Αποκαλυπτική για τον ρόλο της ασφαλιστικής εταιρείας στη σταθεροποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι η έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος με τίτλο «Επισκόπηση του Ελληνικού Χρηματοπιστωτικού Συστήματος». Η έκθεση αναγνωρίζει ότι η ασφαλιστική αγορά δεν αποτελεί πηγή αστάθειας για το σύστημα λόγω του μοντέλου λειτουργίας του, ενώ αντιθέτως επηρεάζεται αρνητικά από το μακροοικονομικό περιβάλλον και τον πιστωτικό τομέα και κυρίως από το περιβάλλον των χαμηλών επιτοκίων που αποτελεί μία μόνιμη απειλή τα τελευταία χρόνια για τον ασφαλιστικό τομέα παγκοσμίως.

Διαβάστε στη συνέχεια όλο το κείμενο που αφορά τον ασφαλιστικό τομέα

IV. ΛΟΙΠΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
1. ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΙΕΣ
1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η σύνδεση και αλληλεπίδραση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων με τις χρηματοπιστωτικές αγορές επιτυγχάνεται τόσο μέσω του ενεργητικού τους (επενδύσεις σε διάφορα χρηματοοικονομικά μέσα) όσο και μέσω του παθητικού τους (άντληση κεφαλαίων μετοχικών ή δανειακών από τις αγορές).
Παρά το δυσμενές οικονομικό περιβάλλον, η επάρκεια κεφαλαίων του ασφαλιστικού τομέα παραμένει σταθερή. Σύμφωνα με τα στοιχεία στις 31.12.2015 και με το κατά την ημερομηνία αυτή ισχύον εποπτικό πλαίσιο (Φερεγγυότητα Ι), τα διαθέσιμα εποπτικά κεφάλαια ανέρχονταν σε 2,69 δισεκ. ευρώ, έναντι απαιτούμενων 0,8 δισεκ. ευρώ για το σύνολο της αγοράς. Τα αντίστοιχα μεγέθη στις 31.12.2014 ανέρχονταν σε 2,64 δισεκ. ευρώ και 0,82 δισεκ. ευρώ. Η εν λόγω σταθερότητα είναι αποτέλεσμα ενεργειών στις οποίες έχουν προβεί οι διοικήσεις των ασφαλιστικών επιχειρήσεων για την προσαρμογή και συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του νομοθετικού πλαισίου της Φερεγγυότητας ΙΙ που ισχύει από 1.1.2016.
Από το μακροοικονομικό περιβάλλον επηρεάζεται το σύνολο της ασφαλιστικής αγοράς, αλλά κυρίως οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις ζωής και μικτής δραστηριότητας. Ωστόσο και οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις επηρεάζουν τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, σε μικρότερο όμως βαθμό, αν ληφθεί υπόψη ότι το ποσοστό της παραγωγής ασφαλίστρων των εποπτευόμενων από την Τράπεζα της Ελλάδος ασφαλιστικών επιχειρήσεων σε σχέση με το ΑΕΠ της Ελλάδος για το 2015 διαμορφώνεται στο 2,23%.
Σημειώνεται ότι το ποσοστό του ενεργητικού των ανωτέρω επιχειρήσεων σε σχέση με το ΑΕΠ της Ελλάδος για το 2015 διαμορφώνεται στο 8,4%.
Η κερδοφορία τους, σύμφωνα με τα εποπτικά στοιχεία κατά το έτος 2015, διαμορφώθηκε στο ποσό των 0,4 δισεκ. ευρώ έναντι 0,37 δισεκ. ευρώ το 2014.
1.2 ΟΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΙΕΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ
Οι ασφαλιστικές εργασίες γενικά δεν δημιουργούν ούτε ενισχύουν καταστάσεις χρηματοπιστωτικής αστάθειας ή συστημικούς κινδύνους, κυρίως λόγω:
α) του ιδιαίτερου επιχειρηματικού τους μοντέλου, το οποίο τις εκθέτει κυρίως σε μη συστημικούς κινδύνους, όπως ενδεικτικά α σφαλιστικούς κινδύνους θνησιμότητας, νοσηρότητας ή κατά ζημιών,
β) της ανάπτυξης, από τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις, μεθόδων συγχρονισμού των επενδύσεών τους με τη δομή των υποχρεώσεών τους,
γ) της φύσης των ασφαλιστικών αποζημιώσεων που επιτρέπει τη δυναμική διαχείριση των συναφών ταμειακών εκροών, εντός ενός εκτεταμένου χρονικού διαστήματος (από εβδομάδες μέχρι χρόνια σε ορισμένες ασφαλιστικές περιπτώσεις).
Λόγοι για τους οποίους μπορεί να θεωρηθεί ότι οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις εντείνουν τους συστημικούς κινδύνους σχετίζονται κυρίως με τις αλλαγές του επενδυτικού τους χαρτοφυλακίου συνδεόμενες με μαζικές πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων που εντείνουν περαιτέρω έναν υφεσιακό κύκλο και με την πρακτική γενικής υποτιμολόγησης ασφαλίσεων κατά ζημιών, με αποτέλεσμα αύξηση των περιπτώσεων αφερεγγυότητας.
Αν και ο πρώτος λόγος (μαζικές πωλήσεις) δεν έχει γενικώς παρατηρηθεί στην ελληνική ασφαλιστική αγορά, ο δεύτερος λόγος (γενική υποτιμολόγηση) είναι ένα περιοδικά εμφανιζόμενο φαινόμενο στην ελληνική αγορά ασφαλίσεων κατά ζημιών, με έμφαση στον κλάδο αστικής ευθύνης αυτοκινήτων, που έχει αφήσει τα σημάδια του πλήττοντας την εμπιστοσύνη των ασφαλισμένων.
Ενδεικτικά, κατά τα τελευταία έτη (από το 2011 έως το 2015) η συνολική μείωση ασφαλίστρου στον εν λόγω κλάδο ανέρχεται σε περίπου 37,8% (μέση ετήσια μείωση περίπου 11%). Στο Διάγραμμα IV.1 φαίνεται η εξέλιξη του μέσου ετήσιου ασφαλίστρου από το 2011 και μετά.

Ειδικότερα, στην περίπτωση της Ελλάδος, καθώς κατά την παρούσα συγκυρία το χρηματοπιστωτικό της σύστημα είναι αρκετά ευάλωτο, προβλήματα στην ασφαλιστική αγορά, αν και το μέγεθός της θεωρείται μικρό, μπορεί να εντείνουν περαιτέρω την υφεσιακή φάση του οικονομικού κύκλου.

1.3 Η ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΙΕΣ

Το ασθενές μακροοικονομικό περιβάλλον σε συνδυασμό με την ακολουθούμενη από τις κεντρικές τράπεζες νομισματική πολιτική και τα πολύ χαμηλά επίπεδα πληθωρισμού (σε ευρωπαϊκό επίπεδο ο πληθωρισμός είναι σημαντικά χαμηλότερος από το στόχο της ΕΚΤ), επιφέρει σημαντικές πιέσεις στα επιτόκια της ευρωζώνης και συνεπώς αύξηση του κινδύνου επιτοκίου για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις. H κρίση χρέους ορισμένων κρατών της ευρωζώνης εντείνει τον κίνδυνο διεύρυνσης των πιστωτικών περιθωρίων των ομολόγων (spread risk), καθώς και τον κίνδυνο μείωσης της πιστοληπτικής ικανότητας των τραπεζών των κρατών αυτών, με συνακόλουθη την επίταση του κινδύνου συγκέντρωσης (concentration risk) λόγω αυξημένης έκθεσης των ασφαλιστικών επιχειρήσεων σε προθεσμιακές καταθέσεις. Οι συστημικοί κίνδυνοι που συνδέονται με τους κινδύνους επιτοκίου και πιστωτικών περιθωρίων συνοψίζονται στον κίνδυνο χαμηλών επιτοκίων για παρατεταμένο χρονικό διάστημα (low for long) και στον κίνδυνο της διπλής επίδρασης στον ισολογισμό των ασφαλιστικών επιχειρήσεων λόγω των μειωμένων επιτοκίων με ταυτόχρονη διεύρυνση των πιστωτικών περιθωρίων (double hit).
Σε ένα παρατεταμένο περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, οι κίνδυνοι για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις είναι:
-Ο κίνδυνος δυσχερούς κάλυψης των εγγυημένων αποδόσεων σε ασφαλιστικά προ ϊόντα (συμβόλαια) στο χαρτοφυλάκιο ασφαλιστικών επιχειρήσεων ζωής και μικτής δραστηριότητας τα οποία είχαν πωληθεί με υψηλά εγγυημένα τεχνικά επιτόκια, κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1980 και 1990. Ο εν λόγω κίνδυνος είναι ανύπαρκτος για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις κατά ζημιών δεδομένης της φύσης των εργασιών τους (μη εγγυημένα επιτόκια).
-Ο κίνδυνος επανεπένδυσης των διαθεσίμων με χαμηλότερες των αναμενόμενων αποδόσεις, για το σύνολο των ασφαλιστικών επιχειρήσεων.
- Η μείωση της κερδοφορίας τους λόγω των χαμηλότερων αποδόσεων των επενδύσεων. Οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις, λόγω της έκθεσής τους στους ανωτέρω κινδύνους, υποχρεούνται βάσει του νέου εποπτικού πλαισίου Φερεγγυότητα ΙΙ (ν. 4364/2016), που είναι σε ισχύ από 1.1.2016, να διατηρούν τα απαιτούμενα από αυτό κεφάλαια προς διασφάλιση της φερεγγυότητάς τους. Χρηματοπιστωτική σταθερότητα και το ενεργητικό των ασφαλιστικών επιχειρήσεων Οι επενδύσεις των ασφαλιστικών επιχειρήσεων ζωής και μικτής δραστηριότητας, αποτελούνται κυρίως (86% του ενεργητικού τους) από ευρωπαϊκά ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, αμοιβαία κεφάλαια, καταθέσεις (προθεσμιακές και όψεως) και ακίνητα. Η διαχρονική εξέλιξή τους αποτυπώνεται στον Πίνακα IV.1.

Με βάση την προπαρασκευαστική άσκηση που εκπονήθηκε από τις εν λόγω επιχειρήσεις το έτος 2015 με στοιχεία 31.12.2014 για τη συμμόρφωσή τους με το πλαίσιο Φερεγγυό τητα ΙΙ από 1.1.2016, η κεφαλαιακή απαίτηση φερεγγυότητας για τους κινδύνους συγκέντρωσης, πιστωτικών περιθωρίων και επιτοκίων ανήλθε σε 30%, 16% και 3% αντίστοιχα της συνολικής κεφαλαιακής απαίτησης. Παρά το ότι το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων των εν λόγω επιχειρήσεων είναι ομόλογα (κίνδυνοι πιστωτικών περιθωρίων και επιτοκίων), η ποσοστιαία αντίστοιχη κεφαλαιακή απαίτηση είναι μικρότερη αυτής για τις προθεσμιακές καταθέσεις (κίνδυνος συγκέντρωσης). Ο βασικός λόγος είναι ότι για τις επενδύσεις σε κρατικά ομόλογα ο κίνδυνος πιστωτικών περιθωρίων δεν επισύρει κεφαλαιακές απαιτήσεις, ενώ αντίθετα υπάρχει υψηλή έκθεση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων σε προθεσμιακές καταθέσεις τραπεζών με χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα σε Ελλάδα και Κύπρο. Βοηθητικά για την ερμηνεία των ανωτέρω, παρατίθεται στον Πίνακα IV.2 η ανάλυση των προθεσμιακών καταθέσεων ανά χώρα λογαριασμού.

Από τον πίνακα διαφαίνεται ότι η έκθεση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων σε προθεσμιακές καταθέσεις βαίνει μειούμενη την τελευταία διετία. Παρά το γεγονός ότι ο κίνδυνος επιτοκίου επηρεάζει περισσότερες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων, απορροφά μικρότερο μέρος της κεφαλαιακής απαίτησης, λόγω των μεταβατικών μέτρων που προβλέπονται από το πλαίσιο Φερεγγυότητα ΙΙ και τα οποία επικουρούν στη μείωση του κινδύνου διαχείρισης ενεργητικού παθητικού (AssetLiability Management Risk) και στη σταδιακή μετάβαση στο νέο εποπτικό πλαίσιο.

Χρηματοπιστωτική σταθερότητα και το παθητικό των ασφαλιστικών επιχειρήσεων

Το παθητικό των ασφαλιστικών επιχειρήσεων αποτελείται κυρίως από τεχνικές προβλέψεις οι οποίες αντικατοπτρίζουν κάθε φορά τις τρέχουσες υποχρεώσεις της επιχείρησης προς τους ασφαλισμένους. Οι τρέχουσες αυτές υποχρεώσεις της επιχείρησης προς τους ασφαλισμένους εκτιμώνται ως παρούσες αξίες μελλοντικών ταμειακών εισροών και εκροών. Δοθέντος ότι οι παρούσες αυτές αξίες υπολογίζονται με βάση τη χρονική διάρθρωση των επιτοκίων άνευ κινδύνου, σε ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων αυτές οι παρούσες αξίες αυξάνονται. Οι εν λόγω παρούσες αξίες σχετίζονται με το προσφερόμενο από τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις ζωής και μικτής δραστηριότητας εγγυημένο τεχνικό επιτόκιο. Για το σύνολο της ασφαλιστικής αγοράς, το ποσοστό των τεχνικών προβλέψεων που έχει σχηματιστεί κατά το έτος 2014 και αφορά συμβόλαια εγγυημένου τεχνικού επιτοκίου, ανεξαρτήτως της χρονικής περιόδου σύναψής τους, απεικονίζεται στο Διάγραμμα IV.2.
Από το διάγραμμα αυτό διαφαίνεται ότι, αν και ο κύριος όγκος των τεχνικών προβλέψεων συνδέεται με εγγυημένο τεχνικό επιτόκιο 3%, εντούτοις υπάρχει ένα ποσοστό, περίπου 23,2% αυτών, που συνδέονται με εγγυημένο τεχνικό επιτόκιο 5% (αφορά συμβόλαια που είχαν συναφθεί κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1980 και 1990). Οι αντίστοιχες αποδόσεις των περιουσιακών στοιχείων στο τρέχον περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων στις περισσότερες περιπτώσεις υπολείπονται των απαιτούμενων για την κάλυψη των ανωτέρω εγγυήσεων.