Το περιβάλλον χρηματοπιστωτικής σταθερότητας παρέμεινε δύσκολο το 2019, σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (διαβάστε την Έκθεση εδώ).

Όπως προκύπτει από την έκθεση, οι προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας χειροτέρευσαν στη διάρκεια του έτους και η αυξημένη πολιτική αβεβαιότητα και αβεβαιότητα ως προς την πολιτική που θα ασκηθεί δημιούργησαν σημαντικούς καθοδικούς κινδύνους. Σʼ αυτό το περιβάλλον, οι εξελίξεις στις αγορές επηρεάζονταν ολοένα περισσότερο από προσδοκίες περαιτέρω χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής, καθώς και από στροφή προς ασφαλείς τοποθετήσεις. Έτσι, οι αποδόσεις των κρατικών και εταιρικών ομολόγων υψηλής διαβάθμισης μειώθηκαν σημαντικά. Το περιβάλλον χαμηλών (ή αρνητικών) επιτοκίων και χαμηλών αποδόσεων ασφαλών περιουσιακών στοιχείων δημιούργησε πιέσεις στην κερδοφορία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Τα αμοιβαία κεφάλαια επενδυτικού χαρακτήρα και οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις αντέδρασαν με μεγαλύτερη ανάληψη κινδύνων. Η σταδιακή χειροτέρευση των προοπτικών οικονομικής ανάπτυξης και οι συνακόλουθες προσδοκίες για πιο παρατεταμένη περίοδο χαμηλότερων επιτοκίων οδήγησαν σε περαιτέρω επιδείνωση των προοπτικών κερδοφορίας των τραπεζών. Ωστόσο, οι τράπεζες ευνοήθηκαν από το γεγονός ότι οι δυσκολίες χρηματοδότησής τους υποχώρησαν, με μείωση του κόστους άντλησης ρευστότητας και βελτίωση της πρόσβασής τους στις αγορές ομολόγων, και διατήρησαν ικανοποιητική κεφαλαιακή επάρκεια, με δείκτη κεφαλαίου κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (CET1) 14,2%.

Εντοπίστηκαν τέσσερις βασικές ευπάθειες όσον αφορά τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα

Η εξαμηνιαία έκθεση της ΕΚΤ Financial Stability Review εντόπισε και ανέλυσε το 2019 τέσσερις βασικές ευπάθειες που επηρεάζουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στη ζώνη του ευρώ σε ορίζοντα διετίας (βλ. Σχήμα 1):

^{Πηγή: ΕΚΤ.
Σημείωση: Αξιολόγηση της σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος στις 20.11.2019.}

• Πρώτον, το 2019 οι ευπάθειες που συνδέονται με τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων παρέμειναν η σημαντικότερη κατηγορία και η ΕΚΤ επισήμανε τον κίνδυνο επανατιμολόγησης και συνακόλουθων διαταράξεων στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές. Η αναζήτηση αποδόσεων εντάθηκε το 2019, με τις τιμές των μετοχών στη ζώνη του ευρώ να αυξάνονται κατά 20% περίπου παρά τη μείωση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων και τη χειροτέρευση του μακροοικονομικού περιβάλλοντος, ενώ λιγότερο από το 10% των κυκλοφορούντων ομολόγων παγκοσμίως προσέφερε απόδοση 3% και άνω. Ως εκ τούτου, συνέχισε να υπάρχει κίνδυνος απότομων διορθώσεων στην αγορά μετοχών και στην αγορά τίτλων σταθερού εισοδήματος χαμηλότερης διαβάθμισης, ιδίως εν όψει της αυξημένης οικονομικής και πολιτικής αβεβαιότητας. Υποστηριζόμενες από το περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, οι τιμές των ακινήτων στη ζώνη του ευρώ συνέχισαν να αυξάνονται το 2019. Όπως προκύπτει από τις προειδοποιήσεις και τις συστάσεις που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου σχετικά με τις ευπάθειες που συνδέονται με τον τομέα των κατοικιών, η συνεχιζόμενη ισχυρή δυναμική των τιμών των κατοικιών, σε συνδυασμό με τη σχετικά έντονη αύξηση των στεγαστικών δανείων και την υψηλή δανειακή επιβάρυνση των νοικοκυριών, αντιπροσώπευαν κρίσιμες ευπάθειες σε ορισμένες χώρες (βλ. Ενότητα 3.2).
• Δεύτερον, σε διάφορες χώρες παρέμεναν ζητήματα βιωσιμότητας του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους, καθώς το χρέος του δημόσιου ή/και του ιδιωτικού μη χρηματοπιστωτικού τομέα ήταν σε πολλές περιπτώσεις υψηλό σε σχέση με τα ιστορικά και διεθνή δεδομένα. Αν και το χαμηλό κόστος χρηματοδότησης άμβλυνε τις πιέσεις στη βραχυπρόθεσμη βιωσιμότητα του χρέους, τα δημόσια και τα ιδιωτικά οικονομικά παρέμεναν εκτεθειμένα στον κίνδυνο αιφνίδιας μεταβολής του κλίματος στις αγορές ή χειροτέρευσης των μακροοικονομικών συνθηκών. Μια αιφνίδια ανοδική διόρθωση των επιτοκίων από τα πολύ χαμηλά επίπεδα στα οποία βρίσκονταν θα μπορούσε να αποβεί ιδιαίτερα επιζήμια για τα νοικοκυριά και τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις σε χώρες όπου τα δάνεια είναι ως επί το πλείστον κυμαινόμενου επιτοκίου.
• Τρίτον, οι ευπάθειες αυξήθηκαν στον τραπεζικό τομέα της ζώνης του ευρώ. Η κερδοφορία των τραπεζών της ζώνης του ευρώ παρέμεινε χαμηλή το 2019 και οι προοπτικές για τη μελλοντική κερδοφορία εξασθένησαν σε συνθήκες χειροτέρευσης των προοπτικών οικονομικής ανάπτυξης και παρατεταμένης διάρκειας του περιβάλλοντος χαμηλών επιτοκίων. Αν και η μείωση του αποθέματος μη εξυπηρετούμενων δανείων συνεχίστηκε με ήπιους ρυθμούς, σε ορισμένα τμήματα του τραπεζικού τομέα χρειάζονταν περαιτέρω βελτιώσεις. Επιπλέον, το πλεονάζον δυναμικό και η ανεπαρκής αποδοτικότητα κόστους εξακολούθησαν σε πολλές περιπτώσεις να επηρεάζουν δυσμενώς τις μακροπρόθεσμες προοπτικές κερδοφορίας των τραπεζών.
• Τέταρτον, συνεχίστηκε η συσσώρευση ευπαθειών στον μη τραπεζικό χρηματοπιστωτικό τομέα ως αποτέλεσμα των υψηλότερων επιπέδων ανάληψης κινδύνων. Τα αμοιβαία κεφάλαια επενδυτικού χαρακτήρα και οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις αντέδρασαν στη μείωση των αποδόσεων των τίτλων υψηλότερης διαβάθμισης με ανάληψη περαιτέρω κινδύνων. Ταυτόχρονα, στον τομέα των αμοιβαίων κεφαλαίων επενδυτικού χαρακτήρα η μείωση των άμεσα ρευστοποιήσιμων περιουσιακών στοιχείων και οι θύλακες υψηλής μόχλευσης προκαλούσαν ανησυχίες για την πιθανότητα αιφνίδιων και μαζικών εξαγορών μεριδίων, καθώς και για επενδυτική συμπεριφορά που θα μπορούσε να επιτείνει την τυχόν μεταβλητότητα στις αγορές.