Από τις βασικές δουλειές που έπρεπε να κάνει κάθε νοικοκύρης ή ολόκληρη η οικογένεια μέχρι πριν από λίγα χρόνια στα χωριά αλλά και στις κωμοπόλεις της περιφέρειας ήταν να μαζέψει ή προμηθευτεί αρκετά ξύλα ώστε να βγει ο χειμώνας μέσα στην ζεστασιά είτε από το τζάκι, είτε από τις ξυλόσομπες ορισμένες από τις οποίες υποστήριζαν και το μαγείρεμα…  

Το μάζεμα των ξύλων ήταν μια δουλειά που κρατούσε όλο το χρόνο καθώς οι άνθρωποι στα ημιορεινά χωριά και τα ορεινά που τα είχαν περισσότερη ανάγκη τα εύρισκαν στο δάσος, ξερά κλαδιά συνήθως που έπεφταν από τον αέρα ή θάμνους που ήταν πιο εύκολο να ξεριζωθούν. Η κοπή μεγάλων δέντρων ήταν σπάνια γιατί με τα εργαλεία που είχαν έπρεπε να παλέψουν πολλές ημέρες να ρίξουν μια βελανιδιά κάτω ή να πριονίσουν ένα πεύκο ή έναν έλατο. Το κόψιμο με τα μεγάλα πριόνια (κόφτρες) απαιτούσε τέσσερα ή και περισσότερα χέρια και αυτά δεν ήταν πάντα διαθέσιμα. Γι’ αυτό και μάζευαν ότι εύρισκαν στο δάσος βασικά για το μαγείρεμα και τον φούρνο για το ψωμί και λιγότερο για ζέστη. Το μάζεμα συνδυάζονταν πάντα με την βοσκή του κοπαδιού και έτσι έχει μείνει γνωστή η εικόνα της γυναίκας περισσότερο να κουβαλάει ζαλιγκωμένη ένα φορτίο κλαδιά και πάνω σ’ αυτή αναπτύχθηκε ένας όψιμος διάλογος για τη θέση της στην κοινωνία και τα δικαιώματά της απέναντι στον άντρα που δεν έκανε τέτοιες δουλειές. Το παράδοξο μάλιστα ήταν ότι στον διάλογο συμμετείχαν και είχαν και άποψη άνθρωποι που μεγάλωσαν στα χωριά λησμονώντας εντελώς το περιβάλλον και την κοινωνία όπου γίνονταν αυτά.

Η αγορά ξύλων εκείνα τα χρόνια ήταν επίσης σπάνια περίπτωση γιατί δεν υπήρχαν διαθέσιμα γι’ αυτά χρήματα. Έπρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια, να εμφανιστούν τα αλυσοπρίονα που κάνουν παιχνίδι το κόψιμο των δέντρων, να ανοιχτούν δρόμοι μέσα στα δάση για να εξυπηρετούν τους υλοτόμους – μέλη των Δασικών Συνεταιρισμών συνήθως και να αρχίσουν οι άνθρωποι να αγοράζουν ξύλα. Τα τελευταία χρόνια το εμπόριο των ξύλων έχει ελέγχει κατά κάποιο τρόπο το Δασαρχείο παραχωρώντας άδειες για ξύλευση τμημάτων των  δασών για να τα δίνει κατόπιν έναντι μικρού τιμήματος στους κατοίκους. Αυτά είναι τα λεγόμενα «χορικά» τα οποία και περιμένουν οι άνθρωποι που μένουν στα χωριά να ζεσταθούν το χειμώνα και είναι κατά κανόνα ξύλα από βελανιδιές. Αυτά κόβονται το καλοκαίρι αλλά μέχρι να φτάσουν στην αυλή του σπιτιού, περνάει αρκετός καιρός και όταν φτάσουν θέλουν κόψιμο, λιάνισμα, στοίβαγμα, σκέπασμα για να μην βρέχονται.

Σε τελική ανάλυση, αν δεν κάνει κάποιος μόνος του αυτές τις δουλειές το κόστος τους αγγίζει αυτό του πετρελαίου το οποίο προτιμούν οι περισσότεροι για να μην έχουν και σκουπίδια. 

Σε αντίθεση με αυτούς, ορισμένοι και ιδίως οι μόνιμοι κάτοικοι κρατάνε την παράδοση του μαζέματος των ξύλων από τα δικά τους χωράφια κόβοντας δέντρα που επιτρέπει το Δασαρχείο. Αυτά είναι καρυδιές, καστανιές, άλλα οπωροφόρα, γάβρα, σφεντάμια και που και που καμιά βελανιδιά, κέδρο ή έλατο με τρόπο να μην δίνει αφορμές στους δασικούς. Όταν αυτός έχει και δικό του φορτηγάκι τα πράγματα είναι εύκολα εφ’ όσον βέβαια το σημείο που τα έχει πατιέται από ρόδες. Αν δεν πατιέται τότε δεν τα κόβει γιατί σε κανένα χωριό δεν υπάρχει έστω ένα μουλάρι να τα μεταφέρει. Έτσι η ξύλευση ή ο καθαρισμός αν πρόκειται για τέτοιο γίνεται μόνο σε προσβάσιμα σημεία κι από εκεί και πέρα… ζούγκλα! 

Εγώ ακολούθησα για τα ξύλα του χειμώνα την δεύτερη οδό, το μάζεμα δηλαδή από το χωράφι που καθάρισα και μετέφερα με το τρακτέρ του γείτονα και τα κούτσουρα και τα κλαδιά, ακόμη και τις ρίζες γιατί ήθελα να αφήσω καθαρό το χωράφι. Τα κλαδιά και τις ρίζες παλιότερα τα χρησιμοποιούσαμε για το μαγείρεμα αλλά από τη στιγμή που αυτό γίνεται με γκάζι ή ηλεκτρικό ρεύμα πάνε για προσανάμματα στο τζάκι. Βέβαια η απόδοση της φωτιάς και η θέρμανση με όλα αυτά τα μαζέματα από το χωράφι δεν είναι της ποιότητας που δίνουν τα ξύλα της βελανιδιάς όταν αυτά είναι ξερά και στεγνά αλλά δεν πειράζει, γιατί με αυτά γίνονται δυο δουλειές. Καθαρίζει δηλαδή το χωράφι και έχουμε και θέρμανση. Φυσικά θα ήταν καλύτερα αν αυτά έμπαιναν να καούν σε σόμπα αλλά αυτό δεν βολεύει πάντα και επιπλέον πρέπει να κοπούν σε ένα συγκεκριμένο μέγεθος  ενώ χρειάζεται και συχνός καθαρισμός των σωλήνων. Με λίγα λόγια και όπως να έχει η υπόθεση θέρμανση με ξύλα στο χωριό εκτός και ότι κοστίζει αρκετά είναι ένας μπελάς που λίγοι θέλουν να μπλεχτούν κι έτσι, εκτός από το πετρέλαιο άνθηση γνωρίζουν και οι εγκαταστάσεις κλιματισμού με ηλεκτρικό ρεύμα που η τιμή του τελευταία έφτασε στα ύψη. 

Πάντως οι συνήθειες με τη θέρμανση στα χωριά έχουν αλλάξει πολύ τις τελευταίες δεκαετίες και ο λόγος είναι η απασχόληση των ανθρώπων. Παλιότερα που όλοι είχαν κάτι να κάνουν μέσα στην ημέρα, το τζάκι ή η σόμπα άναβε λίγο το πρωί να ετοιμαστούν να πάνε στις δουλειές και κυρίως το βράδυ όταν μαζεύονταν όλοι στο σπίτι να φάνε και να κοιμηθούν. Έτσι γίνονταν και οικονομία στα ξύλα και προστατεύονταν και τα δάση.

Σκέφτομαι πως αν τότε που στο χωριό υπήρχαν 50 ενεργά νοικοκυριά χρειάζονταν τα ξύλα που απαιτεί σήμερα η χειμερινή διαβίωση, δεν θα έπρεπε να υπάρχει όρθιο ούτε ένα δεντράκι. Η οικονομία που υπαγόρευε η λιτή και οπωσδήποτε σκληρή ζωή σε ένα ορεινό χωριό τότε, κράτησε τα δάση ακέραια ενώ κανένας δεν προλάβαινε να παραπονεθεί ότι κρύωνε σε σπίτια μάλιστα που δεν είχαν τις σημερινές προδιαγραφές της μόνωσης. Χώρια που με μια φωτιά καλύπτονταν οι ανάγκες της θέρμανσης, του μαγειρέματος, του ζεστού νερού και κάποιες φορές και του στεγνώματος των ρούχων…

Στη φωτογραφία, η φετινή μακριά τρακάδα των ξύλων με ποικιλία δέντρων. Ίσια – ίσια φτάνει να καλύψει τις ανάγκες του σπιτιού μέχρι τον Μάρτιο…