Μέσα σε λίγες ημέρες η συγκρατημένη αισιοδοξία που χαρακτήριζε την πορεία της κυπριακής οικονομίας στις αρχές του Οκτωβρίου ανατράπηκε υπό το βάρος της πολιτικής και θεσμικής κρίσης που προκάλεσαν οι αποκαλύψεις τους Al Jazeera για το διάτρητο των διαδικασιών παραχώρησης κυπριακής υπηκοότητας μέσω του Κυπριακού Επενδυτικού Προγράμματος (ΚΕΠ) και της ραγδαίας έξαρσης των κρουσμάτων κορονοϊού.

Η αβεβαιότητα για την πορεία της κυπριακής οικονομίας έχει επιστρέψει, παρά την προσπάθεια διαχείρισης του σκανδάλου των διαβατηρίων (το πρόγραμμα καταργήθηκε) και ελέγχου της πανδημίας με την εφαρμογή στοχευμένων περιοριστικών μέτρων σε περιοχές με αυξημένο επιδημιολογικό φορτίο. Με προβληματισμό παρακολουθεί τις εξελίξεις η ασφαλιστική αγορά, η οποία προσδοκούσε μια πλήρη ανάκαμψη της πραγματικής οικονομίας ώς το τέλος του 2021. Ο κλάδος έχει καταφέρει να σταθεί όρθιος κατά τη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης, βελτιώνοντας μάλιστα τα αποτελέσματά του εξαιτίας των μειωμένων απαιτήσεων στο Γενικό Κλάδο. Ωστόσο καταγράφεται και μια απώλεια, με την ανάκληση της άδειας λειτουργίας της ασφαλιστικής εταιρείας Liberty Life στις 23 Οκτωβρίου 2020. Η ανάκληση σχετίζεται με αθέτηση της υποχρέωσης της εταιρείας για υποβολή πληροφοριών που είναι αναγκαίες για τους σκοπούς της εποπτείας.

Τα δεδομένα

Το κυπριακό υπουργείο Οικονομικών της Κύπρου διατηρεί την πρόβλεψη για ύφεση 5,5% το 2020 και ανάπτυξη 4,5% το 2021, με το 2022 να είναι έτος ανάκτησης των απωλειών της πανδημίας. Η πρόβλεψη δεν αλλάζει, καθώς δεν έχουν τεθεί σε ισχύ καθολικά μέτρα περιορισμού της οικονομικής δραστηριότητας παρά τον αυξημένο αριθμό των κρουσμάτων, τα οποία έχουν ανέλθει σε τριψήφιο αριθμό και συγκρίνονται με αυτά της Ελλάδας (σε αναλογία πληθυσμού).

Τα τελευταία οικονομικά δεδομένα δείχνουν ότι μετά την άρση των περιορισμών, το Μάιο, η οικονομική δραστηριότητα έχει επανέλθει σε μεγάλο βαθμό στα προ κρίσης επίπεδα, με εξαίρεση τον τουρισμό. Ωστόσο ο αντίκτυπος του τουρισμού στην κυπριακή οικονομία αποδείχθηκε μικρότερος από τον αναμενόμενο. Μια σειρά από χαρακτηριστικά της κυπριακής τουριστικής βιομηχανίας (υψηλές εισαγωγές για την κάλυψη των αναγκών εστίασης, υψηλό κόστος ενέργειας, υψηλή απασχόληση εργαζομένων από το εξωτερικό) έχουν ως αποτέλεσμα η προστιθέμενη αξία του τομέα στην κυπριακή οικονομία να είναι μικρότερη σε σύγκριση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές τουριστικές αγορές της Μεσογείου. Το αποτέλεσμα ήταν το ΑΕΠ το δεύτερο τρίμηνο να έχει καταγράψει βουτιά σε διψήφιο ποσοστό (-11,9%), αλλά η συρρίκνωση είναι μικρότερη σε σχέση με την Ισπανία (-22,1%), τη Γαλλία (-18,9%), την Ιταλία (-17,7%), την Ελλάδα (-15,2%) και τη Μάλτα (-15,2%). Με βάση την απόδοση του δεύτερου τριμήνου, τις ενδείξεις για ισχυρή ανάκαμψη το τρίτο τρίμηνο και την εκτίμηση ότι δεν θα επαναληφθεί το lockdown της άνοιξης περιορίστηκε στο 5,5% η πρόβλεψη για την ύφεση το 2020, από 7,7% που ήταν η αρχική εκτίμηση. Η προσδοκία για μικρότερη ζημιά, που οδήγησε στην απόφαση να μην παραταθεί πέραν της 31ης Δεκεμβρίου του 2020 το μορατόριουμ στις δόσεις των δανείων και να επαναληφθούν οι διαδικασίες πλειστηριασμών ακινήτων, δοκιμάζεται αυτές τις ημέρες από το δεύτερο κύμα της πανδημίας.

Τα διαβατήρια

Δεύτερος ισχυρός παράγοντας αβεβαιότητας για την κυπριακή οικονομία αποτελεί ο αντίκτυπος του τερματισμού του Κυπριακού Επενδυτικού Προγράμματος. Οι αποκαλύψεις του αραβικού ειδησεογραφικού δικτύου Al Jazeera ότι το ΚΕΠ «επέτρεπε» σε ύποπτα πρόσωπα με τίμημα 2,5 εκατ. ευρώ να αποκτήσουν ευρωπαϊκό διαβατήριο προκάλεσε θεσμική κρίση. Το ποσό των 2,5 εκατ. ευρώ ήταν η οροφή της επένδυσης που έδινε στους ενδιαφερόμενους τη δυνατότητα να αποκτήσουν κυπριακή - ευρωπαϊκή υπηκοότητα. Η στρέβλωση προερχόταν από το γεγονός ότι η πλειοψηφία των επενδύσεων αφορούσε την απόκτηση ακινήτου. Το ΚΕΠ γεννήθηκε στη σκιά της τραπεζικής κρίσης και του «κουρέματος» του 2013 (αρχικά δόθηκαν διαβατήρια σε «κουρεμένους» Ρώσους καταθέτες) για να εξελιχθεί σε «βιοτεχνία» έκδοσης διαβατηρίων γεμίζοντας εύκολο και γρήγορο χρήμα κατασκευαστές και μεσάζοντες (δικηγόρους, λογιστές, μεσίτες).

Στα μέσα Οκτωβρίου ο πρόεδρος της Βουλής, Δημήτρης Συλλούρης, και ο βουλευτής του ΑΚΕΛ, Χριστάκης Τζιοβάνη (και από τους μεγαλύτερους επιχειρηματίες ανάπτυξης ακινήτων) παραιτήθηκαν καθώς η ομάδα του Al Jazeera τούς κατέγραψε με κρυφή κάμερα να περιγράφουν πώς θα μπορούσε Κινέζος που διωκόταν από τις αρχές της χώρας του για ξέπλυμα χρήματος να αποκτήσει το πολυπόθητο κυπριακό - ευρωπαϊκό διαβατήριο. Η πίεση από την Ευρώπη ήταν ισχυρή, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να αποφασίσει τον τερματισμό του, με εφαρμογή από την 1η Νοεμβρίου.

Ο φόβος που εκφράζεται είναι ότι ο απότομος τερματισμός του ΚΕΠ θα «παγώσει» την ακμάζουσα κατασκευαστική βιομηχανία από την οποία τροφοδοτούνται περίπου 100 επαγγέλματα.

Μελέτη του υπουργείου Οικονομικών για την επίδραση του ΚΕΠ στην οικονομία υπολογίζει σε 9,7 δισ. ευρώ τον τζίρο που δημιούργησε το πρόγραμμα από τον Ιούνιο του 2013 μέχρι το Δεκέμβριο του 2019. Σε επίπεδο ΑΕΠ, όμως, η συνεισφορά είναι πολύ μικρότερη.

Η συνεισφορά των επενδύσεων του τομέα των κατασκευών, που έχουν πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος, στο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ κατά την περίοδο 2016-2019 ανήλθε γύρω στο 1,7%, σε σύγκριση με σωρευτική αύξηση του ΑΕΠ 18,4%. Δηλαδή κάθε χρόνο το ΚΕΠ προσέθετε στο ΑΕΠ περίπου 0,45%, ποσοστό που στηρίζει την επίσημη θέση ότι ο τερματισμός του ΚΕΠ θα έχει διαχειρίσιμες επιπτώσεις. Με την εκτίμηση αυτή δεν συμφωνούν οι εκπρόσωποι του κατασκευαστικού τομέα, οι οποίοι βλέπουν καταστροφή και ήδη ζητούν ένα νέο πρόγραμμα, αίτημα που είναι εξαιρετικά δύσκολο να ικανοποιηθεί μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Κύπρου (και της Μάλτας) για το επενδυτικό πρόγραμμα παραχώρησης διαβατηρίων.
 

Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Nextdeal, τεύχος 459