Αναδημοσίευση από την ειδική έκδοση της εφημερίδας Nextdeal (Τεύχος 560)

Του Σταύρου Κωνσταντά, Διευθυντή της Διεύθυνσης Εποπτείας Επαγγελματικής και Ιδιωτικής Ασφάλισης της Τράπεζας της Ελλάδος

Η ασφαλιστική επικαιρότητα αναδεικνύεται όλο και πιο επιτακτικά, τόσο στην εγχώρια όσο και τη διεθνή οικονομική και κοινωνική ατζέντα, υπογραμμίζοντας τη σπουδαιότητα του ρόλου της ιδιωτικής ασφάλισης σε μία οργανωμένη κοινωνία του δυτικού κόσμου, όπως είναι η ελληνική. Διατρέχοντας τις προκλήσεις που έχει αντιμετωπίσει η αγορά της ιδιωτικής ασφάλισης, την τελευταία δεκαετία, γίνεται εύκολα αντιληπτό το μέγεθος της προσπάθειας που καταβλήθηκε, αλλά και τα ουσιαστικά αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν. 

Η αρχική προσαρμογή στο απαιτητικό Ευρωπαϊκό Εποπτικό Πλαίσιο της Φερεγγυότητας ΙΙ το 2016, η διαχείριση των επιπτώσεων της πανδημίας το 2020, η αντιμετώπιση απρόβλεπτων φυσικών φαινομένων, αλλά και οι έντονες οικονομικές διακυμάνσεις της τελευταίας δεκαετίας είναι μόνο μερικές από αυτές. Παράλληλα, τα τελευταία έτη η ελληνική ασφαλιστική αγορά διαχειρίστηκε με επιτυχία τον ευρύ μετασχηματισμό της, λόγω διαδοχικών συγχωνεύσεων και εξαγορών.

Μία σημαντική πρόκληση, όμως, κοινή για την αγορά ιδιωτικής ασφάλισης και την Εποπτική Αρχή είναι η ενσωμάτωση της επικείμενης αναθεώρησης του Ευρωπαϊκού Εποπτικού Πλαισίου «Φερεγγυότητα ΙΙ». Η πρώτη εφαρμογή του απαιτητικού εποπτικού πλαισίου για τις ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές επιχειρήσεις, το 2016, περιλάμβανε διαδικασία αναθεώρησης μετά από ένα εύλογο διάστημα. Η αναθεώρηση ξεκίνησε με γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (European Insurance and Occupational Pensions Authority – EIOPA) το 2019 και, μετά από διαβουλεύσεις, οδήγησε στην έκδοση της αναθεωρημένης Οδηγίας τον Ιανουάριο του 2025. 

Η εν λόγω αναθεώρηση αποτέλεσε μία ευκαιρία βελτίωσης τόσο για τους καταναλωτές όσο και την ασφαλιστική αγορά σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι συννομοθέτες, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, έχουν ήδη καταλήξει σε συμφωνία για το κείμενο Επιπέδου 1 (Level 1 – Directive), ενώ ήδη αναπτύσσονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την EIOPA οι τεχνικές λεπτομέρειες Επιπέδου 2 (Level 2 – Regulatory Technical Standards). Ο κατάλληλος σχεδιασμός των Τεχνικών Προτύπων θα ενισχύσει την επενδυτική ικανότητα των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, εξασφαλίζοντας την ανταγωνιστικότητά τους και διατηρώντας υψηλό το επίπεδο προστασίας των ασφαλισμένων. 

Πιο συγκεκριμένα, το νέο πλαίσιο ενισχύει την αναλογικότητα, τη βιωσιμότητα και τη σταθερότητα του ασφαλιστικού κλάδου στην Ε.Ε., μειώνοντας τις εποπτικές απαιτήσεις και διοικητικές υποχρεώσεις για μικρές και μη πολύπλοκες επιχειρήσεις, ενώ απλοποιεί τις διαδικασίες και μειώνει τη συχνότητα των αναφορών. Επιπλέον, εισάγονται κίνητρα για τη δημιουργία πλεονάσματος ιδίων κεφαλαίων, με στόχο τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της ικανότητας ανάληψης κινδύνων. Παράλληλα, προάγεται η συνεργασία των εποπτικών αρχών για διασυνοριακές δραστηριότητες και τη διαχείριση ομίλων. Εισάγονται νέα επίπεδα απαιτήσεων για την αντιμετώπιση κινδύνων, όπως σχέδια για ρευστότητα και βιωσιμότητα, ενώ προστίθενται κλιματικά σενάρια στην έκθεση κινδύνων και φερεγγυότητας (ORSA). Το αναθεωρημένο πλαίσιο ενισχύει την προσαρμοστικότητα των επιχειρήσεων και της εποπτείας στις σύγχρονες και μελλοντικές προκλήσεις του ασφαλιστικού τομέα. 

Παράλληλα με τις αλλαγές που φέρνει η αναθεώρηση του πλαισίου «Φερεγγυότητα ΙΙ», η ασφαλιστική αγορά καλείται να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις της Οδηγίας για την ανάκαμψη και εξυγίανση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων (Insurance Recovery and Resolution Directive – IRRD). Με στόχο την προστασία των ασφαλισμένων και τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η νέα Οδηγία εισάγει την υποχρέωση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων να εκπονούν σχέδια ανάκαμψης και αντίστοιχα την υποχρέωση των εποπτικών αρχών να αναπτύσσουν σχέδια εξυγίανσης για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα υιοθετούνται επιπλέον εποπτικά εργαλεία που θα ενισχύσουν τον ρόλο των εποπτικών αρχών στην εφαρμογή μέτρων εξυγίανσης. Με την εφαρμογή αυτών των κανονιστικών πλαισίων αυξάνεται η ευελιξία και ανθεκτικότητα του κλάδου, επιτρέποντας στις ασφαλιστικές εταιρείες να ανταποκριθούν καλύτερα στις αυξανόμενες προκλήσεις και κινδύνους, ενώ ταυτόχρονα ενισχύονται η προστασία των ασφαλισμένων και η εμπιστοσύνη στις αγορές.

Για το 2024, τα βασικά ασφαλιστικά μεγέθη των ασφαλιστικών επιχειρήσεων με έδρα στην Ελλάδα ήταν παραπάνω από ικανοποιητικά, επιβεβαιώνοντας την κεφαλαιακή επάρκεια της αγοράς. Το σύνολο του Ενεργητικού των εποπτευόμενων από την Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) ασφαλιστικών επιχειρήσεων ανήλθε σε €21,2 δισ. (€7,5 δισ. εξ αυτών τοποθετημένα σε κρατικά ομόλογα και €2,9 δισ. σε εταιρικά ομόλογα), ενώ οι συνολικές υποχρεώσεις ανήλθαν σε €17,5 δισ., με το σύνολο των τεχνικών προβλέψεων να διαμορφώνονται σε €15,8 δισ.

Τα ίδια κεφάλαια ανήλθαν σε €3,8 δισ., με τη συνολική Κεφαλαιακή Απαίτηση Φερεγγυότητας (SCR) στα €2,1 δισ. (με συνολικά επιλέξιμα ίδια κεφάλαια €3,7 δισ.) και την Ελάχιστη Κεφαλαιακή Απαίτηση στα €0,7 δισ. (με συνολικά επιλέξιμα ίδια κεφάλαια €3,4 δισ.). Αντίστοιχα, ο δείκτης κάλυψης του SCR διαμορφώθηκε στο 173% και ο δείκτης κάλυψης του MCR στο 455%. 
Επιστρέφοντας στις προκλήσεις της επόμενης μέρας, προτεραιότητα για την ΤτΕ αποτελεί η παρακολούθηση της σχέσης ποιότητας-τιμής (Value-for-Money) των επενδυτικών ασφαλιστικών προϊόντων και η ενίσχυση της κατανόησης των σχετικών κινδύνων από τους καταναλωτές. Σε συνεργασία με την EIOPA, αναπτύσσονται εργαλεία εποπτείας για την αποτροπή αθέμιτων πρακτικών από ασφαλιστικές επιχειρήσεις και διαμεσολαβητές. Η πολυπλοκότητα των προϊόντων απαιτεί συνεχή παρακολούθηση από τις εταιρείες για τη διασφάλιση της ποιότητας, ενώ η εποπτική αρχή επικεντρώνεται στην προστασία των καταναλωτών.

Διαχρονική πρόκληση, όμως, για την ασφαλιστική αγορά αποτελεί και η αντιμετώπιση του ασφαλιστικού κενού (insurance protection gap), μιας και δεν επηρεάζει μόνο τους πολίτες που είναι ανασφάλιστοι, αλλά και την οικονομική ανθεκτικότητα της χώρας συνολικά. Όταν, μάλιστα, οι επιπτώσεις της χαμηλής ασφαλιστικής διείσδυσης συνδυάζονται με τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, γίνεται αντιληπτή η σημαντικότητα του ρόλου της ασφαλιστικής αγοράς στην αντιμετώπιση των κινδύνων έναντι φυσικών καταστροφών. 

Στις προκλήσεις της επόμενης μέρας ανήκει και η ψηφιακή μετάβαση της ασφαλιστικής αγοράς. Η διείσδυση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων σε νέα προϊόντα και νέες αγορές συνδέεται με τις συνεχείς τεχνολογικές εξελίξεις, ώστε βελτιώνοντας τις λειτουργίες και τα προϊόντα τους να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους στην αγορά. Μέσω της αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης και των Big Data, οι ασφαλιστικές εταιρείες βελτιώνουν την εκτίμηση κινδύνων και αναπτύσσουν καινοτόμα προϊόντα που ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της κοινωνίας. Η χρήση προηγμένων τεχνολογικών εργαλείων οδηγεί σε πιο αποδοτική τιμολόγηση, μείωση του λειτουργικού κόστους και περιορισμό της ασφαλιστικής απάτης, προσφέροντας ταυτόχρονα υψηλότερο επίπεδο εξυπηρέτησης στους ασφαλισμένους. Στο πλαίσιο των τεχνολογικών εξελίξεων και των κινδύνων που σχετίζονται με την ασφάλεια των πληροφοριακών συστημάτων, εντάσσεται και η εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού DORA. Από τον Ιανουάριο 2025 ισχύει ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός DORA, που επιβάλλει αυστηρές απαιτήσεις για την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Οι ασφαλιστικές εταιρείες οφείλουν πλέον να διαχειρίζονται συστηματικά τους κινδύνους των πληροφοριακών τους συστημάτων, να αντιμετωπίζουν τεχνολογικά συμβάντα και να διενεργούν δοκιμές ανθεκτικότητας, ώστε να διασφαλίζουν την ασφαλή και αποτελεσματική λειτουργία τους ακόμη και υπό συνθήκες κρίσης.

Η ελληνική ασφαλιστική αγορά βρίσκεται σε μια περίοδο σημαντικών προκλήσεων, οι οποίες ωστόσο προσφέρουν και ευκαιρίες για καινοτομία και ανάπτυξη. Η προσαρμογή σε νέες κανονιστικές απαιτήσεις, η αναγνώριση της σημασίας της ψηφιακής μετάβασης, η αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων και η εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού είναι μερικά από τα κρίσιμα βήματα για τη βιώσιμη ανάπτυξη του κλάδου. Οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις που θα καταφέρουν να προσαρμοστούν με επιτυχία σε αυτές τις προκλήσεις θα μπορέσουν να αναδειχθούν ηγετικά και να προσφέρουν ισχυρές λύσεις για την ελληνική οικονομία και την κοινωνία. Σε αυτήν την κατεύθυνση, η Τράπεζα της Ελλάδος θα συνεχίσει να εργάζεται άοκνα, ώστε εποπτευόμενοι και καταναλωτές να νιώθουν και κυρίως να είναι ασφαλείς.

Διαβάστε παρακάτω το άρθρο από την ειδική έκδοση της εφημερίδας Nextdeal (Τεύχος 560) σελ. 12-13 και σε ηλεκτρονική μορφή (πατήστε κάτω δεξιά για μεγέθυνση)