Το φιλί κάτω από το γκι που συνηθίζεται τις ημέρες των εορτών μοιάζει αθώο. Μια χειμωνιάτικη χειρονομία, σχεδόν παιχνιδιάρικη, μια σύντομη άδεια τρυφερότητας. Κι όμως, πριν γίνει έθιμο και τραγούδι, πριν κρεμαστεί στις πόρτες ως διακόσμηση, το γκι ήταν φυτό ζωής, σύνδεσης και επιβίωσης.

Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο λεγόταν ἰξός: η κολλώδης ουσία που πιάνει και κρατά. Όχι απλώς φυτό, αλλά δύναμη δέσμευσης. Οι Ρωμαίοι το είπαν viscum, με την ίδια σημασία. Και στην Αινειάδα του Βιργιλίου μεταμορφώνεται σε ramus aureus, το χρυσό κλαδί που επιτρέπει στον Αινεία να κατέβει στον Άδη και να επιστρέψει. Από νωρίς, το γκι δηλώνει ένωση και μετάβαση: αυτό που σε κρατά για να μπορέσεις να γυρίσεις.

Δεν φυτρώνει από τη γη. Εμφανίζεται πάνω στο δέντρο, αιωρούμενο ανάμεσα στο χώμα και στον ουρανό. Παραμένει πράσινο τον χειμώνα, όταν ο ξενιστής του έχει γυμνωθεί. Είναι ζωή που επιμένει εκεί όπου όλα δείχνουν να υποχωρούν.

Αυτή η επιμονή δεν ήταν μόνο συμβολική. Σε αγροτικές και ορεινές κοινωνίες, το γκι υπήρξε πολύτιμη χειμερινή τροφή για τα ζώα. Όταν τα λιβάδια άδειαζαν και το χιόνι έκλεινε τα περάσματα, έκοβαν κλαδιά γκι από βελανιδιές και μηλιές για να ταΐσουν πρόβατα και κατσίκια. Το φυτό που ζούσε πάνω στο δέντρο γινόταν απόθεμα ζωής για το κοπάδι. Έτσι «έβγαινε» ο χειμώνας: με ό,τι είχε μείνει πράσινο.

Στον ελληνικό ορεινό χώρο, το γκι δεν ήταν μόνο σημάδι ή δεισιδαιμονία, αλλά χρήσιμη γνώση. Κλαδιά δεμένα σε δεμάτια, ριγμένα στο μαντρί, για να κρατήσουν τα ζώα όρθια μέχρι να ξανανοίξει η γη. Το αειθαλές γινόταν τροφή· το παρασιτικό, σωτήριο.

Οι Ρωμαίοι κρεμούν το γκι πάνω από τις πόρτες ως σύμβολο ειρήνης και κατανόησης. Στα Σατουρνάλια —τη γιορτή της ανατροπής— το φιλί επιτρέπεται: μια αναστολή των κανόνων, μια σύντομη ισότητα σωμάτων, μια άδεια τρυφερότητας μέσα στον χειμώνα.

Στη σκανδιναβική μυθολογία, το γκι συνδέεται με τον θάνατο του Μπάλντερ. Η μητέρα του, η Φρίγκα, είχε πάρει όρκο από όλα τα όντα της φύσης να μην τον βλάψουν — ξέχασε όμως το γκι, θεωρώντας το ασήμαντο. Από αυτό το φυτό φτιάχτηκε το βέλος που τον σκότωσε. Τα δάκρυα της Φρίγκα έγιναν τα λευκά μούρα του γκι και, από τότε, το φυτό του θανάτου μετατράπηκε σε φυτό συμφιλίωσης. Κάτω από αυτό δεν σκοτώνεις· φιλιέσαι.

Αιώνες αργότερα, το έθιμο περνά στα σπίτια. Το φιλί κάτω από το γκι γίνεται χριστουγεννιάτικη συνήθεια. Όχι γιατί το φυτό είναι ρομαντικό, αλλά γιατί είναι αειθαλές. Γιατί θυμίζει —ακόμη κι αν δεν το ξέρουμε— ότι η ζωή δεν συνεχίζεται μόνη της.

Σήμερα, φιλιόμαστε κάτω από το γκι σχεδόν αφηρημένα. Κι όμως, αυτή η χειρονομία κουβαλά ακόμη τη μνήμη του φυτού που ένωνε, που έτρεφε, που επέτρεπε την επιστροφή. Πριν γίνει φιλί, ήταν επιβίωση. Και ίσως γι’ αυτό το φιλί κάτω από το γκι επιμένει: γιατί δεν είναι απλώς τρυφερό, αλλά αναγκαίο.

Λεζάντα φωτογραφίας
Αειθαλές μέσα στον χειμώνα, το γκι κρέμεται ψηλά, εκεί όπου το μάτι μαθαίνει να ψάχνει ό,τι επιμένει. Τα λευκά του μούρα φωτίζουν το γυμνό τοπίο, όπως άλλοτε φώτιζαν την ανάγκη: τροφή για τα ζώα, σημάδι ζωής, υπόσχεση συνέχειας. Πριν γίνει φιλί, ήταν επιβίωση.