Οι μεγάλες προκλήσεις και η προσαρμογή στα νέα δεδομένα για τις ευρωπαϊκες κοινωνίες

Αρκεί να ρίξει κανείς μια γρήγορη ματιά στα σημερινά δεδομένα, την πολιτική ατζέντα και τις προτεραιότητες που αφορούν τις ευρωπαϊκες κοινωνιες για να αντιληφθεί πως η εικόνα έχει αλλάξει ριζικά σε σχέση με το παρελθόν. Ομολογουμένως με μεγάλη καθυστέρηση, η Ευρώπη καλείται πλέον να αυξήσει στην ανθεκτικότητα της στο εσωτερικό και την παρεμβατικότητα της στις διεθνείς εξελίξεις, σε μια χρονική συγκυρία που τα πάντα αλλάζουν με κινηματογραφική ταχύτητα. Οι συνεχείς κρίσεις από τις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας (πανδημία, πόλεμος στην Ουκρανία, ενεργειακή κρίση και πλέον ο αντίκτυπος από την σύγκρουση στη Μέση Ανατολή), αλλά και εκείνες που προηγήθηκαν, όπως οι μεγάλες μεταναστευτικές ροές το 2015, άλλαξαν ριζικά την ατζέντα και τις προτεραιότητες σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Υπάρχουν σε κάθε περίπτωση και αρνητικές επιπτώσεις στο πολιτικό περιβάλλον, καθώς ακραίες και λαϊκίστικες δυνάμεις εκμεταλλευόμενες την διαμορφούμενη εικόνα κατάφεραν να αυξήσουν την πολιτική τους επιρροή και να καταστούν πρωταγωνίστριες σε πολλά κράτη-μέλη της Ε.Ε. Ωστόσο, για να αποδώσουμε τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, οι ηγέτες που κινούνται σε αυτό τον πολιτικό χώρο, αξιοποίησαν το κενό που άνοιξαν διάπλατα οι αποφάσεις και οι χειρισμοί των συμβατικών δυνάμεων και της ηγεσίας των ευρωπαϊκών θεσμών, οι οποίες απέτυχαν να διαμορφώσουν ένα ισχυρό πλαίσιο ανθεκτικής προσαρμοστικότητας πάνω σε κρίσιμα ζητήματα, με αποτέλεσμα ένα μεγάλο κομμάτι της κοινής γνώμης να στραφεί προς τα άκρα για να διαχειριστεί το φόβο, την ανασφάλεια και την αβεβαιότητα της επόμενης μέρας.

Η απουσία ενός ολιστικού σχεδίου για τη διαχείριση του μεταναστευτικού, οδήγησε πολλές χώρες στην υιοθέτηση σκληρών μέτρων, πολλά εκ των οποίων όπως ο έλεγχος των εσωτερικών συνόρων, ήρθαν για να καταστρατηγήσουν τα κεκτημένα της Ε.Ε, όπως για παράδειγμα τη Συνθήκη Σένγκεν. Η ενωμένη Ευρώπη οφείλει να μείνει προσηλωμένη στους διακηρυγμένους στόχους της, όπως η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ιδέας, η διεύρυνση στην ανατολική Ευρώπη και τα Δυτικά Βαλκάνια, η επένδυση στη στρατηγική της αυτονομία, σε θέματα άμυνας, ασφάλειας και ενέργειας, αλλά και στην προάσπιση των αρχών και των αξιών της ελευθερίας, της ισονομίας και της αλληλεγγύης. Μόνο έτσι θα μπορέσει να διαμορφώσει μια ισχυρή κοινή γραμμή και να ενισχύσει το γεωπολιτικό της αποτύπωμα, σε μία περίοδο που οι αναταράξεις συνεχίζονται, οι ΗΠΑ αυτονομούνται ουσιαστικά από το Δόγμα της Δύσης και οι αναθεωρητές βρήκαν την καλύτερη ευκαιρία για να πετύχουν τους στόχους τους. Μέσα σε ένα περιβάλλον διαρκών αλλαγών και συγκρούσεων, η Ευρώπη οφείλει να υπερασπιστεί τη θέση της στο παγκόσμιο πολιτικό περιβάλλον, να επενδύσει στις δικες της δυνάμεις, να ενεργεί προληπτικά με σχέδιο και αυτοπεποίθηση, διαδραματίζοντας πλέον το ρόλο ενός σημαντικού γεωπολιτικού παίκτη και όχι του άβουλου κομπάρσου που τρέχει απλά πίσω από τις εξελίξεις.