εκπαίδευση (….) Η τεχνολογία στην εκπαίδευση θα πρέπει να εφαρμόζεται με φειδώ και όχι να αντικαθιστά τη διδασκαλία που παρέχεται υπό την καθοδήγηση του δασκάλου”, υπογράμμισε ο οργανισμός.

Όλα αυτά έκαναν τη σουηδική κυβέρνηση να αποφασίσειεπενδύσεις ύψους 57,5 εκατομμυρίων ευρώ για την αγορά βιβλίων στα σχολεία φέτος. Επιπλέον 42 εκατομμύρια ευρώ θα δαπανηθούν ετησίως το 2024 και το 2025 για να επιταχυνθεί η επιστροφή στα σχολικά βιβλία, ενώ, “σύμφωνα με πληροφορίες από το υπουργείο, η κυβέρνηση θα τερματίσει εντελώς την ψηφιακή μάθηση για παιδιά κάτω των 6 ετών” (“iefimerida.gr”, 12-9-2023).

Είναι αναμφισβήτητα πολύ σημαντικά τα πορίσματα αυτά των σχετικών επιστημονικών ερευνών, τα οποία οδήγησαν την κυβέρνηση της Σουηδίας στις συγκεκριμένες αποφάσεις. Πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπ’ όψιν από όλες τις κυβερνήσεις. Αλλά και από όλους τους γονείς που έχουν παιδιά σε μικρή ηλικία. Να ωθούν τα παιδιά τους -όσο κι αν είναι δύσκολο αυτό- σε λελογισμένη χρήση της οθόνης και να τα συνηθίζουν πρώτα με το δικό τους παράδειγμα στη χρησιμοποίηση του έντυπου βιβλίου, το οποίο καλλιεργεί την κριτική σκέψη, σε αντίθεση με την οθόνη που δημιουργεί, ως επί το πλείστον, παθητικούς δέκτες. Έχει πολύ μεγάλη σημασία αυτό για την καλλιέργεια ηθικής ευθύνης και τελικά πνευματικής ελευθερίας στη νέα γενιά».

(Πηγή: Σωτήρ 15.10.2023)

Γυρίζουμε στα βιβλία λοιπόν; Μήπως αυτή η είδηση αφορά άμεσα τους εκπαιδευτές στα πάσης φύσεως σχολεία μας; Μήπως δεν φτάνουν το σκοπό εκπαίδευσης το ΙΝΤΕΡΝΕΤ και η ψηφιακή εποχή και απαιτείται μια επανεξέταση του θέματος; Μήπως και τα… λογιστήρια πρέπει να παρέμβουν στο θέμα «εκπαίδευση», βλέποντας τα οικονομικά στοιχεία να μην είναι τα επιθυμητά και προγραμματισμένα; Γιατί αποτυγχάνουν στις εξετάσεις της Τραπέζης της Ελλάδος με ποσοστό πάνω από 50%;

Ένας καθηγητής πανεπιστημίου μού είπε πρόσφατα πως πρέπει να αρχίσουμε από τα δημοτικά και τα νηπιαγωγεία. Μας ξέφυγε η Παιδεία. Βιαστήκαμε με την ψηφιακή εποχή. Απαιτείται επανεξέταση και προσοχή η προετοιμασία. Η ασφάλιση είναι υψηλής προτεραιότητας θέμα, πέραν της υποχρεωτικότητας που εισηγήθηκε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Κ. Μητσοτάκης.

Ευάγγελος Γ. Σπύρου

Για μεγέθυνση πατήστε ΕΔΩ