Αναδημοσίευση από το περιοδικό Ασφαλιστικό ΝΑΙ που κυκλοφορεί (Τεύχος 213)

Στην δέκατη ένατη (τ) ραψωδία του, ο Όμηρος στην Οδύσσεια, περιγράφει την συνομιλία του ‘ξένου’ Οδυσσέα, με την βασίλισσα Πηνελόπη, στο παλάτι της Ιθάκης, λίγο πριν την εκδίκησή του κατά των μνηστήρων. Η Πηνελόπη διηγείται τα βάσανά της και την πίκρα της, που δίνει η μη επιστροφή από τα ξένα, του άντρα της. Εκείνος της επιμένει ότι θα γυρίσει. Αυτή με θλίψη του λέει, πως ο Θεός σε πένθος την έχει ρίξει και δεν μπορεί να κοιμηθεί από τα βάσανα. Γράφει ο Όμηρος επί λέξει: «..μα σαν η νύχτα απλωθεί κι όλους τους έχει πιάσει ο ύπνος, ξαπλώνω στο κρεβάτι μου και την ψυχή μου τρώγουν έγνοιες πολλές και σοβαρές, καθώς θρηνοκοπιέμαι». Και συνεχίζει παρομοιάζοντας τις σκέψεις της, σαν τους σκοπούς και κελαηδίσματα, που αλλάζει το αηδόνι, μέσα στα πυκνά φύλλα των δένδρων, η άνοιξη (το έαρ) σαν φθάσει, θρηνώντας το παιδί της που σκότωσε κατά λάθος, όταν ήταν κόρη του βασιλιά των Θηβών, Ζήθου και ο Δίας την μεταμόρφωσε, σε πτηνό αηδόνι…

Η λέξη που πονά πιο πολύ είναι το έαρ, μέσα στην άνοιξη που κελαηδεί το αηδόνι. Έαρ είναι η άνοιξη όπου ανοίγουν οι καρποί, οι ημέρες, ο καιρός. Έαρ, από το εω = πέμπτω. «Τότε γαρ προίενται, εκπέμπονται οι καρποί. Το φθινόπωρο, φθίνουν.»

Η άνοιξη είναι η εποχή που όλα τα άνθη ανοίγουν. Τα άνθη από το ανω+θεω. Μεγαλώνοντας πάνε προς τα πάνω και μοσχομυρίζουν. «Ταις των ανθών οσμαίς, μόνον χαίρει των ζώων άνθρωπος» γράφει ο Αριστοτέλης.

Μέρες ανοίξεως που κυκλοφορεί και το ΝΑΙ, έχουμε μεγάλες γιορτές, τον Ευαγγελισμό, την επανάσταση του 1821, την μεγάλη εορτή της Ορθοδοξίας την Ανάσταση, την Πρωτομαγιά, την Εορτή της μητέρας.

Οι ημέρες του φωτός και αναστάσεως είναι πιο λαμπερές σε αντίθεση με τις νύχτες σκλαβιάς πνευματικής και σωματικής. Την ημέρα όλα λάμπουν και ημερεύουν. Το φως της ημέρας δεν μας τρομάζει, δεν μας αγριεύει όπως το σκότος, που φοβίζει.

«Η ημέρα, ήμερα ποιεί» γράφει ο Πλάτων. Σκοτάδι είναι η έλλειψη φωτός όπου επικρατεί ζόφος. Ό,τι έρχεται από το μέρος του Ήλιου, του φωτός είναι καλόν, εύ.

Από τον ήλιο έχουμε θερμότητα, είλη, άλεα-κάλεα όπου και το ρήμα καλός και κάλλος και καλλονές. Το καλό είναι χαρά, ευτυχία, εύ. Ό,τι έρχεται από Ήλιο, Ανατολή, έχει φως, θερμότητα, ζεστασιά. Η ανατολή είναι η ‘κροκόπεπλος ηώς’. Από την Ανατολή Ήλιου όλα τα εύ, τα ευχάριστα. Ευτυχία, ευκολία, ευοίωνα κ.λπ. Από την δύση όλα τα δυς- δυσάρεστα: δυστυχία, δυσοίωνα, δύσμορφα κ.λπ. Το δύω σημαίνει βυθίζομαι στην θάλασσα. Ζοφερός είναι ο σκοτεινός. Το σκοτεινό μέρος του ορίζοντα και το σκότος του Άδου. Έρεβος είναι το σκότος του κάτω κόσμου, ο σκοτεινός τόπος διαβάσεως μεταξύ Γης και Άδου. Μέλας είναι από το μη + λάω = ορώ. Ό,τι στερείται φωτός είναι ‘κενόν φάους’, φαιόν. Κυανούς είναι ο μαύρος, με χρώμα βαθύ μπλε, (κυανοχαίτης ήταν ο Ποσειδών). Και η ‘ξενική’ λέξη ‘μπλε’ bleu, ετυμολογείται εκ του ‘γλαυκός’ με την έννοια ‘κυανόφαιος’. Από τα Γερμανικά ‘blaewe’ = γλαυκός, το αντιδάνειο ‘μπλαβός’. (ο εν τη λέξει λόγος – Άννα Τζιροπούλου Ευσταθίου – εκδόσεις Γεωργιάδη). Η ημέρα έχει φως, η νύχτα σκότος. «Την δε γήν, κύκλω φερόμενην, νύκτα και ημέραν ποιείν» γράφει ο Αριστοτέλης, ενώ ο Σοφοκλής παρατηρεί «κυκλούνται νύκτες τε ημέραι» από περιστροφή της Γής.

Ο Ήλιος ήταν Θεός του φωτός, ο αρχαιότερος από τους Ολύμπιους Θεούς, γιος του Τιτάνα Υπερίωνα και της Τιτάνιδος Θείας που κατήγετο από τον Ουρανό και την Γαία και είχε αδελφή την Ηω (Αυγή). Το περίφημο άγαλμα κολοσσός της Ρόδου, παρίστανε τον Θεό Ήλιο. Ο Άδης ή Πλούτων ήταν αδελφος του Δία, του Ποσειδώνα και της Ήρας και βασίλευε στον κάτω κόσμο. Ήταν σκληρός και ανελέητος. Ο Άδης αγάπησε την όμορφη Περσεφόνη, κόρη της θεάς Δήμητρας και του Δία, θεάς της γονιμότητας που προστάτευε την καλλιεργημένη γή, της κοσμογονίας και ό,τι είχε πάνω της η Γή σε άνθη, καρπούς και ζωή. Ο Άδης την απήγαγε και την πήρε στον κάτω κόσμο. Ο Δίας τον διέταξε να την δώσει πίσω στην Δήμητρα που απειλούσε με ξηρασία την Γή. Ο Άδης (Πλούτων) συμφώνησε οκτώ μήνες να μένει στον πάνω κόσμο και 4 κάτω.

Ο Θεός Ήλιος ήταν εκείνος που αποκάλυψε που βρισκόταν η Περσεφόνη όταν η Δήμητρα μετά την απαγωγή την έψαχνε και δεν την εύρισκε. Ο Ήλιος έβλεπε τα πάντα και συχνά ήταν μάρτυρας των καλών και κακών ειδήσεων. Στον κάτω κόσμο, στο βασίλειο του Άδη μόνο ο Ηρακλής, ο Ορφέας και ο Οδυσσέας κατέβηκαν. Ο Όμηρος περιέγραψε το σκοτεινό περιβάλλον και την κατάθλιψη που κυριαρχούσε εκεί. Ο Τάνταλος ήταν ένας από τους πιο βαριά τιμωρημένους στον Άδη, καταδικασμένους σε αιώνια δίψα και πείνα, λόγω αλαζονείας επειδή έκλεψε το νέκταρ και την αμβροσία, θεϊκά μυστικά για να τα χαρίσει στους θνητούς. Ο Ορφέας κατέβηκε στον Άδη για να επαναφέρει στην ζωή την αγαπημένη του γυναίκα Ευρυδίκη που την δάγκωσε ένα φίδι και πέθανε. Η μουσική του μάγεψε όλους στον Κάτω κόσμο, όλοι ξέχασαν τα μαρτύριά τους, ο Σίσυφος, ο Τάνταλος, οι Δαναΐδες. Ο Άδης με την Περσεφόνη δέχτηκαν να του την δώσουν με όρο να μη γυρίσει να την δει καθώς θα βγαίνουν. Εκείνος όμως δύσπιστος γύρισε να δει αν τον ακολουθεί και εκείνη πέθανε οριστικά και δεν γύρισε στον Ορφέα. Και για τον Φαέθοντα γιο του Ήλιου διηγούνται πολλά και την προσπάθειά του να οδηγήσει το άρμα του πατέρα του, Ήλιου, αλλά δεν τα κατάφερε.

Προτείνω να ψάξετε στα λεξικά τις σχετικές έννοιες των Αρχαίων Ελλήνων για το φως και χρώματα, την νύκτα, το σκότος, το έαρ, την ημέρα, την αυγή, τον όρθρο, την λητώ (νυξ εκ τού λήθη φροντίδων), το λυκόφως, το δειλινό, το βράδυ (έρχεται βραδέως), το σούρουπο, το μέλας, το ερυθρόν, το πορφυρούν, το άλικο, το ρόδινο, το ωχρόν, την ώχρα, το αργυρούν, το σίδηρον (από το ρήμα σίζω = συρίζω), ίδη = λάμψη μετάλλου, το φεγγάρι, τον αστέρα (κρέμεται χωρίς στάση), τον Γαλαξία, τον ουρανό, τη σελήνη κ.λπ.

Μέρες εορτών Μεγάλης Εβδομάδος και Αναστάσεως Ορθόδοξων Ελλήνων πολλές λέξεις γεμάτες χρώματα και μηνύματα θα ακουστούν στις Ακολουθίες των Εκκλησιών, δυστυχώς για μεγάλο μέρος των συνανθρώπων μας, ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΛΕΞΕΙΣ, κενές περιεχομένου γι’αυτούς λόγω ΠΑΙΔΕΙΑΣ υποβαθμισμένης εν πολλοίς από κακές πολιτικές νεοελλήνων υπουργών.

Στην μεγάλη εορτή Αγίου Γεωργίου (23 Απριλίου) ακούγεται και ένας ύμνος που μαρτυρεί όσα γράφω: Θαυμάστε λέξεις και έννοιες ανοίξεως: «Ανέτειλε το Έαρ, δεύτε ευωχηθώμεν εξέλαμψεν η Ανάστασις Χριστού, δεύτε ευφρανθώμεν, η του αθλοφόρου μνήμη τους πιστούς φαιδρύνουσα ανεδείχθη, διο, φιλέορτοι δεύτε μυστικώς αυτήν πανηγυρίσουμεν…»

Αναστάσιμοι ύμνοι και αναφορές, θα ακούγονται στις εκκλησίες μέχρι και 40 ημέρες μετά το Πάσχα, γι’αυτό και παραθέτω κάτι σχετικό με Άδη και Ανάσταση:

«Ει και εν τάφω κατήλθες Αθάνατε, αλλά του Άδου καθείλες την δύναμιν και ανέστης ως νικητής Χριστέ ο Θεός, γυναιξί Μυροφόροις φθεγξάμενος χαίρετε και τοις σοίς Αποστόλοις ειρήνην δωρούμενος, ο τοις πεσούσι παρέχων Ανάστασιν»

 Κλείνοντας εύχομαι σε όλους Χρόνια Πολλά με λόγια του Εθνικού μας ποιητή, Διονύσιου Σολωμού από το ποίημα Η ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΛΑΜΠΡΗΣ:

«Χριστός Ανέστη! Νέοι και γέροι και κόραις όλοι, μικροί, μεγάλοι, ετοιμαστήτε.

Μέσα στις εκκλησίες ταις δαφνοφόραις με το φως της χαράς συμμαζωχτείτε.

Ανοίξτε αγκαλιές ειρηνοφόρες μπροστά στους Αγίους και φιληθήτε.

Φιληθήτε γλυκά χείλη με χείλη, πέστε ‘Χριστός Ανέστη, εχθροί και φίλοι’!

Ευάγγελος Γ. Σπύρου

Πηγές

1. Λεξικό Νέα Δομή-Άδης, 2. Ο ΕΝ ΤΗ ΛΕΞΕΙ ΛΟΓΟΣ – Εκδ. Γεωργιάδη, 3. Χρέος εις την ελευθερία – Δ. Σολωμός, 4. Ομήρου Οδύσσεια – Εκδ. Ζήτρος, 5. Δ. Σολωμός: Η Ημέρα της Λαμπρής

Διαβάστε παρακάτω το άρθρο από το περιοδικό Ασφαλιστικό ΝΑΙ που κυκλοφορεί (Τεύχος 213) και σε ηλεκτρονική μορφή (πατήστε κάτω δεξιά για μεγέθυνση)