Του Γιώργου Κουτίνα (*)

Έχοντας διαγράψει έναν πλήρη επαγγελματικό κύκλο στον κλάδο των γενικών ασφαλίσεων, νιώθω την ανάγκη να καταθέσω ορισμένες σκέψεις - απόσταγμα της μακρόχρονης εμπειρίας στην εγχώρια αγορά και της στενής συνεργασίας με τις ώριμες αγορές της Γαλλίας (στο ξεκίνημα της καριέρας μου) και για αρκετά χρόνια του Λονδίνου /Lloyd's.
Επιθυμία μου είναι να προκαλέσω γόνιμο προβληματισμό και σε διάλογο για τη βελτίωση του δείκτη διείσδυσης της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας, ο οποίος παραμένει καθηλωμένος κάτω από το 2,5% του ΑΕΠ όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι γύρω στο 8,5%. Και, η απόσταση αυτή δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο. Είναι ουσιαστικός δείκτης υστέρησης της εγχώριας ασφαλιστικής αγοράς που δεν μπορεί πάντα να αποδίδεται στην έλλειψη ασφαλιστικής συνείδησης του Έλληνα Καταναλωτή (Φυσικά Πρόσωπα, Επαγγελματίες και Επιχειρήσεις). Είναι στοιχείο που σύγχρονο ευρωπαϊκό περιβάλλον προτρέπει στην ανάδειξη νέων ασφαλιστικών αναγκών και στην προώθηση κατάλληλων αξιόπιστων προϊόντων.

Η τρέχουσα κατάσταση

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της ΕΑΕΕ για το πρώτο δεκάμηνο του 2025, η συνολική παραγωγή ασφαλίστρων κλάδου υγείας και γενικών ασφαλίσεων, ανήλθε στα 4,9 δις. €, παρουσιάζοντας αύξηση 5,1%. Μολονότι το πρόσημο είναι ελαφρώς θετικό, η εικόνα είναι πλασματική αν αναλογιστούμε τις σημαντικές “ανασφάλειες” (εμφανείς και λανθάνουσες) σε τομείς όπως υγεία, σύνταξη, κατοικία, περιουσία, επαγγελματική αστική ευθύνη, βιομηχανικοί κίνδυνοι, τουρισμός, κατασκευές κλπ.
Η ασφαλιστική αγορά εμφανίζεται “τελματωμένη” και εσωστρεφής, αδυνατώντας να μετουσιώσει την οικονομική ανάκαμψη σε πραγματική “ασφαλιστική συνείδηση” με ουσιαστική αξιοποίηση της εγχώριας ασφαλιστέας ύλης. Οι μέχρι στιγμής στρατηγικές συνέργειες του ασφαλιστικού κλάδου, δεν έχουν δείξει ακόμη κάποιο “δείγμα” που να εμπνέει αισιοδοξία.

Οι Πυλώνες της Αδυναμίας

Η Πολιτεία: Έδειξε κάποια θετικά δείγματα “συμπάθειας” προς την ασφαλιστική αγορά με την καθιέρωση κάποιων κινήτρων για την ασφάλιση κατοικίας και με τη θέσπιση της υποχρεωτικής ασφάλισης επιχειρήσεων με κάποιες προϋποθέσεις. Οφείλει όμως να δείξει ενδιαφέρον για περαιτέρω εκσυγχρονισμό του κοιννωνικοοικονομικού συστήματος αξιοποιώντας το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης. Ωστόσο, θα πρέπει να γίνει αντιληπτό πως η όποια Κυβέρνηση δεν μπορεί  από μόνη της να αναλάβει τις δέουσες πρωτοβουλίες για την προώθηση των συμφερόντων της Ιδιωτικής Ασφάλισης. Είναι η ίδια η ασφαλιστική αγορά (Ασφαλιστικές Εταιρείες και Ασφαλιστικοί Διαμεσολαβητές) που οφείλει να διαμορφώσει και να εισηγηθεί ένα σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο για την προώθηση του θεσμού της ασφάλισης, σύμφωνα με τα ισχύοντα πρότυπα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ασφαλιστικές Εταιρείες: Οι δείκτες φερεγγυότητάς τους είναι ικανοποιητικοί αλλά τα προϊόντα που προωθούν και το επίπεδο των υπηρεσιών που προσφέρουν στους Καταναλωτές, στους Επαγγελματίες και στις Επιχειρήσεις, συχνά υπολείπεται των σύγχρονων προσδοκιών.
Κάποια νέα επιχειρηματικά σχήματα στον ασφαλιστικό κλάδο τα οποία προέκυψαν πρόσφατα από συγχωνεύσεις / εξαγορές εταιρειών καθώς και η επί σειρά ετών παρουσία πολυεθνικών ασφαλιστικών ομίλων στη χώρα μας, δεν έχουν αποδώσει ακόμη αξιοσημείωτη ποιοτική αναβάθμιση.
Η ελληνική ασφαλιστική αγορά δεν χρειάζεται απλή διαχείριση χαρτοφυλακίων. Έχει ανάγκη από συστηματική προώθηση των υπηρεσιών της επενδύοντας σε σύγχρονη τεχνολογία, τεχνογνωσία και καινοτόμα προϊόντα.

Ασφαλιστική Διαμεσολάβηση: Το επίπεδό της παραμένει πολύ χαμηλό. Η διαδικασία επαναπιστοποίησης έχει δυστυχώς μετατραπεί σε μια τυπική “φάμπρικα” σεμιναρίων, χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα στην ποιότητα παροχής υπηρεσιών.
Η πλειονότητα των ασφαλιστικών διαμεσολαβητών, που είναι οι Ασφαλιστικοί Πράκτορες (συντονιστές, συνδεδεμένοι και μη), παραμένει δέσμια συμβατικών αγκυλώσεων με τις ασφαλιστικές εταιρείες τις οποίες εκπροσωπούν.
Από την πλευρά τους, οι Μεσίτες Ασφαλίσεων (Brokers) που θα έπρεπε να πρωταγωνιστούν στην ανάδειξη εξειδικευμένων αναγκών της αγοράς, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό υποτονικοί, ενίοτε συμβιβασμένοι με το καθεστώς που έχουν επιβάλλει οι ασφαλιστικές εταιρείες. Οι μεσιτικές εταιρείες που λειτουργούν ως τοπικοί εκπρόσωποι διεθνών Brokers και προσφέρουν υπηρεσίες αντασφάλισης ή/και ασφάλισης μεγάλων πελατών, εκτός 1-2 εξαιρέσεων, δεν δείχνουν  ικανές να διαδραματίσουν σοβαρό ρόλο στην απαιτούμενη μεταρρύθμιση και αναβάθμιση της αγοράς.

Προτάσεις για να κλείσει το χάσμα με την Ευρώπη

Για να έρθει η “άνοιξη” στην αγορά μας, απαιτούνται πρωτοβουλίες όπως:
 

• Ευέλικτο και αναβαθμισμένο Underwriting: Οι ασφαλιστικές εταιρείες πρέπει να επενδύσουν στην εκτίμηση κινδύνων και  να διευρύνουν τις αντασφαλιστικές τους συμβάσεις, σε συνδυασμό με κατάλληλη τεχνική εκπαίδευση στελεχών από τους Αντασφαλιστές.
• Ανθρώπινο δυναμικό και σύγχρονη τεχνολογία: Απαιτούνται στελέχη με τεχνογνωσία και εμπειρία σε αναβαθμισμένα ασφαλιστικά προϊόντα καθώς και στη χρήση εργαλείων της σύγχρονης τεχνολογίας (Τεχνητή Νοημοσύνη). Προς την κατεύθυνση αυτή, ίσως χρειάζεται αναζήτηση - προσέλκυση στελεχών της διασποράς που δραστηριοποιούνται με επιτυχία σε ασφαλιστικές εταιρείες ή brokers του εξωτερικού.
• Εξωστρέφεια: Οι Μεσίτες Ασφαλίσεων με τεχνογνωσία και προσβάσεις σε διεθνείς ασφαλιστικές αγορές (πχ Lloyd's), πρέπει να αναλάβουν πρωτοβουλίες. Θεσπίζοντας επιχειρηματικές συνέργειες και μεταλαμβάνοντας πρότυπα επαγγελματισμού, μπορούν να αναδείξουν τον ευρύτερο ρόλο του θεσμού της ασφάλισης, σύμφωνα με ισχύοντα διεθνή πρότυπα και αρχές.
• Ανάδειξη αναγκών και αξιοποίηση νέων προϊόντων (αναφέρονται στη συνέχεια): Υπάρχουν σύγχρονα ασφαλιστικά προϊόντα τα οποία είτε εφαρμόζονται με ελλείψεις είτε παραμένουν πρακτικά άγνωστα στην Ελλάδα. Αφορούν την κάλυψη ειδικών αναγκών ιδιωτών, επαγγελματιών ή επιχειρήσεων και αποτελούν τεράστια επιχειρηματική ύλη για την ασφαλιστική  αγορά.

Τομείς που θεσμικά απαιτούν την Ασφάλιση
Παραβλέποντας τον κλάδο Ασφάλισης Υγείας και Συντάξεων όπου οι ανάγκες είναι τεράστιες και τον τομέα ασφάλισης μεγάλων βιομηχανικών κινδύνων όπου απαιτείται ειδική διαχείριση, αναφέρονται παρακάτω κάποιοι χαρακτηριστικοί τομείς του κλάδου των Γενικών Ασφαλίσεων, όπου η Ιδιωτική Ασφάλιση μπορεί να διαδραματίσει με επιτυχία το θεσμικό ρόλο της και να συντελέσει στη σοβαρή ανάκαμψη των παραγωγικών μεγεθών της ασφαλιστικής αγοράς.
 

• Περιουσία (κατοικία και επιχειρήσεις): Το ευνοϊκό θεσμικό πλαίσιο για ασφαλιστική κάλυψη έναντι φυσικών καταστροφών, δημιουργεί τεράστια ευκαιρία για ανάπτυξη της ασφαλιστικής αγοράς, λαμβάνοντας υπόψη πως πολύ μικρό ποσοστό των κατοικιών και των επιχειρήσεων είναι ασφαλισμένο. Για την ανάπτυξη του κλάδου χρειάζονται, μεγαλύτερη ευχέρεια στην ανάληψη κινδύνων (capacity) καθώς επίσης οικονομικά και άρτια ασφαλιστήρια με σαφείς όρους κάλυψης για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.
   
• Εργοδοτική Αστική Ευθύνη: Λαμβάνοντας υπόψη το αρκετά προχωρημένο θεσμικό πλαίσιο για την πρόληψη εργατικών ατυχημάτων, είναι επιτακτική η ανάγκη για την καθιέρωση της υποχρεωτικής ασφάλισης εργοδοτικής ευθύνης σε όλες τις επιχειρήσεις. Προς τούτο, αξίζει να εφαρμοστεί το παράδειγμα και η σχετική εμπειρία της Κύπρου όπου κάθε επιχείρηση, ακόμη και με ένα εργαζόμενο, υποχρεούται να ασφαλίζεται για την εργοδοτική της ευθύνη.
   
• Επαγγελματική Αστική Ευθύνη: Πρέπει να θεσμοθετηθεί υποχρεωτικά για όλους τους επαγγελματίες παροχής υπηρεσιών σύμφωνα με το πνεύμα της ευρωπαϊκής οδηγίας που έχει, εδώ και χρόνια, ενσωματωθεί στην εγχώρια νομοθεσία (Νόμος 3844/2010).
  Χαρακτηριστική περίπτωση είναι οι χιλιάδες αρχιτέκτονες – μηχανικοί οι οποίοι λειτουργούν σε περιβάλλον έντασης επαγγελματικής ευθύνης καθώς και οι χιλιάδες δικηγόροι οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε ένα ιδιότυπο  καθεστώς “ασυλίας” στα θέματα επαγγελματικής ευθύνης.
    
• Ιατρική Ευθύνη: Θέσπιση συγκεκριμένων προτύπων για το σύνολο του ιατρικού κλάδου, που είναι κατ’ εξοχήν έντασης ευθύνης προς το κοινωνικό σύνολο. Πρέπει να υπάρχουν υποχρεωτικά ασφαλιστήρια με συγκεκριμένα standards που να ισχύουν για όλους τους γιατρούς και όλα τα νοσοκομεία της χώρας. Προς την κατεύθυνση αυτή, αξίζει πάλι να εφαρμοστεί το παράδειγμα της Κύπρου όπου έχει καθιερωθεί η ασφάλισης ιατρικής ευθύνης σε όλους τους φορείς δημόσιας και ιδιωτικής υγείας.
   
• Αστική Ευθύνη Τεχνικών Επαγγελμάτων: Πρόκειται για την ασφαλιστική κάλυψη της επαγγελματικής ευθύνης των χιλιάδων επαγγελματιών όπως ηλεκτρολόγοι, υδραυλικοί, ψυκτικοί, εγκαταστάτες - συντηρητές ανελκυστήρων κλπ. Προς τούτο, απαραίτητη είναι η ενεργοποίηση των ήδη υπαρχόντων ειδικών Προεδρικών Διαταγμάτων και, παράλληλα, η προώθηση άρτιων και ολοκληρωμένων οικονομικών πακέτων ασφαλιστικής κάλυψης.
   
• 10ετής Ευθύνη / Εγγύηση Κατασκευαστή: Προβλέπεται από τη νομοθεσία και η ασφάλισή της πρέπει να θεσμοθετηθεί υποχρεωτικά σε όλα τα οικοδομικά έργα, όπως στις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Προς τούτο, προτείνεται να εξεταστεί η εφαρμογή του Ισπανικού μοντέλου. Πιστεύεται πως η “Ασφάλιση 10ετούς Ευθύνης Κατασκευαστή”, σε συνδυασμό με την υποχρεωτική “Ασφάλιση Επαγγελματικής Ευθύνης Μηχανικού”, θα συμβάλλει στο να υπάρξει το αναγκαίο σύγχρονο πλαίσιο δόμησης στη χώρα μας για τον εκσυγχρονισμό του οποίου καταβάλλονται προσπάθειες από την πλευρά της Πολιτείας.
   
• Ευθύνη Γραφείων Τουρισμού: Υπάρχει ήδη θεσμική υποχρέωση για την ασφάλιση της αστικής ευθύνης όλων των Γραφείων που αδειοδοτούνται από τον ΕΟΤ και προσφέρουν υπηρεσίες στον διεθνοποιημένο κλάδο του τουρισμού. Πρέπει όμως να εφαρμοστεί συστηματικά με τη δέουσα αρτιότητα και πληρότητα καλύψεων.
   
• Διαδικτυακοί Κίνδυνοι (Cyber risks): Οι ραγδαία εξελισσόμενες διαδικτυακές συναλλαγές με ασύλληπτο όγκο ψηφιακών δεδομένων, δημιουργούν ένα περιβάλλον έντασης κινδύνου και ευθύνης για τις διοικήσεις των επιχειρήσεων. Η απαραίτητη πρόληψη και  ασφαλιστική κάλυψη κινδύνων διαδικτύου, αποτελεί σύγχρονη ανάγκη για όλες τις επιχειρήσεις. Παράλληλα, αποτελεί πρόκληση για εξειδικευμένους παίχτες της αγοράς οι οποίοι θα πρέπει να την αναδείξουν στην πράξη με κατάλληλα οικονομικά πακέτα.
     
• Περιβαλλοντική Ευθύνη Επιχειρήσεων: Το θεσμικό πλαίσιο για την υποχρεωτική ασφαλιστική κάλυψη όλων των επιχειρήσεων που εμπίπτουν στο πνεύμα του νόμου, υπάρχει ήδη εδώ και κάποια χρόνια. Πρέπει συστηματικά να εμπεδωθεί στην πράξη σε συνδυασμό με τα απαραίτητα τεχνικά μέτρα πρόληψης περιβαλλοντικών κινδύνων.
   

Η ευρωπαϊκή / διεθνής πρακτική διαθέτει ώριμες λύσεις με κατάλληλα ασφαλιστικά  προϊόντα για όλα τα παραπάνω. Η εμπέδωση και η προώθησή τους είναι υπόθεση της ΕΑΕΕ / κάποιων πρωτοπόρων ασφαλιστικών εταιρειών και του ΣΕΜΑ / κάποιων εξειδικευμένων Μεσιτών Ασφαλίσεων, παράλληλα με τη βούληση της Πολιτείας για εκσυγχρονισμό του κοινωνικοοικονομικού συστήματος της χώρας.
Συμπερασματικά, σημειώνεται πως η ελληνική ασφαλιστική αγορά έχει τεράστια περιθώρια ανάπτυξης, αρκεί να τολμήσει την υπέρβαση. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης και της παγκοσμιοποιημένης ψηφιακής επικοινωνίας, δεν υπάρχει χώρος για ολιγωρίες ή για εμμονή σε παρωχημένες πρακτικές. Εδώ η “άνοιξη” δεν θα έρθει από μόνη της. Πρέπει να τη δημιουργήσουμε!

(*)  Είναι Μηχανικός ΕΜΠ & ENSPM Γαλλίας, Εμπειρογνώμων Ασφαλίσεων σε θέματα αστικής ευθύνης, τεχνικών έργων & επιχειρηματικών κινδύνων. Λειτούργησε, επί σειρά ετών, ως Εξουσιοδοτημένος Ανταποκριτής των Lloyd’s ([email protected], www.gkoutinas.gr).