Από τους ανθρώπους  που αγαπάμε και θαυμάζουμε όταν αυτοί φεύγουν για τον ουρανό τα έργα που άφησαν πίσω τους, μικρά ή μεγάλα δεν έχει σημασία, μας θυμίζουν το πέρασμά τους από την ζωή και καλλιεργούν τρυφερά την μνήμη, προσωπική ή συλλογική...

Για την Γιάννη Μπακατσά (1924 - 2020) γεννημένο στο Μεγάλο Χωριό Ευρυτανίας θα μιλάνε για πολλά χρόνια καθώς αυτός ο άνθρωπος, μετά τα όσα τράβηξε ο ίδιος και η πολύπαθη Ευρυτανία την δεκαετία 1940 - 1950 βρέθηκε στην Αθήνα. Από τις πρώτες δουλειές που έκανε ήταν υπάλληλος στο περίφημο παντοπωλείο «Αγροτικόν» του συμπατριώτη του Αναστάσιου Χασκόπουλου, το πρώτο delicatessen μαζί με τον Βασιλόπουλο στη Σταδίου. Το 1960 ανοίγει το δικό του παντοπωλείο με το όνομα «Νέον Αγροτικόν», στην οδό Ζηνοδότου 6 στο Παγκράτι, ένα κατάστημα που άφησε ιστορία και πολλοί το θυμούνται με νοσταλγία όπως και την εποχή εξάλλου που λειτουργούσε.

Το 1982 ο Γιάννης Μπακατσάς συνταξιοδοτείται και πλέον αφιερώνει το μισό χρόνο στο χωριό του όπου αρχίζει έναν ένα νέο κύκλο ζωής, του μάστορα της πέτρας. Ότι θυμόταν από τα προπολεμικά χρόνια από τους παλιούς μαστόρους που μας άφησαν εξαιρετικά δείγματα της τέχνης τους στο Μεγάλο Χωριό και στην γύρω περιοχή, τα επιστρατεύει. Βάζει μπροστά να διορθώσει και να ομορφήνει το σπίτι του και πολλά από τα δημόσια έργα του χωριού του, όπως οι βρύσες και φτιάχνει φούρνους όπως τους έκαναν παλιά. Για να γίνονται πιο όμορφα, πήγαινε ο ίδιος στο βουνό και διάλεγε τις καλύτερες πέτρες, αυτές δηλαδή που μπορούσαν με κατάλληλο τρόπο να πάρουν σχήμα και τις πελεκούσε ο ίδιος. Έτσι τον θυμούνται, όλη την ημέρα να παλεύει να διορθώσει και να φτιάξει όμορφα πράγματα στο χωριό του και τον ευχαριστούν εκεί στον ουρανό που βρίσκεται.

Ήταν απαραίτητο αυτό το μικρό βιογραφικό του Γιάννη Μπακατσά για να γνωρίσουμε τον άνθρωπο που στα 90 του χρόνια έκανε κάτι μοναδικό και μας ξάφνιασε όλους. Ήταν σαν το κύκνειο άσμα του ή μια προτροπή στους νεότερους να δώσουν προσοχή στα θεμέλια του χωριού τους. Θεμέλια επί του προκειμένου είναι οι τοίχοι που στηρίζουν το χώμα των βουνών και έτσι οι άνθρωποι δημιουργούσαν ένα επίπεδο μέρος να κάνουν κήπους και να χτίσουν τα σπίτια τους. Πότε άρχισε να γίνεται αυτό στο Μεγάλο Χωριό, κανείς δεν γνωρίζει, ούτε και τους ανθρώπους που έστησαν την πρώτη πέτρα στα θεμέλια αυτών των ατέλειωτων ξερολιθιών  σε όλες τις πλαγιές η μνήμη έχει διατηρήσει ονόματα και ιστορίες.

Τέτοιες ξερολιθιές, οι οποίες σε αντίθεση με αυτές των νησιών που διακρίνονται καθαρά ακόμη όπου δεν έχει χτιστεί ο τόπος, σχεδόν δεν φαίνονται καθόλου λόγω της βλάστησης και των δέντρων που έχουν καταλάβει τους παλιούς κήπους, είναι παντού στην Ευρυτανία και σε όλη την ορεινή Ελλάδα. Πρόκειται για μεγάλα έργα τα οποία να διατηρηθούν ήθελαν κάθε χρόνο την φροντίδα τους και την προσοχή να μην τις διαβρώσουν τα νερά και τις υπονομεύσουν τα δέντρα με τις ρίζες τους. Όταν κάποιο σημείο τους έπεφτε, τότε διέλυαν ένα μεγάλο τμήμα για να ξεκινήσουν από τα θεμέλια και να τις «δέσουν» την μια με την άλλη γιατί έτσι θα μπορούσαν να διατηρηθούν περισσότερο. Στις εξοχές αλλά και μέσα στα χωριά μπορούμε να δούμε ή να υποψιαστούμε κάποιες που μετρούν αιώνες ζωή και ορίζουν ακόμη το ανθρωπογενές τοπίο, αλλού ακέραιες και αλλού διαλυμένες.

Την τέχνη της ξερολιθιάς στην Ευρυτανία και αλλού, την έσβησε το τσιμέντο που είναι πιο εύκολο στη δημιουργία τοιχωμάτων αλλά όχι αιώνιο όπως οι πέτρες. Ένας άλλος λόγος που εγκαταλείφθηκαν είναι επίσης και ο κόπος που χρειάζονταν για την κατασκευή τους και την συντήρησή τους, εργασίες που ήταν υποχρεωτικές και δεν λογίζονταν με μεροκάματα. Άλλαξε ο κόσμος, ελάχιστοι θα μπορούσαν να αφιερώσουν χρόνο και χρήμα για ένα τέτοιο έργο και πολλοί λίγοι δείχνουν ενδιαφέρον για την τύχη τους.

Όμως ο 90χρονος Γιάννης Μπακατσάς, το τόλμησε. Σαν ανάμνηση των παλιών μαστόρων και σαν υπόδειξη προς τους νεότερους, ξανάστησε μια ξερολιθιά (φωτογραφία) και μας άφησε υποθήκη όσοι μπορούμε και αγαπάμε να τις προσέχουμε. Είναι τα θεμέλια που στηρίχτηκαν χωριά και χωράφια κι έτσι πρέπει να τις τιμούμε και να σκεφτόμαστε τον κόπο και τον ιδρώτα τόσων γενεών πριν από εμάς που τις ύψωσαν ως τις κορυφές των βουνών, στα νησιά και στα ηπειρωτικά μέρη. Στην υποθήκη που μας άφησε, αυτός ο άνθρωπος που… έπιαναν τα χέρια του και ποτέ δεν τα άφησε χωρίς δουλειά, το κυρίαρχο είναι η αγάπη για την πέτρα, που ως πρώτη ύλη στα χέρια του, συνέθετε μοναδικά έργα τέχνης.

Θα τον θυμόμαστε με αγάπη και θα καμαρώνουμε τα έργα που μας άφησε...

Στην κεντρική φωτογραφία μια βρύση στο Μεγάλο Χωριό φτιαγμένη από τον Γιάννη Μπακατσιά.

  
^{Η επισκευή της ξερολιθιάς με τον τρόπο που ήξερε ο Γιάννης Μπακατσάς.}

^{Φτιάχνοντας πέτρινη βρύση στην αυλή του σπιτιού του, το 2000.}

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.

*Αραρίσκω = Συνάπτω, συνδέω, προσαρμόζω