Η νυχτερινή φυγή των αλόγων στη Ρώμη και η μακρά ιστορία ενός ζώου που υπηρέτησε τους ανθρώπους περισσότερο απ’ όσο του αναγνωρίζουμε

Λίγες ημέρες πριν από τη μεγάλη στρατιωτική παρέλαση της 2ας Ιουνίου στη Ρώμη, συνέβη ένα περιστατικό που πέρασε γρήγορα από τα δελτία ειδήσεων, αλλά ίσως αξίζει να το θυμηθούμε λίγο περισσότερο. Κατά τη διάρκεια νυχτερινής πρόβας για την Ημέρα της Δημοκρατίας (Festa della Repubblica), την εθνική εορτή που τιμά το δημοψήφισμα του 1946 και τη γέννηση της Ιταλικής Δημοκρατίας, ένας αστυνομικός άναψε χωρίς άδεια πυροτεχνήματα κοντά στις έφιππες μονάδες που συμμετείχαν στις προετοιμασίες.

Οι λάμψεις και οι κρότοι από τα πυροτεχνήματα είχαν σαν αποτέλεσμα να πανικοβληθούν τα άλογα. Τριάντα πέντε από αυτά ξέφυγαν από τους αναβάτες και τους συνοδούς τους και άρχισαν να καλπάζουν μέσα στη νύχτα. Αρκετοί άνθρωποι τραυματίστηκαν όπως και άλογα. Το τελευταίο βρέθηκε τα ξημερώματα, δεκατέσσερα χιλιόμετρα μακριά από το σημείο απ’ όπου είχε ξεκινήσει η φυγή.

Οι αρχές έσπευσαν να μιλήσουν για τις ευθύνες και για το πλήγμα που υπέστη η εικόνα του Σώματος. Υπάρχει όμως και ένας άλλος τρόπος να διαβάσει κανείς αυτή την ιστορία. Να σταθεί όχι στον άνθρωπο που άναψε τα πυροτεχνήματα, αλλά στα άλογα που έτρεξαν.

Γιατί στην πραγματικότητα το παράξενο δεν είναι ότι φοβήθηκαν. Το παράξενο είναι ότι θεωρούμε αυτονόητο πως δεν θα έπρεπε να φοβηθούν. Περιμένουμε από ένα ζώο που εξελίχθηκε για να επιβιώνει χάρη στην οξύτητα των αισθήσεών του και στην ταχύτητα της φυγής του να παραμένει ατάραχο ανάμεσα σε στολές, σημαίες, τύμπανα, σειρήνες, πλήθη και εκρήξεις. Να στέκεται ακίνητο εκεί όπου η φύση του το προστάζει να απομακρυνθεί. Με άλλα λόγια, ζητούμε από το άλογο να ξεχάσει ότι είναι άλογο. Και όταν, έστω για μια στιγμή, θυμηθεί τη φύση του, τότε μιλάμε για «ατύχημα».

Η ειρωνεία γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν σκεφτούμε τη μακρά ιστορία της σχέσης μας μαζί του. Κανένα άλλο ζώο δεν μοιράστηκε τόσο στενά με τον άνθρωπο την εμπειρία του πολέμου. Για χιλιάδες χρόνια τα άλογα κουβάλησαν στρατούς, πυροβόλα, προμήθειες και τραυματίες. Συνόδευσαν κατακτήσεις, αυτοκρατορίες, εξεγέρσεις και υποχωρήσεις. Έπεσαν σε μάχες που δεν καταλάβαιναν και υπηρέτησαν σκοπούς που δεν είχαν επιλέξει.

Από τα πεδία των μαχών της αρχαιότητας μέχρι τα χαρακώματα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, εκατομμύρια άλογα χάθηκαν σε πολέμους που ήταν αποκλειστικά ανθρώπινοι. Κανένα άλλο ζώο δεν συνδέθηκε τόσο βαθιά με τις συγκρούσεις μας.

Θα περίμενε κανείς ότι μια τόσο μακρά συντροφιά θα είχε γεννήσει λίγη περισσότερη κατανόηση. Αντί γι’ αυτό, συνεχίζουμε να τα επιστρατεύουμε ως σύμβολα. Όταν έπαψαν να είναι απαραίτητα στα πεδία των μαχών, τα κρατήσαμε στις παρελάσεις. Όταν έφυγαν από τον πόλεμο, τα μεταφέραμε στις τελετουργίες της μνήμης του.

Εξακολουθούν να εμφανίζονται ως εικόνες πειθαρχίας, ισχύος και εθνικής συνέχειας. Να συμμετέχουν σε αναπαραστάσεις, εορτασμούς και δημόσια θεάματα, σαν να μην πέρασε ούτε μία μέρα από την εποχή που ο άνθρωπος τα οδηγούσε στη μάχη.

Κι όμως, η πιο δυνατή εικόνα από εκείνη τη νύχτα στη Ρώμη δεν ήταν η πρόβα της παρέλασης. Ήταν ένα λευκό άλογο να καλπάζει μόνο του σε έναν φωτισμένο δρόμο της πόλης. Για μια στιγμή δεν ήταν μέρος κάποιας παράταξης. Δεν εκπροσωπούσε κάποιο σώμα ασφαλείας, κάποια στρατιωτική παράδοση ή κάποιο εθνικό σύμβολο.

Ήταν απλώς ένα άλογο. Ένα ζώο που προσπαθούσε να απομακρυνθεί από κάτι που το τρόμαξε.

Και ίσως γι’ αυτό η εικόνα του να είναι πιο ζωντανή από την ίδια την παρέλαση που ετοιμαζόταν να υπηρετήσει. Γιατί οι παρελάσεις υπάρχουν για να επιβεβαιώνουν την τάξη, ενώ εκείνο το άλογο, τρέχοντας μέσα στο σκοτάδι της Ρώμης, μας θύμισε κάτι πολύ παλαιότερο από κάθε κρατική τελετή.

Ότι κάτω από τις στολές, τις σημαίες και τις χορογραφίες της εξουσίας εξακολουθεί να υπάρχει η φύση. Και ότι η φύση, ευτυχώς, δεν υπακούει πάντα στα σχέδιά μας.