Κατά τον λαογράφο Γ.Α. Μέγα, χρωματιστά αυγά, κυρίως κόκκινα, μνημονεύονται στην Κίνα, για εορταστικούς σκοπούς, ήδη από τον 5ο π.Χ. αιώνα και στην Αίγυπτο τον 10ο π.Χ. αιώνα. Αυτά τα προχριστιανικά σύμβολα της ζωής ενώθηκαν με τη σημειολογία του κόκκινου χρώματος από το αίμα της θυσίας του Χριστού και αποτελούν πλέον κομμάτι του εθιμοτυπικού των ημερών του Πάσχα.

Συμβολίζουν την Ανάσταση του Κυρίου, αφού, όπως σπάει το τσόφλι στη διαδικασία του τσουγκρίσματος, έτσι έσπασε και ο τάφος από τον οποίο βγήκε ο Χριστός, αλλά και την αναγέννηση του ανθρώπου και της ελπίδας.

Πότε ακριβώς ξεκίνησε το έθιμο κανένας δεν γνωρίζει. Σύμφωνα με άρθρο του Γρ. Ξενόπουλου στο περιοδικό Η Διάπλασις των παίδων, «λένε πως είναι από ένα θαύμα που έγινε στην Ιερουσαλήμ την ημέρα της Σταύρωσης. Τη στιγμή δηλαδή που οι Εβραίοι εφώναξαν “το αίμα αυτού –του Χριστού– εφ’ ημάς και επί τα τέκνα ημών”, στα σπίτια τους βάφτηκαν κόκκινα όλα τα τρόφιμα που είχαν για το Πάσχα, άρα και τ’ αυγά. Και για ενθύμηση αυτού του θαύματος οι χριστιανοί από τότε βάφουν τα πασχαλιάτικα αυγά τους κόκκινα».

Τα αυγά βάφονται τη Μεγάλη Πέμπτη, που αποκαλείται και Κόκκινη Πέμπτη. Πιστεύεται δε ότι καταλληλότερη χρονική στιγμή είναι προτού ξεκινήσει η Θεία Ακολουθία, διότι «άμα ακουστούν οι καμπάνες, τα αυγά θα σπάσουν». Παλιά, που δεν υπήρχαν οι χημικές βαφές, χρησιμοποιούσαν για κόκκινη μπογιά κομματάκια από ένα είδος κόκκινου ξύλου (αιματόξυλο) ή «ριζάρι, κιννάβαρι και όξος», δηλαδή ερυθρόδανο ή αλιζάρι, κρεμέζι και ξίδι, όπως αναφέρει ο Παπαδιαμάντης στο διήγημα «Παιδική Πασχαλιά».

Το χρώμα των αυγών είναι βέβαια το κόκκινο, αλλά δεν αποκλείονται και τα άλλα χρώματα, όπως το κίτρινο, που δηλώνει την πίκρα για τη Σταύρωση του Χριστού, αλλά και το μπλε ή το μοβ, που συμβολίζουν το πένθος.

Ιδιαίτερη αξία έχει το πρώτο αυγό που θα βαφτεί. Το ονομάζουν «αυγό της Παναγίας» και το φυλάσσουν στο εικονοστάσι για έναν χρόνο. Με αυτό μπορούν να ξεματιάσουν, αλλά και να ξορκίσουν τα φυσικά φαινόμενα, όπως είναι το χαλάζι και οι πλημμύρες. Την επόμενη χρονιά θάβεται στα χωράφια για να αποκτήσει ο σπόρος τη ζωτική δύναμη του αυγού. Αν, πάλι, κρατηθεί για τρία χρόνια στο εικονοστάσι, ο κρόκος του γίνεται σαν το κεχριμπάρι και τότε το αυγό λέγεται «κρατητήρας» και παίζει τον ρόλο φυλαχτού.

Καλύτερα, για να φέρουν εις πέρας αυτή την αποστολή, θεωρούνται τα αυγά που γεννιούνται την ίδια τη Μεγάλη Πέμπτη από μαύρη κότα. Πρέπει να βάφονται χωριστά και πρώτα απ’ όλα, ονομάζονται «μεγαλοπεφτιάτικα» και διαθέτουν ισχυρές ιαματικές ιδιότητες. Υπάρχουν και τα «ευαγγελισμένα» αυγά που τα πάνε το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης στην εκκλησία για να διαβαστούν στα Δώδεκα Ευαγγέλια. Τα αφήνουν κάτω από την Αγία Τράπεζα ως την Ανάσταση, οπότε τα παίρνουν και τα βάζουν στις ρίζες των δέντρων, για να έχουν πλούσια καρποφορία.

Τα υπόλοιπα βαμμένα αυγά μπαίνουν στα τσουρέκια και δίνονται ως δώρο σε βαφτιστήρια και κουμπάρους, σε φίλους και παιδιά. Όσα μένουν στο σπίτι βρίσκουν τον δρόμο τους στα πασχαλινά τραπέζια, που ξεκινούν με έναν μικρό αγώνα: αυτόν της εύρεσης του πιο γερού αυγού, ένα παιχνίδι που αφήνει πίσω του μπόλικα σπασμένα αυγά, γεγονός που δίνει ώθηση στη φαντασία της νοικοκυράς για πολλές παρασκευές με δαύτα, από σαλάτες έως πίτες. Και έτσι το γαϊτανάκι των εθίμων στροβιλίζεται μέσα στον χρόνο, συμπαρασύροντας ό,τι καινούργιο έχει να φέρει η κάθε εποχή, από σύμβολα και ξόρκια μέχρι συνταγές.

Πηγή: Μελίσσα Στοΐλη «Και διηγώντας τα… να τρως», Εκδόσεις Κίχλη