Στη βρετανική παράδοση, η 13η Ιανουαρίου, του Αγίου Ιλαρίου, θεωρείται η πιο κρύα μέρα του χρόνου. Όχι ως απόλυτη μέτρηση θερμοκρασίας, αλλά ως σημείο κορύφωσης: ο χειμώνας έχει δείξει όλη του τη δύναμη. Από εδώ και πέρα, λέει η μνήμη των ανθρώπων, το κρύο παραμένει, αλλά δεν βαθαίνει άλλο. Το φως αρχίζει να επιστρέφει, ανεπαίσθητα. Τέτοιες μέρες δεν είναι προγνώσεις καιρού. Είναι σύνορα.

Η πιο σκληρή μέρα του χρόνου φέρει το όνομα του Αγίου Ιλαρίου — ενός αγίου που το όνομά του σημαίνει χαρά. Η αντίφαση είναι μόνο φαινομενική. Γιατί ο Ιλάριος δεν συνδέθηκε με τη χαρά της ευκολίας, αλλά με τη χαρά της αντοχής.

Ο Άγιος Ιλάριος της Πουατιέ, αποκαλούμενος συχνά «Αθανάσιος της Δύσης», υπήρξε μορφή σύγκρουσης και επιμονής. Εξορίστηκε, πολεμήθηκε, έγραψε μέσα σε πνευματικό και ιστορικό ψύχος. Δεν «ζέστανε» την εποχή του· στάθηκε μέσα της. Κι ίσως γι’ αυτό η παράδοση τον τοποθέτησε στο πιο παγωμένο σημείο του χρόνου: ως υπενθύμιση ότι το φως δεν έρχεται πάντα με την άνοιξη, αλλά με την αποφασιστικότητα να αντέξεις.

Για τη βρετανική ύπαιθρο, η μέρα αυτή λειτουργούσε και πρακτικά. Αν τα κοπάδια είχαν φτάσει ως εδώ, υπήρχε ελπίδα. Η πιο κρύα μέρα ήταν μέρα απολογισμού: τροφές, ζώα, ανθρώπινη αντοχή. Όχι γιορτή, αλλά γνώση.

Στην Ελλάδα δεν έχουμε μία «επίσημα» πιο κρύα μέρα. Έχουμε όμως κάτι συγγενές:
τις μέρες που «κρατούν» τον χειμώνα. Αγίους του Γενάρη και του Φλεβάρη — τον Άγιο Αντώνιο, τον Άγιο Αθανάσιο, τους Αγίους Θεοδώρους — που στη λαϊκή μνήμη σηματοδοτούν καμπές, δοκιμασίες, πρώτα χαλαρώματα του κρύου. Δεν μετρούν βαθμούς· μετρούν αντοχές ανθρώπων και ζώων, όπως και στην παλιά Αγγλία.

Ίσως τελικά αυτό να έχουν κοινό οι παλιές κοινωνίες: δεν φοβούνται το κρύο όσο τη χωρίς νόημα διάρκεια. Γι’ αυτό τοποθετούν έναν Άγιο, ένα όνομα, ένα πρόσωπο, στο πιο δύσκολο σημείο του χρόνου. Για να θυμούνται πως από εδώ και πέρα, όσο κι αν κρατήσει ο χειμώνας, δεν θα βαθαίνει άλλο.

Ο Άγιος Ιλάριος  εκοιμήθη ειρηνικά στις 13 Ιανουαρίου 368μ.Χ. Λίγο πριν την κοίμησή του λένε, ένα εκτυφλωτικό φως γέμισε το δωμάτιο, κατόπιν σταδιακά ελαττώθηκε και χάθηκε την στιγμή που ξεψύχησε. Θεωρείται ως ένας από τους μεγαλύτερους Πατέρες της Δυτικής Εκκλησίας και γι’ αυτό έλαβε την προσωνυμία: «Αθανάσιος της Δύσεως». Τιμάται ιδιαίτερα στην Γαλλία, όπου πολλές εκκλησίες είναι αφιερωμένες σ’ αυτόν και πολλές τοποθεσίες φέρουν το όνομά του.