Μία από τις σημαντικότερες και δυσκολότερες στιγμές της χώρας μας ήταν την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε την 28η Οκτωβρίου 1940 μετά την άρνηση στα αιτήματα των Ιταλών από τον Ιωάννη Μεταξά και την ιταλική εισβολή από την Αλβανία.

Mε την έναρξη του πολέμου, οι μεταφορικές ανάγκες του κράτους ήταν τεράστιες και για το λόγο αυτόν προχώρησε στην επίταξη οχημάτων. Αστικά λεωφορεία, φορτηγά και επιβατικά αυτοκίνητα έλαβαν μέρος στον αγώνα κατά του εισβολέα. Κατά την επίταξή τους, χορηγήθηκαν φύλλα επιτάξεως στους ιδιοκτήτες, όπου εκείνη την εποχή κυκλοφορούσαν στη χώρα μας 6.000 φορτηγά, ιδιωτικής και δημόσιας χρήσης. Τα περισσότερα από τα επιταγμένα οχήματα καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Έκθεση του Γενικού Επιτελείου Στρατού για την έναρξη του πολέμου αναφέρει:

«Το έργον του Σώματος Αυτοκινήτων εις τον ελληνοϊταλικόν πόλεμον υπήρξε τόσο φωτεινόν και λαμπρόν εις απόδοσιν, ώστε προσείλκυσεν από της αρχής της εκδηλώσεώς του την δέουσαν και την ανάλογον προς το μέγεθός του εκτίμησιν. Ο στρατιώτης των αυτοκινήτων διέθεσεν ου μόνον τας ψυχικάς και σωματικάς του δυνάμεις, αλλά και αυτήν ακόμη την ύπαρξίν του διά να φέρη εις τον μαχητήν του μετώπου τα εφό- δια της ζωής και της μάχης.

Η κόπωσις του προσωπικού και ιδίως του υλικού υπερέβαινε τα υπό των κανονισμών προβλεπόμενα όρια αντοχής και υπήρχε πάντοτε κίνδυνος να ευρεθή ο στρατός εκστρατείας άνευ αυτοκινήτων, εάν παρετείνετο ο πόλεμος και δεν έφτανον εγκαίρως εκ του εξωτερικού τα αναγκαιούντα εισέτι αυτοκίνητα και ανταλλακτικά. Κινούμενος αδιακόπως νύκτας και ημέρας εις αποστάσεις τεραστίας, αντιμετωπίζων όλους τους κινδύνους ενός σύγχρονου πολέμου, αψηφών την αϋπνίαν, τας στερήσεις και το ψύχος των αλβανικών βουνών, εξεπλήρωσε πάντοτε την αποστολήν, η οποία του ανετέθη και εξετέλεσε πλήρως το ύψιστον καθήκον προς την Πατρίδα».

Τι ίσχυε για την αυτοκίνηση πριν και κατά τη διάρκεια του πολέμου;

Πριν από τον πόλεμο, το επιβατικό αυτοκίνητο στη χώρα μας αφορούσε κυρίως τους επαγγελματίες οδηγούς και τους διάφορους εύπορους της ελληνικής κοινωνίας. Λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου, στη χώρα μας συνολικά κυκλοφορούσαν 1.030 αστικά λεωφορεία, 1.800 υπεραστικά, 6.167 φορτηγά και 8.700 επιβατηγά οχήματα, δηλαδή σύνολο 17.697 οχήματα. Από το σύνολο αυτό στο τέλος του πολέμου είχαν απομείνει ελάχιστα κι αυτά ακατάλληλα για τις συγκοινωνιακές ανάγκες, μιας και στο σύνολό τους κατασχέθηκαν ή καταστράφηκαν από τους κατακτητές κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Μία από τις αιτίες της οικονομικής αποσύνθεσης της Ελλάδος, όταν εισέβαλαν οι Γερμανοί, ήταν και η έλλειψη μεταφορικών μέσων, εφόσον ήταν αδύνατη η αποστολή από μία περιοχή σε μία άλλη ακόμα και των λίγων διαθέσιμων προμηθειών. Επιπλέον, υπήρχε σημαντική έλλειψη σε υγρά καύσιμα και τα αυτοκίνητα είχαν μετατραπεί σε γκαζοζέν.

Τα γκαζοζέν ήταν συσκευές που παρήγαν καύσιμο αέριο με πυρόλυση από τη θέρμανση ξύλων, και το αέριο αυτό στη συνέχεια καιγόταν στους κινητήρες εσωτερικής καύσης, όπου οι βενζινοκινητήρες εμφάνιζαν μειωμένη απόδοση. Οι χρήστες άναβαν τη φωτιά ώστε να ζεσταθούν τα ξύλα έως ότου να αρχίσουν να βγάζουν αέριο και στη συνέχεια να ξεκινήσουν τη μηχανή του οχήματος. Σύμφωνα με αναφορές, κατά τη διάρκεια της Κατοχής, υπήρχαν ακόμα και αεριοκίνητες μοτοσικλέτες με συσκευές γκαζοζέν. Κύρια χαρακτηριστικά των γκαζοζέν ο έντονος θόρυβος που παρήγαγαν και ο πολύς καπνός, ο οποίος είχε και μια έντονη μυρωδιά.

Η Απελευθέρωση και το αυτοκίνητο!

Η απομάκρυνση των Γερμανών μετά τις θηριωδίες που έκαναν άφησε τη χώρα κατεστραμμένη και αποδυναμωμένη. Τα πρώτα λεωφορεία, που κατασκευάστηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν ουσιαστικά τα λεωφορεία των Γερμανών που τα άφησαν πίσω τους, τα οποία δεν ήταν όλα κατάλληλα για χρήση.

Όμως οι οδικές μεταφορές ήταν οι μοναδικές που μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες του κράτους, μιας και το σιδηροδρομικό δίκτυο ήταν κατεστραμμένο.

Για το λόγο αυτόν το κράτος υπέγραψε σύμβαση με την UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) την 1η Μαρτίου 1945 επί πρωθυπουργίας Νικόλαου Πλαστήρα (1883-1953), η οποία κι ανέλαβε την εισαγωγή οχημάτων. Έως και τον Δεκέμβριο του 1945 είχαν παραληφθεί 9.000 φορτηγά, τα οποία εξυπηρετούσαν τις ανάγκες του κράτους. Από αυτά, τα 3.200 είχαν διατεθεί στην Υπηρεσία Εκμεταλλεύσεως Κρατικών Αυτοκινήτων (ΥΕΚΑ), 500 στους Γεωργικούς Συνεταιρισμούς, 250 στους Σιδηροδρόμους, 1.000 σε διάφορες κρατικές υπηρεσίες, περί τα 2.000 σε βιομηχανικές επιχειρήσεις και ιδρύματα και 250 σε δήμους και κοινότητες. Διατέθηκαν δηλαδή 7.200 φορτηγά, ενώ περί τα 1.800 παντός τύπου παρέμειναν ανεκμετάλλευτα (μεταξύ των οποίων και 300 καινούργια).

Τον Νοέμβριο του 1945 συστάθηκε η Ειδική Επιτροπή Παροχής Αδειών για εισαγωγές στη χώρα μας, δηλαδή η υπηρεσία εκείνη που κινούσε τα νήματα στον τομέα των εισαγωγών και του συναλλάγματος που απαιτούνταν. Τα χρόνια που ακολούθησαν μετά την Κατοχή ήταν εξαιρετικά δύσκολα, επομένως ήταν λογικό κι επόμενο οι εισαγωγές αυτοκίνητων και λεωφορείων-φορτηγών να είναι περιορισμένες και να υπόκεινται σε αυστηρούς περιορισμούς.

Photos: United Nations Archives

Διαβάστε παρακάτω το ενδιαφέρον άρθρο του Γιώργου Μούζου που δημοσιεύθηκε στο Ασφαλιστικό ΝΑΙ, τεύχος 180, Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 2019 (πατήστε πάνω στην εικόνα για μεγέθυνση):