Ευεργετικά αποτελέσματα για τους ασφαλισμένους θα είχε μία ευδοκίμηση της συνεργασίας δημοσίων νοσοκομείων και ασφαλιστικών εταιρειών σύμφωνα με όσα δηλώνει στην αποκλειστική συνέντευξή του στο Nextdeal ο καθηγητής Οικονομικών της Υγείας της Εθνικής Σχολής Δημοσίας Υγείας (ΕΣΔΥ) κ. Γιάννης Κυριόπουλος.

Προφανώς για τους ασφαλισμένους μια παρόμοια εξέλιξη μπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσματα αλλά επί του παρόντος είναι εξαιρετικά δυσχερής και από τις δυο πλευρές, σημειώνει ο κ. Κυριόπουλος, καθώς η ιδιωτική ασφάλιση έχει εξαιρετικά μικρή διείσδυση στις υγειονομικές αγορές, η κατάσταση στα δημόσια νοσοκομεία δεν είναι φιλική για τα μεσαία κοινωνικά στρώματα ενώ τμήματα του συλλογικού ιατρικού μονοπωλίου, ιδεολογικοί φραγμοί και πολιτικά εμπόδια ορθώνονται, αποτρέποντας μία ορθολογικοποίηση του συστήματος.

Ο κ. Κυριόπουλος αναφέρεται ακόμη στο φαινόμενο των άτυπων πληρωμών στο σύστημα υγείας τονίζοντας ότι το κράτος αδιαφορεί υποκριτικά αγνοώντας το συστηματικά και καταλήγει υπογραμμίζοντας ότι το πρόβλημα αυτό συνιστά "πύλη εισόδου" για την κινητοποίηση των πολιτικών διαδικασιών ανασυγκρότησης του υγειονομικού τομέα. Παράλληλα σε ό,τι αφορά τη γενικότερη κατάσταση της υγείας του πληθυσμού επισημαίνει ότι σύμφωνα με τα διαθέσιμα εμπειρικά δεδομένα και τη διεθνή βιβλιογραφία αναμένεται στη μεσοπρόθεσμη περίοδο αύξηση της νοσηρότητας και της πρόωρης θνησιμότητας από διάφορες αιτίες (κυρίως καρδιαγγειακά νοσήματα, νεοπλάσματα και ψυχικές ασθένειες) οι οποίες συνδέονται με τους αναδυόμενους μείζονες παράγοντες κινδύνου κοινωνικού και οικονομικού χαρακτήρα της συγκυρίας όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η απώλεια ή η απειλή απώλειας της εργασίας, η φτώχεια και άλλοι.

-Κύριε Κυριόπουλε, πώς αξιολογείτε την παρούσα κατάσταση στο δημόσιο σύστημα υγείας;

Η δραματική μείωση των ανθρώπινων, τεχνολογικών και οικονομικών πόρων (πλέον του 30%), σε συνδυασμό με την πληθώρα των μέτρων "αντιμεταρρύθμισης" εμπνευσμένων από τις πολιτικές της διεθνούς επιτήρησης, έχει επιφέρει δυσμενείς επιπτώσεις στο επίπεδο υγείας των πολιτών και στις υπηρεσίες υγειονομικής φροντίδας της χώρας κατά τη διάρκεια της τελευταίας πενταετίας.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα - επί του παρόντος- δεδομένα ο βαθμός αυτοεκτίμησης της υγείας έχει μειωθεί (αλλά κυρίως έχει διαφοροποιηθεί σε μείζονα βαθμό μεταξύ των κοινωνικών τάξεων), η επίπτωση της καταθλιπτικής αγχώδους συνδρομής και η αυτοκτονικότητα έχει αυξηθεί, η ζήτηση για νοσοκομειακές υπηρεσίες αντιμετώπισης της ισχαιμικής καρδιοπάθειας έχει επίσης αυξηθεί. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα εμπειρικά δεδομένα και τη διεθνή βιβλιογραφία αναμένεται στη μεσοπρόθεσμη περίοδο αύξηση της νοσηρότητας και της πρόωρης θνησιμότητας από διάφορες αιτίες (κυρίως καρδιαγγειακά νοσήματα, νεοπλάσματα και ψυχικές ασθένειες) οι οποίες συνδέονται με τους αναδυόμενους μείζονες παράγοντες κινδύνου κοινωνικού και οικονομικού χαρακτήρα της συγκυρίας όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η απώλεια ή η απειλή απώλειας της εργασίας, η φτώχεια και άλλοι.

Στον πυρήνα αυτών των φαινομένων ανευρίσκεται ως κοινή βάση η διαρθρωτική οικονομική κρίση (ύφεση και ανεργία) και οι πολιτικές του "μνημονίου" (συρρίκνωση των υγειονομικών υπηρεσιών). Στο πλαίσιο αυτό, η μείωση της δημόσιας δαπάνης για την υγεία σε συνδυασμό με τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών (μείωση ιδιωτικών άμεσων πληρωμών και παραπληρωμών) στην υγεία διογκώνουν τα εμπόδια πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας και μετακυλύουν σημαντικό μέρος του κόστους και του χρηματοδοτικού φορτίου (κυρίως στη νοσοκομειακή περίθαλψη και τα φάρμακα) στα νοικοκυριά. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι η δραματική μείωση της χρήσης πρωτοβάθμιας φροντίδας (λόγω οικονομικών εμποδίων αλλά και καταστροφής της δημόσιας υποδομής) και η αύξηση της ζήτησης (δαπανηρής και ακατάλληλης για την περίπτωση) νοσοκομειακής περίθαλψης. Πρόκειται για πλήρη αποτυχία των "μνημονιακών" πολιτικών οι οποίες με την εμφάνιση του φαινομένου "αντιστροφής υποκατάστασης" (νοσοκομειακή περίθαλψη αντί της ιατροφαρμακευτικής φροντίδας), θέτει μείζονα εμπόδια στην πρόσβαση απλής, "ήπιας" και κατάλληλης πρωτοβάθμιας φροντίδας και ωθεί σε αύξηση της ζήτησης στη πολύπλοκη, "σκληρή", και δαπανηρή νοσοκομειακή περίθαλψη.

Έν κατακλείδι η αποτυχία προαγωγής διαρθρωτικών αλλαγών σε ένα περιοριστικό περιβάλλον το οποίο χαρακτηρίζεται από τη δραματική μείωση των πόρων και την ανάγκη διασφάλισης ποσοτικής επάρκειας κατέληξε στην κατάρρευση του δημοσίου συστήματος υγείας του οποίου η ανασυγκρότηση συνιστά μια σύνθετη και δυσχερή διαδικασία αλλά και υψηλή κοινωνική και υγειονομική προτεραιότητα, δεδομένου ότι στην περίοδο αυτή στη χώρα μας οι σχετιζόμενες με την υγεία και τις υπηρεσίες υγείας κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες έχουν διευρυνθεί.

- Ποιες νομίζετε ότι είναι οι άμεσες προτεραιότητες με δεδομένη και την παρουσία των δανειστών για να βελτιωθεί η κατάσταση

Η αναγνώριση του γεγονότος ότι οι περιοριστικές συνθήκες δεν συνιστούν ένα ευκαιριακό φαινόμενο και η επείγουσα αναγκαιότητα ανασυγκρότησης των δομών βασικών υπηρεσιών (πρωτοβάθμια φροντίδα, δημόσια υγεία) αποτελούν προαπαιτούμενα για την επεξεργασία ενός σχεδίου δομικών μεταρρυθμιστικών αλλαγών.

Υπό το πρίσμα αυτό, η "μνημονιακή" υποχρέωση τήρησης του ορίου 6.0% του ΑΕΠ για τη δημόσια δαπάνη υγείας μπορεί (ως μόνη) να γίνει αποδεκτή δεδομένου οτι η τρέχουσα δημόσια δαπάνη μόλις υπερβαίνει το 5.3% και ως εκ τούτου η αναγκαιότητα δημοσιονομικής συμμόρφωσης καλύπτεται πλήρως. Κατά συνέπεια, το ζήτημα των διαρθρωτικών αλλαγών ανασυγκρότησης του υγειονομικού τομέα πρέπει να απεμπλακεί από τη (οποιουδήποτε είδους) "μνημονιακή" (δημοσιονομικού χαρακτήρα) διαπραγμάτευση.

Τούτου δοθέντος, η διασφάλιση των αναγκαίων (αλλά σπάνιων) πόρων για την παραγωγή επαρκούς δέσμης υπηρεσιών για το σύνολο του πληθυσμού παραπέμπει στην αναγκαιότητα ανάδυσης των ιδιωτικών πληρωμών και παραπληρωμών στη επίσημη διαδικασία ανταλλαγών με τη θεσμοθέτηση της συνασφάλισης δια της οποίας μπορεί και πρόκειται να καλυφθεί το σύνολο του πληθυσμού (και κυρίως του ανασφάλιστου τμήματος το οποίο υπερβαίνει το 21%) με την κινητοποίηση του "παιγνίου μηδενικού αθροίσματος", πράγμα το οποίο σημαίνει ότι οι απώλειες των εχόντων ισοδυναμούν με τις εισροές των ανασφάλιστων.

Όμως η διευθέτηση του προβλήματος της καθολικής ασφάλισης είναι προφανώς αναγκαία (αλλά μη ικανή) συνθήκη για την ανασυγκρότηση του υγειονομικού τομέα. Η μονοπωλιακή θέση και επικυριαρχία της πλευράς της προσφοράς (γιατροί και νοσοκομεία) εμποδίζει τη δίκαιη, ισότιμη και αποδοτική κατανομή των πόρων. Προς τούτο, η εισαγωγή κλειστών (σφαιρικών) προϋπολογισμών στο σύνολο των δομών, των προγραμμάτων και των δραστηριοτήτων του υγειονομικού τομέα εντός των οποίων διαμορφώνονται συμφωνίες τιμής-όγκου για την αποζημίωση και την εξασφάλιση της αποδοτικότητας ώστε να παρέχεται η εγγύηση της επιθυμητής ισορροπίας ανάμεσα στη ζήτηση και την προσφορά με σταθερό (και προσυμφωνημένο) προϋπολογισμό.

Στο πλαίσιο αυτό, οι πολιτικές και προγραμματικές προτεραιότητες ορίζονται με τη τεκμηριωμένη και λελογισμένη αναδιάρθρωση (και ενδεχομένως μείωση) του νοσοκομειακού τομέα καιτη μεταφορά πόρων στην πρωτοβάθμια φροντίδα και τη δημόσια υγεία. Το εγχείρημα αυτό δεν μπορεί να παραβλέπει το γεγονός οτι το δημόσιο και το ιδιωτικό τμήμα του υγειονομικού συστήματος αποτελούν "συγκοινωνούντα δοχεία" και ως εκ τούτου η βάση των διαρθρωτικών αλλαγών συνίσταται στη δημιουργία "ολοκληρώματος" αμφοτέρων των τομέων (σε ισότιμη και συμπληρωματική σχέση). Η αγνόηση της ανάγκης συνεργασίας και συμπληρωματικότητας και η απουσία δημόσιων πολιτικών για τις ιδιωτικού ( κερδοσκοπικού και μη) χαρακτήρα υπηρεσίες υγείας και την ιδιωτική δαπάνη οδηγεί αναπόφευκτα στην (αντιοικονομική) σχόλη μεγάλου τμήματος των σπάνιων (και πολύτιμων) υγειονομικών πόρων, στη μονοπωλιακή ενίσχυση του ιατροτεχνολογικού συμπλέγματος και ακόμη σε μια "στρατοπεδική" οργάνωση του συστήματος υγείας.

Είναι πλέον (σχεδόν) καθολικής παραδοχής η προσέγγιση οτι ανάμεσα στις συμπληγάδες πέτρες μιας ατελούς (υγειονομικής) αγοράς και ενός ατελούς (κολλεκτιβιστικού) κράτους αιωρείται το κατάλληλο μείγμα εργαλείων κα τεχνικών άσκησης πολιτικής υγείας για την επίτευξη της (ιατρικής) αποτελεσματικότητας, της (οικονομικής) αποδοτικότητας και της (κοινωνικής) ισότητας.

- Η συνεργασία των δημόσιων νοσοκομείων με τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες θα ήταν αποδοτική και για τις δυο πλευρές αλλά κυρίως για τους ασφαλισμένους;

Προφανώς για τους ασφαλισμένους μια παρόμοια εξέλιξη μπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσματα αλλά επί του παρόντος είναι εξαιρετικά δυσχερής και από τις δυο πλευρές. Η ιδιωτική ασφάλιση έχει εξαιρετικά μικρή διείσδυση (μικρότερη του 5% της συνολικής ιδιωτικής δαπάνης υγείας) στις υγειονομικές αγορές παρά το γεγονός ότι οι ιδιωτικές πληρωμές και παραπληρωμές αποτελούν το 35% περίπου της συνολικής εθνικής δαπάνης υγείας. Η κατάσταση οφείλεται σε ιστορικούς λόγους, στην απουσία κατάλληλων και ελκυστικών ασφαλιστικών "προϊόντων" αλλά προσθέτως και στην αντίληψη και πρόθεση των πολιτών να επιθυμούν την (μερική) ανάκτηση της κυριαρχίας τους, δια των άμεσων πληρωμών και παραπληρωμών μέσω των οποίων διευρύνουν τις επιλογές τους, εξασφαλίζουν έγκαιρη προσοχή και μειώνουν το κόστος του χρόνου. Παρά την ύπαρξη αναπάντητων προβλημάτων και δυνητικά μεγάλης αγοράς οι απαντήσεις τις οποίες δίδει η συμπληρωματική ασφάλιση δεν είναι επαρκείς.

Εκ παραλλήλου η κατάσταση στα δημόσια νοσοκομεία δεν είναι φιλική για τα μεσαία κοινωνικά στρώματα (τα οποία έχουν την προτίμηση και τη δυνατότητα συμπληρωματικής ασφαλιστικής κάλυψης) και επιπλέον οι διαδικασίες διαχείρισης των ασθενών και των νοσημάτων είναι πολύπλοκες, επώδυνες και με υψηλό κόστος χρόνου.

Τα φαινόμενα αυτά δεν φαίνεται να μπορούν να αρθούν στη προσεχή περίοδο ενώ ταυτοχρόνως δυσχεραίνονται σφόδρα από τμήματα του συλλογικού ιατρικού μονοπωλίου και επιπροσθέτως από ιδεολογικούς φραγμούς και πολιτικά εμπόδια. Παρά ταύτα το πρόβλημα της ιδιωτικής δαπάνης παραμένει ως μείζον -προς επίλυση- πρόβλημα δεδομένου ότι η πρόσβαση των καταναλωτών στη φροντίδα υγείας απαιτεί μιας κάποιας μορφής συνασφάλιση (διαμέσου άμεσων πληρωμών και παραπληρωμών), ενώ αφ' ενός η ιδιωτική ασφάλιση αδυνατεί να παρέμβει ώστε να επιτευχθεί ένας κάποιος βαθμός ορθολογικότητας και αφ' ετέρου το κράτος αδιαφορεί υποκριτικά με τη συστηματική αγνόηση του φαινομένου των άτυπων πληρωμών. Είναι προφανές ότι το πρόβλημα αυτό συνιστά "πύλη εισόδου" για την κινητοποίηση των πολιτικών διαδικασιών ανασυγκρότησης του υγειονομικού τομέα.

Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Nextdeal, τεύχος 335, 25 Μαρτίου 2015