Υπάρχουν φορές που ένα σκίτσο λέει περισσότερα από εκατό φωτογραφίες και χίλιες λέξεις. Αυτό ακριβώς συμβαίνει με το έργο του Ολλανδού πολιτικού γελοιογράφου Tjeerd Royaards, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Trouw. Με ελάχιστα στοιχεία καταφέρνει να συμπυκνώσει όσα ζει φέτος η Ευρώπη.
Το φετινό καλοκαίρι εξελίσσεται σε μία από τις δυσκολότερες δοκιμασίες των τελευταίων ετών για πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Παρατεταμένοι καύσωνες, θερμοκρασίες που ξεπέρασαν τους 40 βαθμούς Κελσίου σε αρκετές περιοχές, εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές και αλλεπάλληλες εκκενώσεις οικισμών σημάδεψαν τις τελευταίες εβδομάδες από την Ιβηρική Χερσόνησο έως τα Βαλκάνια. Η Ελλάδα, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Γαλλία και η Ιταλία βρέθηκαν πολλές φορές στο επίκεντρο μιας κρίσης που δοκιμάζει τις αντοχές των πολιτών αλλά και των μηχανισμών πολιτικής προστασίας.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα ακραία αυτά φαινόμενα δεν μπορούν να αποδοθούν σε έναν και μόνο παράγοντα. Ωστόσο, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα, τη διάρκεια και την ένταση των καυσώνων, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν την ταχεία εξάπλωση των πυρκαγιών. Σε αυτό το ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον προστίθενται οι ανθρώπινες παρεμβάσεις, η εγκατάλειψη της υπαίθρου, η συσσώρευση καύσιμης ύλης και, δυστυχώς, οι εμπρησμοί από αμέλεια ή πρόθεση.
Στο σκίτσο του Tjeerd Royaards δεν βλέπουμε μόνο ένα δάσος που καίγεται. Βλέπουμε μια ολόκληρη ήπειρο που μοιάζει να έχει αλλάξει εποχή. Στη μία άκρη δεσπόζει η πινακίδα «European Summer Time». Στην άλλη, μια φωτεινή ηλεκτρονική προειδοποίηση γράφει «Κίνδυνος – Εκκενώστε αμέσως». Ανάμεσά τους, πυροσβεστικά αεροσκάφη ανεφοδιάζονται σαν να πρόκειται για καθημερινή διαδικασία, πυροσβεστικά οχήματα λειτουργούν σαν κρίκοι μιας αλυσίδας παραγωγής, αυτοκίνητα και τροχόσπιτα σχηματίζουν ουρές φυγής, ενώ λίγα άγρια ζώα εγκαταλείπουν το φλεγόμενο δάσος.
Το σκίτσο δεν μιλά για μια συγκεκριμένη πυρκαγιά. Μιλά για ένα νέο ευρωπαϊκό καλοκαίρι. Κάποτε οι εικόνες του Ιουλίου και του Αυγούστου ήταν οι παραλίες, τα βουνά, οι σκιερές πλατείες των χωριών και τα δάση που πρόσφεραν λίγη δροσιά. Σήμερα, ολοένα και περισσότερο, οι ίδιες εβδομάδες συνοδεύονται από καύσωνες, ξηρασία, εκκενώσεις οικισμών, καμένα τοπία και συνεχή επιφυλακή.
Το σκίτσο δεν αναζητά ενόχους. Δεν αρνείται ότι πολλές φωτιές ξεκινούν από ανθρώπινη αμέλεια ή εγκληματική πρόθεση, ούτε παραβλέπει τις ευθύνες της πρόληψης και της διαχείρισης των δασών. Υπενθυμίζει όμως ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια περίοδο όπου οι παρατεταμένοι καύσωνες και η ξηρασία κάνουν κάθε σπίθα πιο επικίνδυνη από ποτέ.
Ίσως γι' αυτό το έργο του Royaards είναι τόσο εύστοχο. Δεν στηρίζεται στον εντυπωσιασμό. Δεν δείχνει τον πανικό της στιγμής. Δείχνει κάτι πιο βαθύ: την κανονικοποίηση της κρίσης. Σαν να θεωρούμε πλέον αυτονόητο ότι κάθε καλοκαίρι θα συνοδεύεται από χάρτες πυρκαγιών, στόλους πυροσβεστικών αεροσκαφών και μηνύματα εκκένωσης.
Και αυτή ίσως είναι η πιο δύσκολη εικόνα να αποδεχθούμε. Όχι ότι υπάρχουν φωτιές – υπήρχαν πάντοτε. Αλλά ότι κινδυνεύουμε να συνηθίσουμε να ζούμε μαζί τους.
Το σκίτσο του Ολλανδού πολιτικού γελοιογράφου Tjeerd Royaards, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Trouw, συμπυκνώνει με εντυπωσιακή απλότητα τη νέα πραγματικότητα των ευρωπαϊκών καλοκαιριών: ανάμεσα στην πινακίδα «European Summer Time» και στο μήνυμα «Κίνδυνος – Εκκενώστε αμέσως», μια ολόκληρη ήπειρος προσπαθεί να προσαρμοστεί σε ένα κλίμα που αλλάζει
