Σαν σήμερα, το 1874, ο Χαρίλαος Τρικούπης δημοσιεύει το πολύκροτο άρθρο «Τις πταίει»

Σαν σήμερα, στις 29 Ιουνίου 1874, δημοσιεύεται στην εφημερίδα Καιροί ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά κείμενα της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Με το περίφημο άρθρο «Τις πταίει;», ο Χαρίλαος Τρικούπης αμφισβητεί ανοιχτά τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η εξουσία, αποδίδοντας την πολιτική αστάθεια της χώρας στις παρεμβάσεις του βασιλιά Γεωργίου Α΄ στον σχηματισμό των κυβερνήσεων. Η σύγκρουση θα του στοιχίσει ακόμη και τη φυλάκιση, όμως οι ιδέες του θα επικρατήσουν, οδηγώντας λίγο αργότερα στην καθιέρωση της Αρχής της Δεδηλωμένης, ενός από τους θεμέλιους λίθους του ελληνικού κοινοβουλευτισμού.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε ανώνυμα, καθώς ακόμη και οι συνεργάτες του Τρικούπη γνώριζαν ότι επρόκειτο για μια πρωτοφανή πολιτική πρόκληση. Λίγες ώρες αργότερα ο εκδότης της εφημερίδας συνελήφθη, ενώ ο ίδιος ο Τρικούπης παρουσιάστηκε στον εισαγγελέα και ανέλαβε δημόσια την ευθύνη της συγγραφής του. Προφυλακίστηκε για ένα εικοσιτετράωρο και στη συνέχεια αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση, για να απαλλαγεί οριστικά λίγο αργότερα από τη Δικαιοσύνη.

Στο «Τις πταίει;» ο Τρικούπης δεν κατηγορεί τον λαό για την πολιτική κρίση. Αντίθετα, υποστηρίζει ότι η ευθύνη ανήκει σε ένα σύστημα όπου ο βασιλιάς διορίζει κυβερνήσεις που δεν διαθέτουν την εμπιστοσύνη της Βουλής, αλλοιώνοντας έτσι το πνεύμα του Συντάγματος. Η απάντησή του στο ερώτημα του τίτλου είναι σαφής:

«Δεν πταίει το Έθνος. Αλλού έγκειται το κακόν και εκεί πρέπει να ζητηθή η θεραπεία.»

Έναν χρόνο αργότερα, το 1875, ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ αποδέχθηκε ουσιαστικά την αρχή που είχε διατυπώσει ο Τρικούπης. Έτσι καθιερώθηκε η Αρχή της Δεδηλωμένης, σύμφωνα με την οποία ο πρωθυπουργός πρέπει να διαθέτει τη δηλωμένη εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας της Βουλής. Η αρχή αυτή αποτελεί μέχρι σήμερα τον θεμέλιο λίθο της λειτουργίας του ελληνικού κοινοβουλευτικού συστήματος.

Περισσότερο από ενάμιση αιώνα μετά, το ερώτημα «Τις πταίει;» εξακολουθεί να επιστρέφει κάθε φορά που η δημόσια ζωή δοκιμάζεται. Και ίσως αυτό να είναι η μεγαλύτερη απόδειξη της διαχρονικής αξίας του άρθρου: ότι δεν έμεινε ένα ιστορικό ντοκουμέντο του 19ου αιώνα, αλλά εξακολουθεί να μας προκαλεί να αναζητούμε τις πραγματικές αιτίες των πολιτικών κρίσεων, αντί να αρκούμαστε στα συμπτώματά τους.

Ο Χαρίλαος Τρικούπης (1832–1896), ο πολιτικός που συνέδεσε το όνομά του με την καθιέρωση της Αρχής της Δεδηλωμένης και τον εκσυγχρονισμό του ελληνικού κράτους