Ότι ζήσαμε φέτος, μέσα στο δεύτερο κύμα της επιδημίας, με τον καιρό που μέχρι σήμερα έμοιαζε φθινοπωρινός, το ξεχνάμε καθώς ο χειμώνας που άργησε να φανεί, απλώνει γρήγορα στον κόσμο την επικράτειά του και επιβάλλει τους όρους του οι οποίοι δεν έχουν και πολλές διαφορές με τα μέτρα που ζούμε για να περιοριστεί η δράση του κορωναϊού.    

Κάπως έτσι γίνονταν πάντα, το κρύο περιόριζε τις άσκοπες κινήσεις του κόσμου και τον υποχρέωνε να μείνει σπίτι να μην κρυώσει και φυσικά αρρωστήσει γιατί ανεξάρτητα από τις εποχές, κάθε περιπέτεια της υγείας είχε απρόβλεπτες συνέπειες. Σε κάθε εποχή βέβαια, όλα τα σπίτια προετοιμάζονταν από το καλοκαίρι με διάφορα εφόδια και υλικά θέρμανσης για  να αντιμετωπίσουν αυτή τη στιγμή, να φτάσουν στην άνοιξη με τις λιγότερες συνέπειες και απώλειες και να βάλουν μπροστά στη νέα εποχή τουλάχιστον υγιείς καθώς και λίγο ξεκούραστοι γιατί στον χειμωνιάτικο αυτόν εγκλεισμό οι υποχρεώσεις πάντα λιγόστευαν.  

Ο χειμώνας ήταν πάντα για τους ανθρώπους της υπαίθρου κυρίως η περίοδος εκείνη που αναγκαστικά έπαιρναν μια ανάσα από τις αγροτικές δουλειές, ακόμα και του κοπαδιού καθώς αυτό δεν έβγαινε για βοσκή. Το χιόνι, το κρύο ήταν οι παράγοντες που έκλειναν την οικογένεια από νωρίς στο σπίτι και για να περάσει η μεγάλη νύχτα, σε μια εποχή που υπήρχαν τηλεοράσεις ούτε και ραδιόφωνα ανοίγονταν κουβέντες που κρατούσαν ώρες. Σε αυτές τον σπουδαιότερο λόγο είχαν οι ωριμότεροι οι οποίοι αφηγούνταν προσωπικές εμπειρίες και γενικότερα συμβάντα που συμμετείχαν είτε στο χωριό, είτε σε άλλα μέρη που είχαν πάει για δουλειά γιατί τα ταξίδια αναψυχής και ο τουρισμός τότε ήταν για λίγους.

Μέσα απ’ αυτές τις αφηγήσεις οι νεώτεροι μάθαιναν ένα σωρό πράγματα που αφορούσαν τη ζωή και όσα περισσότερα ήξεραν όταν καλούνταν να την αντιμετωπίσουν, τόσο πιο εύκολα θα την κέρδιζαν. Ακούγοντας δε τους ταξιδεμένους, ονειρεύονταν κι αυτοί ταξίδια σε άλλα μέρη, για να γνωρίσουν τον κόσμο αλλά και για να δοκιμάσουν την τύχη τους μακριά από τον φτωχό, όπως έβλεπαν όλοι τότε, τον τόπο τους  κι ας ήταν παράδεισος. Σε αυτά τα νυχτερινά σχολεία κοντά στο τζάκι και με λιγοστό φως, του λυχναριού ή της λάμπας πετρελαίου έπαιρνε μέρος ολόκληρη η οικογένεια και συχνά και οι γείτονες, οι αφηγήσεις και τα παραμύθια μόρφωναν και εκπαίδευαν διαρκώς τους χωριανούς.

Στον ίδιο χώρο περνούσαν ένα μεγάλο μέρος της νύχτας τους και οι γυναίκες οι οποίες χωρίς να υπολείπονται από τις κουβέντες είχαν το νου τους να κάνουν κι άλλα πράγματα που δεν προλάβαιναν όταν άρχιζαν οι δουλειές έξω από το σπίτι, όπως ράψιμο και κέντημα αλλά πιο πολύ, το πλέξιμο και τον αργαλειό, πράγματα που ήταν υποχρεωτικά να μάθουν όλα τα κορίτσια αφενός για να ασχολούνται και αφετέρου να ετοιμάσουν την προίκα τους.

Πολλές φορές και για να είναι πιο αποδοτικές οι γυναίκες σε αυτά που έκαναν και αφού είχαν τακτοποιήσει τις άλλες ανάγκες του σπιτιού, μαζεύονταν να νυχτερέψουν σε ένα δωμάτιο κι εκεί δούλευαν πυρετωδώς μέχρι αργά τη νύχτα. Οι πιο έμπειρες έδειχναν στις νεότερες πως πλέκουν τα μάλλινα που χρειάζεται η οικογένεια και το σπίτι και τις παρακολουθούσαν να δουν πως πιάνουν τα δάχτυλά τους και τις δασκάλευαν πως θα δουλέψουν τον αργαλειό που κι αυτός ήθελε προσοχή και οπωσδήποτε φαντασία. Τα σχέδια που έκαναν πάνω στα υφαντά ήταν εκείνα που τις έκαναν να ξεχωρίζουν ενώ σημαντικό ρόλο έπαιζε και η αυτάρκεια σε αυτά τα απαραίτητα είδη που κάλυπταν διάφορες ανάγκες του νοικοκυριού, της ένδυσης και της υπόδησής του.

Αυτά τα νυχτέρια του χειμώνα ήταν και τα τελευταία σχολεία που διδάχτηκαν οι γυναίκες του τόπου μέχρι τις δυο μεταπολεμικές δεκαετίες νοικοκυριό και τέχνη. Από τις μεγαλύτερες απ’ αυτές που εκείνες είχαν διδαχθεί από άλλες παλιότερες και όλες μαζί κρατούσαν ευλαβικά αυτόν τον τρόπο ζωής από της αυγή της ιστορίας μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα που όλα αυτά έγιναν σκόνη που πήραν οι νέοι καιροί και την σκόρπισαν.

Σε βαθμό μάλιστα που ενώ σε όλα τα σπίτια μέχρι την δεκαετία του ’70 ένα σωρό εργαλεία που χρησιμοποιούσαν οι γυναίκες σε αυτές τις δουλειές εξαφανίστηκαν και μόνο που και που βλέπουμε μερικά αδράχτια και σφοντύλια να κοσμούν σαλόνια. Αργαλειό που ήταν και το μεγάλο εργαλείο δεν βλέπουμε πουθενά, λόγω φυσικά και του μεγέθους. Μόνο σε μουσεία και σε κάποιες ιδιωτικές συλλογές λαϊκών αντικειμένων μπορούμε πια να δούμε αργαλειούς αλλά φοβάμαι πως ελάχιστες είναι οι εκείνες γυναίκες πλέον που μπορούν να φανταστούν τον εαυτό τους να κάθονται σε αυτούς και να τους κυβερνάνε.

Ο καιρός του αργαλειού σαν την κεντρική μηχανή της οικιακής οικονομίας πέρασε και είναι απίθανο πια να επιστρέψει αφού η αγορά, η πανίσχυρη παγκόσμια αγορά επέβαλε τα δικά της προϊόντα και κατάργησε όχι μόνο τα παραδοσιακά εργαλεία αλλά έσβησε και την επιθυμία να φτιάξει κάποια γυναίκα ένα αντικείμενο που να είναι παράλληλα και έργο τέχνης. Η ζημιά είναι ήδη ορατή αλλά ποιος νοιάζεται πια γι’ αυτά τα ξεχασμένα...

Οι φωτογραφίες του αργαλειού από το εξαιρετικό μουσείο λαϊκής τέχνης και τοπικής ιστορίας του Τάκη Φασούλη στο Κεφαλοχώρι (Λυκόραχη) της Κόνιτσας.

Ο Ηλίας Γ. Προβόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Μεγάλη Κάψη της Δυτικής Φθιώτιδας. Έγινε δημοσιογράφος και εργάστηκε επί πολλά χρόνια και αποκλειστικά στις εφημερίδες, κυρίως στην «Ελευθεροτυπία» από τις στήλες της οποίας οργάνωσε και προέβαλλε μια ειδική αρθρογραφία με τον τίτλο «Μικρές Πατρίδες» για την ελληνική περιφέρεια και τους ανθρώπους της καθώς και για την Αθήνα, τα τελευταία χρόνια. Συνεχίζει να γράφει και να δημοσιεύει φωτογραφίες με την ίδια θεματογραφία στο actimon.blogspot.com ενώ εκδίδει και βιβλία που έχουν σχέση με την τοπική ιστορία.

*Αραρίσκω = Συνάπτω, συνδέω, προσαρμόζω