Ολοι έχουμε ακούσει τον όρο Συναισθηματική Νοημοσύνη (ΣΝ), αλλά λίγοι γνωρίζουμε πως πρόκειται για μια μορφή ευφυΐας η οποία είναι επίκτητη, που σημαίνει πως διδάσκεται και αναπτύσσεται. Με απλά λόγια, η ΣΝ μας επιτρέπει να μπορούμε να αντιληφθούμε τα συναισθήματά μας, τα συναισθήματα των άλλων, να διαχειριστούμε αυτά τα συναισθήματα και να δράσουμε προς όφελός μας, προς όφελος των άλλων και προς όφελος της κατάστασης. Δηλαδή, να βρεθούμε σε μια κατάσταση όπου όλοι αισθάνονται κερδισμένοι (win - win situation).

Για ποιο λόγο θα έπρεπε να ενδιαφέρει τους γονείς να εκπαιδευτούν στη ΣΝ και να την αξιοποιήσουν στην παιδαγωγική τους πρακτική με τα παιδιά τους;

Είναι απλό. Οι γονείς ενδιαφέρονται να δουν τα παιδιά τους να μεγαλώνουν πιστεύοντας στον εαυτό τους και στις δυνάμεις τους ώστε να αξιοποιήσουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό τα ταλέντα τους και να καταφέρουν να ζήσουν μια ισορροπημένη και ευτυχισμένη ζωή. Οι έρευνες έχουν αποδείξει πως τα άτομα που τα καταφέρνουν καλύτερα και πετυχαίνουν στη ζωή δεν είναι τα ευφυή άτομα, αλλά τα συναισθηματικά ευφυή άτομα. Δηλαδή, εκείνα που μπορούν να έχουν εναισθησία (να γνωρίζουν τι ακριβώς τους συμβαίνει) και ενσυναίσθηση (να μπορούν να διακρίνουν αυτό που συμβαίνει στον άλλον).

Πολύ συχνά οι γονείς πέφτουν στην παγίδα να θεωρούν πως απαιτώντας από το παιδί τους να βάλει υψηλούς στόχους θα το κάνουν να πάει μπροστά, όπως επίσης ότι αν το σκληραγωγήσουν θα καταφέρει να αντεπεξέλθει καλύτερα στα δύσκολα της ενήλικης ζωής. Αυτοί είναι δύο μύθοι που πολλές φορές μπορεί να φέρουν το αντίθετο από το επιθυμητό αποτέλεσμα και να οδηγήσουν ένα παιδί στην αντιδραστικότητα (ανυπακοή) ή και στην καθήλωση (κλείσιμο στον εαυτό).

Μερικές απλές συμβουλές για να προκαλέσουν οι γονείς την ανάπτυξη της συναισθηματικής ευφυΐας στα παιδιά τους:

Συνήθως οι γονείς εκπαιδεύουν τα παιδιά μέσα από τις ανταμοιβές και τις τιμωρίες. Κανένα από τα δύο δεν τροφοδοτεί τη συναισθηματική ευφυΐα στα παιδιά γιατί δεν διδάσκονται απολύτως τίποτε από το να μπορούν να διαβάσουν τον εαυτό τους ή τους άλλους. Το μόνο που καταφέρνουν οι γονείς μ’ αυτές τις μεθόδους είναι να κάνουν παιδιά υπάκουα ή αντιδραστικά. Αυτό σημαίνει πως ως ενήλικες είτε θα έχουν την τάση να σκύβουν το κεφάλι είτε να αντιστέκονται και να διαμαρτύρονται αντί να συνεργάζονται.

Αυτό που χρειάζονται τα παιδιά για να μπορέσουν να αναπτυχθούν συναισθηματικά και να αποκτήσουν δεξιότητες ΣΝ είναι κατ’ αρχάς να σεβαστούν οι γονείς τους τα συναισθήματά τους. Σε ένα παιδί που έβαλε τα κλάματα δεν λέμε ποτέ «άσε τις κλάψες» ή «δεν θα με τουμπάρεις εσύ με τα δάκρυα»! Αντιθέτως, ακόμη και αν πιστεύουμε πως το παιδί προσπαθεί να μας χειριστεί, λέμε «σε βλέπω να κλαις, άρα κάτι σοβαρό σου συμβαίνει». Μ’ αυτό τον τρόπο δείχνουμε σεβασμό στο παιδί και του διδάσκουμε να σέβεται το ίδιο τα συναισθήματά του. Όταν ένα παιδί φοβάται, δεν το βαφτίζουμε φοβιτσιάρη και δεν του λέμε ποτέ «τα δυνατά παιδιά δεν φοβούνται»! Αντιθέτως, του λέμε «καταλαβαίνω ότι φοβάσαι, κι εγώ κάποιες φορές φοβάμαι, τι λες να κάνεις για το φόβο σου, τι χρειάζεσαι;». Μ’ αυτόν τον τρόπο διδάσκουμε στο παιδί πως ο φόβος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα, πως συμβαίνει σε όλους κάποιες φορές και κυρίως πως το παιδί έχει επιλογές για το πώς θα διαχειριστεί το φόβο του.

Ένα άλλο βασικό εργαλείο για τους γονείς που επιθυμούν να μεγαλώσουν παιδιά με ΣΝ είναι να εντάξουν στο λεξιλόγιό τους το ΝΑΙ και να αφαιρέσουν το όχι και το αλλά. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος παραμένει δεκτικός όταν ακούει θετικά μηνύματα, ενώ όταν ακούει αρνητικά μηνύματα βάζει το άτομο σε άμυνα. Όταν ο εγκέφαλος ακούει τη λέξη «αλλά», μπερδεύεται γιατί το αλλά αναιρεί το πρώτο συνθετικό του μηνύματος. Π.χ.: Είσαι καλός μαθητής αλλά δεν προσπαθείς αρκετά!

Ένα τρίτο και πολύ σημαντικό στοιχείο για την ενίσχυση της ΣΝ στα παιδιά είναι να εκφράζουν οι γονείς την αγάπη τους σ’ αυτά χωρίς όρους, χωρίς αλλά, ελεύθερα και συχνά. Τα παιδιά δεν κινδυνεύουν να γίνουν μαμόθρεφτα επειδή τα αγαπούν οι γονείς τους. Όσο πιο πολύ ξαφνιάζουμε ένα παιδί με την εκδήλωση της αγάπης μας μέσα από λόγια και χάδια τόσο πιο πολύ το βοηθάμε να πιστέψει στον εαυτό του. Η αγάπη πρέπει να εκδηλώνεται απλά χωρίς υπερβολές (π.χ. παιδαρά μου, κουκλάρα μου κ.τ.λ.) και χωρίς όρους και ανταλλάγματα (π.χ. αν είσαι καλό παιδί θα σε πάω βόλτα, αν φέρεις καλό βαθμό θα σ’ αγαπάω κ.τ.λ.).

Τα παιδιά μας μπορούν να λάβουν ανιδιοτελή αγάπη μόνο από εμάς τους γονείς τους. Στη ζωή τους θα βρεθούν πολλοί στο δρόμο τους που θα τα κρίνουν και θα τα απειλήσουν. Δεν χρειάζεται να το κάνουμε κι εμείς. Εμείς οι γονείς ας κάνουμε αυτό που κανείς άλλος δεν μπορεί να κάνει. Ας τους δείχνουμε την αγάπη μας.

Ένα παιδί που έχει χορτάσει αγάπη έχει μεγαλύτερα αποθέματα για να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες της ζωής.

Ένα παιδί που έχει εισπράξει σεβασμό από τους γονείς του, σέβεται τον εαυτό του και φροντίζει σωστά τον εαυτό του.

Ένα παιδί που έχει διαπαιδαγωγηθεί με ΝΑΙ γίνεται ένας θετικός και άξιος ενήλικος που μπορεί να συνεργαστεί και να εξελιχθεί.

Διαβάστε το ενδιαφέρον άρθρο της ψυχολόγου δρ Σμαρούλας Παντελή που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Ασφαλιστικό ΝΑΙ, τεύχος 190, Μάιος - Ιούνιος 2021 (πατήστε πάνω την εικόνα για μεγέθυνση):