Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε πρόταση κανονισμού σχετικά με τις ανοικτές πωλήσεις -short selling και με ορισμένες πτυχές των συμβολαίων αντιστάθμισης πιστωτικού κινδύνου (Credit Default Swaps – CDS).

Κυριότεροι στόχοι του κανονισμού είναι:

• η δημιουργία εναρμονισμένου πλαισίου για συντονισμένη δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο,
• η αύξηση της διαφάνειας και
• η μείωση των κινδύνων.

Με το νέο πλαίσιο, οι ρυθμιστικές αρχές – εθνικές και ευρωπαϊκές – θα διαθέτουν σαφείς εξουσίες να προβαίνουν σε ενέργειες όποτε παρίσταται ανάγκη, αποτρέποντας παράλληλα την κατάτμηση της αγοράς και διασφαλίζοντας την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.

Ο αρμόδιος για την Εσωτερική Αγορά και τις Υπηρεσίες Επίτροπος κ. Michel Barnier δήλωσε τα εξής: «Σε κανονικές εποχές, οι ανοικτές πωλήσεις αυξάνουν τη ρευστότητα στην αγορά και συμβάλλουν στη διαμόρφωση αντιπροσωπευτικών τιμών. Όμως, όταν οι αγορές πιέζονται, οι ανοικτές πωλήσεις μπορεί να ενισχύσουν την πτώση των τιμών, με αποτέλεσμα την αναστάτωση των αγορών και την εμφάνιση συστημικών κινδύνων. Η σημερινή πρόταση θα αυξήσει τη διαφάνεια για τις ρυθμιστικές αρχές και τις αγορές, και θα διευκολύνει τις ρυθμιστικές αρχές να εντοπίζουν τους κινδύνους στις αγορές δημοσίου χρέους. Οι ρυθμιστικές αρχές θα αποκτήσουν επίσης σαφείς εξουσίες να περιορίζουν ή απαγορεύουν τις ανοικτές πωλήσεις σε εξαιρετικές καταστάσεις, σε συντονισμό με τη νέα Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ΕΑΚΑΑ). Οι σημερινές προτάσεις αποτελούν ένα περαιτέρω βήμα για την επίτευξη μεγαλύτερης χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ευρώπη.»

Μεγαλύτερη διαφάνεια
Επί του παρόντος, υπάρχουν ελάχιστες διαθέσιμες πληροφορίες για τις ανοικτές πωλήσεις: είναι δύσκολο να γνωρίζουν οι συντελεστές της αγοράς και οι ρυθμιστικές αρχές ποιες κινητές αξίες υπόκεινται σε διαπραγμάτευση «short» και ποια είναι η συνολική σημασία τους. Η σημερινή πρόταση αυξάνει τη διαφάνεια, με την απαίτηση να επισημαίνονται ως «short» όλες οι εντολές μετοχών στις αγορές διαπραγμάτευσης (η λεγόμενη επισήμανση ανοικτής πώλησης, «flagging»), εάν συνεπάγονται ανοικτή πώληση, ούτως ώστε οι ρυθμιστικές αρχές να γνωρίζουν ποιες συναλλαγές είναι ανοικτές. Επιπλέον, οι επενδυτές θα πρέπει να δηλώνουν στις ρυθμιστικές αρχές τις σημαντικές αρνητικές θέσεις (short) σε μετοχές σε ένα ορισμένο κατώφλι (0,2% του εγγεγραμμένου μετοχικού κεφαλαίου), και στην αγορά σε υψηλότερο κατώφλι (0,5%).

Τα μέτρα αυτά συνεπάγονται καλύτερη πληροφόρηση των συμμετεχόντων στην αγορά, δίνοντας παράλληλα στις ρυθμιστικές αρχές τη δυνατότητα να παρακολουθούν τις αγορές και να εντοπίζουν τους εκκολαπτόμενους κινδύνους. Όσον αφορά τα κρατικά ομόλογα, οι ρυθμιστικές αρχές θα είναι σε θέση να ανιχνεύουν καλύτερα τους πιθανούς κινδύνους για τη σταθερότητα των αγορών δημοσίου χρέους, αφού θα λαμβάνουν δεδομένα για τις αρνητικές θέσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που θα λαμβάνουν μέσω των συμβολαίων αντιστάθμισης πιστωτικού κινδύνου (ένα παράγωγο που μερικές φορές θεωρείται ως μορφή ασφάλισης έναντι του κινδύνου αθέτησης).

Σαφείς εξουσίες για τις ρυθμιστικές αρχές και συντονισμένο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Σε αγορές που πιέζονται, μπορεί να μην επαρκεί μόνον η διαφάνεια. Επί του παρόντος, ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό μεταξύ των κρατών μελών οι εξουσίες τις οποίες διαθέτουν οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές ώστε να περιορίζουν ή να απαγορεύουν τις ανοικτές πωλήσεις. Η σημερινή πρόταση παρέχει στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές σαφείς εξουσίες σε εξαιρετικές καταστάσεις, προκειμένου να περιορίζουν ή να απαγορεύουν προσωρινά τις ανοικτές πωλήσεις οιουδήποτε χρηματοπιστωτικού μέσου, υπό την προϋπόθεση συντονισμού από την ΕΑΚΑΑ (η οποία αναμένεται να λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2011, εφόσον συμφωνήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Στην ΕΑΚΑΑ παρέχεται επίσης η εξουσία να εκδίδει γνώμες, απευθυνόμενες στις αρμόδιες αρχές, όταν αυτές επεμβαίνουν σε εξαιρετικές καταστάσεις. Σύμφωνα με το νέο εποπτικό πλαίσιο, η ΕΑΚΑΑ θα έχει τη δυνατότητα, όταν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, να λαμβάνει η ίδια προσωρινά μέτρα, με άμεσο αποτέλεσμα, για τον περιορισμό ή την απαγόρευση των ανοικτών πωλήσεων.

Επιπλέον, εάν η τιμή ενός χρηματοπιστωτικού μέσου πέσει σημαντικά μέσα με μία ημέρα, οι ρυθμιστικές αρχές θα έχουν την εξουσία να περιορίζουν τις ανοικτές πωλήσεις αυτού του χρηματοπιστωτικού μέσου μέχρι το τέλος της επόμενης ημέρας διαπραγμάτευσης. Τα εν λόγω μέτρα θα βοηθήσουν τις ρυθμιστικές αρχές να προβαίνουν στις αναγκαίες ενέργειες, με συντονισμένο τρόπο, ώστε να επιβραδύνουν ή να σταματούν την υποχώρηση των τιμών, η οποία μπορεί να εντείνεται από τις ανοικτές πωλήσεις σε αγορές που πιέζονται. Θα μειώσουν επίσης το κόστος συμμόρφωσης για τους συμμετέχοντες στην αγορά, το οποίο προκύπτει σήμερα από τους αποκλίνοντες εθνικούς κανόνες.

Αντιμετώπιση των συγκεκριμένων κινδύνων που ενέχουν οι ακάλυπτες ανοικτές πωλήσεις
Οι ακάλυπτες ανοικτές πωλήσεις ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο αστοχίας του διακανονισμού. Σύμφωνα με τη σημερινή πρόταση, απαιτείται από τον επενδυτή, προκειμένου να προβεί σε ανοικτή πώληση, να έχει δανειστεί τα συγκεκριμένα χρηματοπιστωτικά μέσα, να έχει συνάψει συμφωνία να τα δανειστεί, ή να έχει προβεί σε ρύθμιση με τρίτο μέρος να τα έχει φυλάξει για δανεισμό, ούτως ώστε να παραδοθούν μέχρι την ημερομηνία διακανονισμού [το αργότερο 4 ημέρες μετά τη συναλλαγή. Οι αγορές διαπραγμάτευσης πρέπει να διασφαλίζουν ότι υπάρχουν επαρκείς ρυθμίσεις για την εξαγορά μετοχών ή ομολόγων, όπως και πρόστιμα και απαγόρευση ανοικτών πωλήσεων, σε περίπτωση αστοχίας του διακανονισμού.

Εξαιρέσεις
Στην πρόταση προβλέπονται ορισμένες εξαιρέσεις – παραδείγματος χάριν, για κάποιες συγκεκριμένες δραστηριότητες οι οποίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για την παροχή ρευστότητας ή είναι απαραίτητες για την εύρυθμη λειτουργία των πρωτογενών αγορών ομολόγων.

Επόμενα βήματα
Η πρόταση υποβάλλεται τώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο προς διαπραγμάτευση και έγκριση. Μόλις εκδοθεί, ο κανονισμός θα εφαρμοστεί από την 1η Ιουλίου 2012.