Όσα σπίτια είχε κάποτε το χωριό, τόσα καλύβια είχε στις εξοχές του και οι χωριανοί μοίραζαν πολλές φορές τα μερόνυχτά τους σε αυτά καθώς μετέφεραν εκεί το νοικοκυριό τους όταν είχαν δουλειές για να μην χάνουν χρόνο πηγαινοερχόμενοι στα σπίτια τους.

Τα καλύβια αυτά έγιναν αφ’ ενός μεν γιατί τα σπίτια στα χωριά ήταν μικρά και δεν χωρούσαν ζωοοτροφές κυρίως αφού πολλές φορές στο ισόγειό τους αν αυτά ήταν δίπατα ή στο μισό του χαμόσπιτου στεγάζονταν τα ζώα και ο χώρος για τους ανθρώπους ήταν λιγοστός. Η οικογένεια στην περίπτωση βολεύονταν, ιδίως το χειμώνα σε ένα δωμάτιο με τζάκι κι εκεί μαγείρευαν, εκεί έτρωγαν κι εκεί κοιμόντουσαν δίπλα ο ένας στον άλλο.  Έτσι ήταν τα περισσότερα σπίτια όχι μόνο στα ορεινά χωριά αλλά και στον κάμπο με τη διαφορά ότι τα πρώτα ήταν χτισμένα με πέτρες και τα δεύτερα με πλίνθες από χώμα, 

Από την άλλη τα καλύβια, χτισμένα στις άκρες των χωραφιών στέγαζαν τους ανθρώπους που δούλευαν στα χωράφια τα βράδια αλλά και ήταν καταφύγιο για όσους τους εύρισκε κακοκαιρία στην εξοχή και τους οδοιπόρους που διάβαιναν τον τόπο. Ήταν μονόχωρα κτίσματα που στην μια άκρη τους είχαν και τζάκι για να ζεσταίνονται τον χειμώνα όσοι ξενυχτούσαν σε αυτά και για να μαγειρέψουν τίποτα πρόχειρο να φάνε. Για την κατασκευή τους δεν απαιτούνταν καμιά ιδιαίτερη τεχνική, ο καθένας μπορούσε να βάλει την μια πέτρα πάνω στην άλλη και να υψώσει ένα τοίχο, τα πορτοπαράθυρα ήταν υποτυπώδη ή ανύπαρκτα όπως εξάλλου και τα έπιπλα. Κούτσουρα ή πέτρες ήταν τα καθίσματα και το ίδιο και το τραπέζι.

 Έφταναν δυο – τρία σανίδια να φράξουν την πόρτα ενώ για στέγη είχαν άλλοτε πλάκες από πέτρα ή σάλωμα, συνήθως από σίκαλη. Με σάλωμα ήταν σκεπασμένα τα περισσότερα καλύβια στον κάμπο και οι εγκαταστάσεις των μετακινούμενων κτηνοτρόφων. Αν το χωράφι είχε κάποια πηγή, ο άνθρωποι προτιμούσαν να τα φτιάχνουν κοντά της να μην τρέχουν για νερό. Τα νεώτερα χρόνια το σάλωμα και τις πλάκες αντικατέστησαν οι τσίγκοι – έφτασαν μάλιστα με αυτούς να φτιάχνουν ολόκληρη καλύβα αλλά λίγος είναι ο καιρός που μπορεί να ζήσει άνθρωπος μέσα σε αυτές. Ειδικά το καλοκαίρι, είναι σαν φούρνοι και υποφέρουν άνθρωποι και ζώα αν μείνουν σε αυτές.

Σε ορισμένα χωριά, όπως ο Φουρνάς, ένα μεγάλο και ιστορικό κεφαλοχώρι της Ευρυτανίας τα καλύβια ήταν όλα μαζί κοντά στο χωριό και σε αυτά είχαν οι Φουρνιώτες τα ζωντανά τους, τις κότες τους, τα εργαλεία τους. Στα περισσότερα όμως ήταν διάσπαρτα στις εξοχές και τις ημέρες που θέρισμά, όργωμα ή τρύγο έπαιρναν ζωή για λίγες ημέρες. Τον υπόλοιπο καιρό έμειναν ανοιχτά (εκτός και αν φιλοξενούσαν εργαλεία) για να μπορεί να μπαίνει ο κόσμος σε αυτά και η περίπτωση απηχούσε μια άτυπη συμφωνία μεταξύ των χωριανών για την εξυπηρέτησή τους αν υπήρχε ανάγκη να καταφύγουν σε αυτά. Σε αυτή τη συμφωνία υπήρχε και η υποχρέωση όποιος τα χρησιμοποιήσει να τα αφήσει όπως τα βρήκε, να μην τα βρωμίσει και το κυριότερο, αν ανάψει φωτιά να προσέξει να μην προκαλέσει πυρκαγιά.   

Με την εγκατάλειψη των χωριών όμως τις τελευταίες δεκαετίες και την ερήμωση της υπαίθρου που είχε σαν αποτέλεσμα την διακοπή κάθε παραγωγικής δραστηριότητας, ξεχάστηκαν και τα καλύβια. Τα περισσότερα έχουν γίνει ερείπια και ορισμένα, όσα ήταν φτιαγμένα με πέτρες και σάλωμα ούτε καν διακρίνονται που ήταν – τα κατάπιε το δάσος. Σε κάποιους σωρούς καταλαβαίνουμε ότι υπήρχε ένα καλύβι από τους σκουριασμένους τσίγκους ενώ έσβησαν και τα μονοπάτια που οδηγούσαν σε αυτά.  Όσα δε είναι σε καλή κατάσταση τα χρησιμοποιούν για αποθήκες και σπάνια (εκτός αν υπάρχει κάποιος λόγος) μένει κάποιος σε αυτά και τα οποία είναι πλέον πάντα κλειδωμένα. 

Θυμάμαι πάντως και έχω ακούσει τόσο στο χωριό μου, όσο και σε άλλα στην Ευρυτανία και τ’ Άγραφα πολλές ιστορίες γύρω από καλύβια που άλλα στέγασαν έρωτες και αγάπες, άλλα εγκλήματα και αίματα. Όπως και σαν χώρους τιμωρίας για απείθαρχους ή παραβάτες ενώ στην περίοδο της Κατοχής στέγασαν πολύ κόσμο, αντάρτες κυρίως. Γι’ αυτό και σε πολλά απ’ αυτά οι νοικοκυραίοι κάποια μέρα εύρισκαν σκαμμένες τρύπες στα πατώματα και πέτρες βγαλμένες από τους τοίχους από διάφορους που έψαχναν λίρες εγγλέζικες. Οι περισσότερες δε ανασκαφές έγιναν μετά την επιστροφή των προσφύγων στις λεγόμενες σοσιαλιστικές χώρες αλλά τα αποτελέσματα ήταν πενιχρά. 

Είναι λογικό πάντως να ερημώσουν και να διαλυθούν τα καλύβια αφού πια οι μετακινήσεις για όποια εργασία γίνεται στα χωράφια εξυπηρετούνται από τα αυτοκίνητα και οδοιπόροι πια δεν υπάρχουν. Με το τέλος τους, κλείνει και ένα άλλο κεφάλαιο της ζωής της υπαίθρου που κάποτε ήταν γεμάτη κόσμο και σήμερα η σιωπή που την βαραίνει, είναι ασήκωτη.
 

 Στις φωτογραφίες, ένα καλύβι στο χωριό μου. Αυτό χτίστηκε από τον Γιάννη Ακρίβο μετά το κάψιμο του χωριού το καλοκαίρι του 1944 και στέγασε για αρκετά χρόνια μέχρι να χτίσουν σπίτι στο χωριό την οικογένειά του. Λίγα χρόνια αφότου το παράτησαν έβαλε σ’ αυτό ένας χωριανός τα ζωντανά του αλλά ούτε ο ίδιος φρόντισε να διατηρηθεί και είναι ζήτημα χρόνου πλέον να καταρρεύσει. Το γεγονός ότι γέρνει είναι μάρτυρας πως το σημείο που βρίσκεται κατολισθαίνει…