Αναφέρθηκα στο χθεσινό δημοσίευμα στην μειωμένη απόδοση που είχε η πατάτα που έβαλα στο Γιούρτι το οποίο θεωρούσαμε σαν ξεκούραστο χωράφι καθώς αυτό είχε να καλλιεργηθεί πάνω από σαράντα χρόνια. Τότε πρέπει να ήταν η τελευταία φορά που έκανε εκεί κήπο η μάνα μου και κατόπιν έμεινε λιβάδι και στο τέλος κατάντησε χέρσο. Έτσι θεωρείται πως τα πολύτιμα οργανικά στοιχεία που έχει, δεν μειώνονται με τις καλλιέργειες αλλά φοβάμαι πως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει γιατί τις απομυζούν τα αγριόχορτα ενώ του λείπει και η λίπανση από κοπριά καθώς όλα αυτά τα χρόνια έπαψε και να βοσκιέται.

Επαναπαύτηκα στην εντύπωση του ξεκούραστου χωραφιού λοιπόν και δεν έβαλα χημικό λίπασμα, όπως κάνουν όλοι. Ήθελα να μην μαγαρίσω από την αρχή της νέας περιόδου το χωράφι αλλά το αποτέλεσμα με έκανε να αλλάξω γνώμη και την επόμενη φορά να χρησιμοποιήσω κάποιο οργανικό που όπως ακούω είναι λιγότερο επιβλαβές ή κοπριά  η οποία είναι κι αυτή σπάνια πλέον καθώς δεν υπάρχουν κοπάδια. Παλιότερα που υπήρχαν περισσότερα ζώα, τα υποχρέωναν πολλές φορές να παραμείνουν μέσα σε ένα κήπο να τον βοσκήσουν και παράλληλα να τον κοπρίσουν για να είναι αποδοτικός. Όπως και να έχει το πράγμα, είναι βέβαιο πως η γη, όσο ξεκούραστη κι αν είναι θέλει κάποια βοήθεια για να αποδώσει και όποιος ισχυρίζεται το αντίθετο νομίζω πως κάνει λάθος ή προωθεί τις ιδέες του χωρίς να έχει τόσο την ανάγκη της παραγωγής ή την έχει εξασφαλίσει με άλλο τρόπο.

Ένας λόγος πάλι για την μειωμένη παραγωγή, είναι το πότισμα το οποίο αν δεν είναι αρκετό ή γίνει με λάθος τρόπο, ενδέχεται να επηρεάσει την βλάστηση και την ωρίμανση. Δεν υπήρχε τέτοιο θέμα καθώς οι πατάτες ποτίστηκαν αρκετές φορές και ικανοποιητικά από την μεγάλη στέρνα που έφτιαξε κάποτε ο πατέρας και γεμίζει από τα νερά της βρυσούλας που είναι δίπλα στην αχυρώνα. Τις πότισα έξι – επτά φορές και μάλιστα χορταστικά. Άφηνα το νερό να πλημμυρίζει το αυλάκι και τις έβλεπα να απολαμβάνουν. Παλιότερα είχα ακούσει πως σε κάποια χωράφια, τα λεγόμενα ξερικά δεν  έβλεπαν καν νερό και είχαν ιδιαίτερη απόδοση. Όμως τότε έβρεχε, λένε μέσα στο καλοκαίρι πολλές φορές και ξεδιψούσαν. Τα τελευταία χρόνια όμως σπάνια βρέχει ενώ φέτος, η αναβροχιά σε συνδυασμό με τον παρατεταμένο καύσωνα ταλαιπώρησαν όλες τις καλλιέργειες και μεταξύ αυτών και τις πατάτες και πολλοί αποδίδουν την μειωμένη παραγωγή σε αυτόν.

Στην περίπτωση, ανακύπτει και το θέμα του σπόρου της πατάτας ο οποίος πλέον διατίθεται από τα γεωπονικά καταστήματα και σε μεγάλο ποσοστό είναι εισαγόμενος και υποτίθεται ελεγμένος. Δεν είναι βέβαιο όμως ότι ο σπόρος που μπαίνει στα χωράφια της Ολλανδίας, χωράφια βιομηχανικά που αν δεν πέσουν τόνοι λιπάσματα δεν αποδίδουν τίποτα, κάνει και για τα δικά μας ορεινά μικροχώραφα. Υπάρχει και ελληνικός σπόρος, από διάφορες περιοχές της Βόρειας Ελλάδας, αλλά πάλι δεν είναι βέβαιο πως αποδίδει παντού. Παλιότερα κάθε νοικοκυριό κρατούσε δικό του σπόρο, τις μικρότερες πατάτες και τις πρόσεχε πολύ όλο το χειμώνα για να τις φυτέψει την άνοιξη και είχαν πάντα επιτυχία. Εκείνες οι πατάτες δεν είχαν ξεχάσει από πού προέρχονταν και είχαν εγκλιματιστεί πλήρως στην περιοχή που καλλιεργούνταν και έτσι δεν ακούγονταν παράπονα για τον σπόρο.

Η μάνα μου αναφέρει πως παλιότερα, για σπόρο άφηναν κάποιες πατάτες μέσα στο χώμα όλο το χειμώνα –το έκαναν και για οικονομία μάλιστα- και τις έβγαζαν την άνοιξη να τις μεταφυτεύσουν και είχαν πάντα μεγάλη επιτυχία. Ένας τέτοιος τρόπος φαντάζομαι πως έχει το ρίσκο του πάγου αλλά σίγουρα θα εύρισκαν ένα τρόπο να τον αντιμετωπίσουν.  Τις πατάτες και τον σπόρο πάντως τις διατηρούσαν στα στεγνά υπόγεια σε ξύλινα κρεβάτια μέσα σε φτέρες ή άχυρα. Προτιμούσαν τις φτέρες γιατί έχουν και απολυμαντικές ιδιότητες ενώ τα πολύτιμα άχυρα θα έλειπαν από το παχνί των ζωντανών. Η χρήση τους δε γίνονταν με ιδιαίτερη φειδώ και για κάποια σπίτια ήταν πραγματική πολυτέλεια.

Ένα ζήτημα που μπορεί να επηρεάσει τις πατάτες είναι και τα έντομα ή τα τρωκτικά. Πάντα υπήρχε ο κίνδυνος να τις πειράξει ο δορυφόρος ή οι βρωμούσες και η αντιμετώπισή τους, μέχρι να βρεθούν τα δηλητήρια που θα τα ξεκάνουν, γίνονταν με το χέρι! Τα έπιαναν ένα – ένα και τα εξολόθρευαν αλλά αυτό για να έχει αποτέλεσμα γίνονταν σε μικρά χωράφια. Αργότερα δοκίμασαν και φάρμακα αλλά σιγά – σιγά τα παράτησαν όπως και τις καλλιέργειες. Όσον αφορά τα ποντίκια, ειδικά τα τυφλοπόντικα δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα και τότε εκτιμούσαν το ρόλο των φιδιών τα οποία απηνώς εξολόθρευαν. Και με τα σκουλήκια είχαν πολλές φορές πρόβλημα και δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα ενώ πολλές φορές αυτά γίνονταν αφορμή να επιδράμουν στο χωράφι οι ασβοί να τις ξεχώσουν. Αυτά τα ζωντανά δεν τις τρώνε αλλά κάνουν ζημιά με το ξέχωμα ψάχνοντας σκουλήκια και είναι ικανά να κάνουν λαγούμι κάτω από την περίφραξη να μπουν στον κήπο. Ούτε τα αγριογούρουνα που έχουν πλημμυρίσει την Ελλάδα τα ενδιαφέρουν οι πατάτες.

Για να αντιμετωπίσουν την περίπτωση της μειωμένης παραγωγής παλιότερα, δεν φύτευαν πατάτες και άλλα κηπευτικά σε ένα μόνο χωράφι αλλά σε δυο τρία, έτσι ώστε αν αποτύχει σε κάποιο, να ικανοποιηθούν από το άλλο. Αν δεν το κατάφερναν από κανένα, τότε, ερμηνεύοντας με τον τρόπο τους τα φαινόμενα, έλεγαν ότι είχε πέσει οργή και ότι θα έπεφτε πείνα, πράγμα που κάποιοι ακόμη που έζησαν την Κατοχή την μνημονεύουν.

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.

*Αραρίσκω = Συνάπτω, συνδέω, προσαρμόζω