Γράφει η Μαίρη Λαμπαδίτη

Η δημογραφική γήρανση μπορεί να αποτελεί μείζονος σημασίας απειλή –ίσως και γεγονός– για την Ευρώπη, παρ’ όλα αυτά υπάρχει ακόμα περιθώριο να διαμορφώνονται καλύτερες συντάξεις, αλλά και να προκύπτουν σημαντικοί επιπρόσθετοι πόροι, συμπληρωματικοί στο συνταξιοδοτικό εισόδημα, μέσω των επαγγελματικών ταμείων ασφάλισης.

Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξαν οι πανεπιστημιακοί, ειδικοί στην ασφάλιση που συμμετείχαν στην ημερίδα του ΤΑΥΦΕ (ταμείο αυτασφάλισης των εργαζόμενων στο φάρμακο) και το Ερευνητικό Εργαστήριο Κοινωνικής Διοίκησης του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΕΕΚΔ ΠαΔΑ), με θέμα: «Το διακύβευμα ανάπτυξης της συμπληρωματικής ασφάλισης υπό το πρίσμα της δημογραφικής γήρανσης».

Αναφερόμενος στην απουσία επαγγελματικής διαχείρισης των αποθεματικών των δημόσιων ασφαλιστικών ταμείων, ο καθηγητής Κοινωνικής Ασφάλισης στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, Πλάτων Τήνιος, τόνισε ότι είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια τουλάχιστον 15-20 δισ. ευρώ, που θα μπορούσαν σήμερα, στο... και πέντε της δημογραφικής γήρανσης, να καλύψουν ένα μέρος του κόστους αυτής.

«Ωστόσο, ότι έχει χαθεί μια ευκαιρία δεν σημαίνει ότι όλα χάθηκαν», πρόσθεσε ο κ. Τήνιος. «Απαιτείται ανατροπή του μοντέλου πολιτικής, καθώς τα δεδομένα έχουν ανατραπεί, νέες ανάγκες, ξαφνικές και απρόβλεπτες ανατρέπουν τον όποιο προγραμματισμό, η οικονομική αλλά και η περιβαλλοντική κρίση φέρνει τη νεότερη γενιά σε πιο δύσκολη θέση και η μακροβιότητα οδηγεί σε νέες ανισότητες. Για παράδειγμα, έχει αποδειχθεί με μελέτες στις ΗΠΑ ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά στο προσδόκιμο επιβίωσης μεταξύ πλουσίων και φτωχών, με την ψαλίδα να μεγαλώνει συνεχώς, σε αντίθεση με τις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών που μικραίνουν. Έτσι, οι φτωχές γυναίκες έχουν μειώσει το προσδόκιμο ζωής κατά τουλάχιστον 2 χρόνια, την ίδια ώρα που οι πλούσιοι άνδρες το αύξησαν κατά 5,7 χρόνια. Η έντονη διασπορά δημιουργεί προβλήματα και όσον αφορά την κοινωνική πολιτική: Οι συντάξεις ωφελούν τους πλούσιους πολύ περισσότερο, αφού αυτοί είναι που ζουν για πολύ περισσότερα χρόνια από τους φτωχούς».

Ο ομότιμος καθηγητής Οικονομικών του ΕΚΠΑ και πρώην πρόεδρος τη Χρηματιστηρίου Αθηνών, Παναγιώτης Αλεξάκης, αναφέρθηκε από το βήμα του συνεδρίου στη διαχρονική έλλειψη επαγγελματικής διαχείρισης των αποθεματικών των Ταμείων, επισημαίνοντας ότι εάν το σύνολό τους τοποθετούταν στο χαρτοφυλάκιο της ΑΕΔΑΚ Ασφαλιστικών Οργανισμών για όλη την περίοδο των τελευταίων 21 ετών, κατά την οποία η σωρευτική απόδοση των υπό διαχείριση κεφαλαίων της ήταν 102%, θα κατέγραφαν υπεραξία της τάξης των 18,46 δισ. ευρώ, φθάνοντας τα 36,5 δισ. ευρώ.

Στα αποτελέσματα της επαγγελματικής διαχείρισης των αποθεματικών των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης του δεύτερου πυλώνα αναφέρθηκε ο Χρήστος Νούνης, πρόεδρος της Ένωσης των ΤΕΑ, τονίζοντας ότι ο μέσος όρος ετήσιων επενδυτικών αποδόσεων των ελληνικών ΤΕΑ, κατά την περίοδο 2011-2024, ήταν 4,3%, αντίστοιχη του ευρωπαϊκού μέσου όρου (3,83% την περίοδο 2004-2022).

Παράλληλα, στη συντριπτική πλειονότητά τους οι εισηγητές συμφώνησαν ότι ειδικά σε ό,τι αφορά στο ΤΑΥΦΕ, ο Νόμος 5078/2023 και οι διατάξεις του, που από 1ης/1/2026 αίρουν την υποχρεωτικότητα ασφάλισης στο Ταμείο, ούτε νομικό ούτε οικονομικό ούτε κοινωνικό έρεισμα έχουν, εγείροντας ευθέως ζητήματα καλής νομοθέτησης και συνταγματικότητας.

Όπως τονίστηκε από τους περισσότερους, το ΤΑΥΦΕ αυθαίρετα και πέρα από κάθε λογική σπρώχνεται βίαια από τον πρώτο πυλώνα της υποχρεωτικής κοινωνικής ασφάλισης, που επί δεκαετίες ανήκει στον δεύτερο πυλώνα των προαιρετικών επαγγελματικών ταμείων, οδηγώντας το στον οικονομικό μαρασμό και θέτοντας σε κίνδυνο το εφάπαξ για δεκάδες χιλιάδες εργαζομένους στο φάρμακο.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκε ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και ομότιμος καθηγητής της Νομικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Ευάγγελος Βενιζέλος, ο οποίος τάχθηκε υπέρ της διατήρησης της υποχρεωτικότητας στην ασφάλιση του ΤΑΥΦΕ, που, σύμφωνα με τον τελευταίο ασφαλιστικό νόμο, αίρεται από την 1η Ιανουαρίου 2026, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για Ταμείο του α΄ πυλώνα κοινωνικής ασφάλισης.

Σύμφωνα άλλωστε με μελέτη του Ερευνητικού Εργαστηρίου του ΠαΔΑ, που παρουσίασε ο εμπειρογνώμονας Οικονομικών, Δρ Βασίλης Μπέτσης, η κατάργηση της υποχρεωτικής ασφάλισης στο ΤΑΥΦΕ οδηγεί σε δραματική επιδείνωση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας του Ταμείου.

Ο κ. Βενιζέλος σημείωσε ότι «αν δεν πούμε ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνικοασφαλιστικής δαπάνης θα καλύπτεται όχι μέσα από τη λογική των εισφορών, αλλά μέσα από τη λογική της φορολογικής επιβάρυνσης και με αμιγώς δημοσιονομικούς μηχανισμούς, δεν θα μπορέσουμε να καταλήξουμε στη δέσμη μέτρων που προσφέρουν μια ποιότητα ζωής, που καθιστούν ενεργό και ανθεκτικό το κοινωνικό κράτος για τους πολίτες μας.

Η σημασία της συμπληρωματικής ασφάλισης, του πρώτου και δεύτερου πυλώνα είναι μεγάλη, αλλά είναι αναντικατάστατη η σημασία του δεύτερου πυλώνα, σημείωσε ο κ. Βενιζέλος και πρόσθεσε: Ο πρώτος πυλώνας της δημόσιας υποχρεωτικής ασφάλισης επιτρέπει να συνδεθούν τα κοινωνικοασφαλιστικά και τα δημοσιονομικά εργαλεία.

Ο χάρτης των επαγγελματικών ταμείων: Η Ελλάδα παραμένει ουραγός στην Ε.Ε. όσον αφορά τη δημιουργία Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης, με το συνολικό ενεργητικό των 29 υπαρχόντων Ταμείων αυτού του πυλώνα ασφάλισης να αντιπροσωπεύει μόλις 1% του ΑΕΠ, όταν σε άλλες χώρες φτάνει στο 233% του ΑΕΠ και ο μέσος όρος στα κράτη-μέλη του ΟΟΣΑ είναι στο 105,1%.

Αντίθετα στην Ελλάδα, ο Νόμος 5078/2023 έφερε περισσότερη γκρίνια παρά ώθηση για ανάπτυξη, ενώ η ίδρυση νέων επαγγελματικών ταμείων με πολλούς εργοδότες και εργαζομένους, όπως για παράδειγμα το Ταμείο των κοινωνικών εταίρων, δηλαδή τη ΓΣΕΕ και τον ΣΕΒ, παραμένει ακόμα στα χαρτιά.

Υπενθυμίζουμε ότι ο νόμος εξομοίωσε τη φορολόγηση στις παροχές των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης με τη φορολόγηση που υπήρχε ήδη στα ομαδικά ιδιωτικά ασφαλιστήρια.

Πάνω από έναν χρόνο μετά την ψήφιση του σχετικού νόμου (Ν. 5078) προστέθηκε μόλις ένα Ταμείο –συνολικά 29– που είχε υποβάλει αίτηση πριν από δύο χρόνια. Αντίθετα, ένα Ταμείο που επρόκειτο να ιδρυθεί από εταιρεία εισηγμένη στο Χρηματιστήριο άλλαξε γνώμη και πήρε πίσω την αρχική επιθυμία.