Τα βιβλία και η Παιδεία γενικότερα κοστίζουν. Δια μέσου των αιώνων ανεξαρτήτως πολιτικών συστημάτων αυτοί που ήθελαν να διαβάσουν βιβλία πλήρωναν να τα αγοράσουν. Και στην Ελλάδα μέχρι να ισχύσει το σύστημα της ΔΩΡΕΑΝ ΠΑΙΔΕΙΑΣ στα μέσα του 1960 από τον τότε πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου της Ενώσεως Κέντρου, τα βιβλία τα πλήρωναν οι γονείς. Βέβαια και η Δωρεάν Παιδεία, νοθεύτηκε στα χρόνια μας και έγινε ΠΑΝΑΚΡΙΒΗ ΠΑΙΔΕΙΑ και Παραπαιδεία «προπαγάνδας»… Σήμερα το Υπουργείο Παιδείας δεν έχει ΠΡΩΤΙΣΤΟ στόχο την Ελληνική Παιδεία, έχει πρώτιστο στόχο την πολυπολιτισμική παιδεία, τη διπλωματική παιδεία και τη συσχηματισμένη παιδεία στα μέτρα των Τούρκων, των Αμερικανών, των Σκοπιανών, των Αλβανών, των Κομμουνιστών, των Δεξιοφρόνων, των εμφυλιοπληγέντων  κλπ, κλπ… Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας.

Μέχρι τα γυμνασιακά μου χρόνια (6τάξιο) ως το 1966 πήγαινα στα σχολεία του Αγρινίου. Εκεί μέρες Σεπτεμβρίου που άρχιζαν στα Γυμνάσια μαθήματα οι μαθητές περίμεναν να αναρτηθούν στα βιβλιοπωλεία ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΙ βιβλίων και να πάνε οι γονείς (όσοι είχαν οικον. ευχέρεια) να αγοράσουν τα βιβλία των παιδιών τους. Ήταν ένα μεγάλο πρόβλημα για τον οικογενειακό προγραμματισμό. Κάποιοι πλούσιοι και μεσαίας τάξεως αγόραζαν. Η μεσαία τάξη και κάτω «στέναζε». Τα φτωχόπαιδα διάλεγαν «όχι γράμματα» αλλά «τέχνη» και ένα μεγάλο μέρος αγόραζε βιβλία ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΜΕΝΑ δηλαδή των παλαιών μαθητών που πέρασαν την τάξη. Έτσι εγίνετο ένα ιδιόρρυθμο εποχικό παζάρι-παρεμπόριο όπου οι προβιβασθέντες μαθητές πωλούσαν στους νέους κάθε τάξεως του Γυμνασίου τα παλαιά-μεταχειρισμένα βιβλία. Με το που έβγαιναν οι τιμοκατάλογοι που «κολλούσαν» με ζελοτέϊπ στα τζάμια και τις βιτρίνες οι βιβλιοπώλες συνωστίζονταν οι μαθητές πωλητές και αγοραστές με σπρωξίματα και φωνές για να γράψουν τις τιμές (των βιβλίων που πουλούσαν οι βιβλιοπώλες) και εν συνεχεία πάνω σ’ αυτές να γίνει η δοσοληψία. Ο λόγος ήταν ότι οι πρώτοι θα πωλούσαν γρήγορα και οι δεύτεροι θα έβρισκαν βιβλία. Εννοείται ότι πολλοί δε θα έβρισκαν να αγοράσουν αφού δεν τα πωλούσαν όλα, όλοι και θα αναγκάζονταν να αγοράσουν καινούριο στην τιμή βιβλιοπώλη. Πολλά φτωχόπαιδα δεν αγόραζαν κάποια βιβλία και δανείζονταν για να διαβάσουν. Οι επιμελείς που κρατούσαν καθαρά τα βιβλία τους πωλούσαν γρήγορα… Κάποιοι που τα «μουντζούρωναν» ή τραβούσαν γραμμές ή τα «έγδερναν» ή τα έσκιζαν ή έφτιαχναν ζωγραφιές και «μασκαριλίκια» «ερωτικά βέλη» κλπ πωλούσαν χαμηλά ή καθόλου… Έλεγε ας πούμε ο κατάλογος ΑΛΓΕΒΡΑ… Δρχ 15… Φώναζε ο πωλητής: Άλγεβρα Γ’ τάξεως πέντε δραχμές! Με τρεις δραχμές το παίρνω έλεγε ο αγοραστής μαθητής. Συμφωνούσαν στο τέλος. Έτσι «μάζευαν» όσα μπορούσαν για να ξεκινήσει η νέα χρονιά… Μετείχα κι εγώ ως «συλλέκτης εμπειριών» σ’ αυτό το εμπόριο μαθητικών βιβλίων. Αγόρασα και πούλησα… όπως τα πιο πολλά παιδιά της ηλικίας μου. Και όπως τα πιο πολλά παιδιά της ηλικίας μου δεν κάναμε όλα τα παιδιά «ξεκαλοκαιριό», δηλαδή διακοπές. Κάποια από μας πηγαίναμε σε κατασκηνώσεις του ΠΙΚΠΑ ή των Χριστιανικών Ενώσεων για λίγο και το υπόλοιπο καλοκαίρι το περνάγαμε δουλεύοντας σε μαγαζιά για «θελήματα» ή στις οικοδομές οι μεγαλύτεροι ή στα καπνά ή στις δουλειές των πατεράδων. Τα «χαρτζηλικάκια» αυτά τα μαζεύαμε και με αυτά αγοράζαμε βιβλία, παίρναμε παπούτσια με κρεπ ή νέες τσάντες-σάκες μαθητικές ή το γυμνασιακό καπέλο βοηθώντας τους γονείς μας. Στην πέμπτη τάξη του Δημοτικού ένας συμμαθητής μου ο Αντώνης ο Μυστακίδης (επιτυχημένος γιατρός) μου χάρισε τη δερμάτινη τσάντα του. Είχε αγοράσει καινούργια και όταν την πήρα έκανα μια χαρά! Ποτέ δεν ξέχασα την καλοσύνη του.  Τέτοια εποχή έσπαγαν οι κεραμιδένιοι κουμπαράδες. Θυμάμαι κι εγώ πώς μάζευα και μέτραγα με τα παιδικά μου χεράκια τις δραχμούλες και τα πενηνταράκια μέχρι να συγκεντρώσω το ποσόν για τα βιβλία… Έτσι έμαθα γράμματα… Κάποτε με πόνεσε πολύ που με αυθάδεια μου ‘πε κάποιος διαβάζοντας το βιογραφικό μου «πότε πρόλαβες κι έκανες τόσες δουλειές;». Ναι, ξεκίνησα από πολύ μικρός. Τα βιβλία τα αγόρασα δουλεύοντας σε κουρείο, σε μανάβικο, σε οικοδομή, σε υποδηματοπωλείο… Ξεσκονούσα τις τρίχες αυτών που κουρεύονταν και μου ‘διναν φιλοδώρημα πενήντα λεπτά ή μια δραχμή. Ποτέ παραπάνω… Μέτραγα τους πελάτες, έβγαζα 3 δραχμές τα ‘βαζα στον κουμπαρά. Το Σάββατο είχε και 20 πελάτες έβγαζα 10-12 δραχμές τα έβαζα στον κουμπαρά… Οι πλούσιοι έδιναν πενηνταράκι, οι φορτηγατζήδες και τεχνίτες, σιδεράδες, οικοδόμοι 1 δραχμή… Μερικές φορές έπαιρνα 1 δραχμή ψωμί (το πωλούσαν και έτσι τότε) και 1 δραχμή φέτα τυρί και έτρωγα λιμασμένος… Δούλεψα σ’ ένα κουρείο του Γάκια Καλύβα στην οδό Σταΐκου πολύ καιρό. Συνέλεξα πολλές εμπειρίες εκεί και πάντα μιλάω με ευγνωμοσύνη για την αγάπη του… Δούλεψα και στον Κώστα Τσιρώνη, ένα μανάβικο που μου ‘δειξε εμπιστοσύνη και του κρατούσα μέχρι τα κλειδιά του μαγαζιού. Δε φτάνει ένα ευχαριστώ και γι’ αυτόν και για τον Νίκο Βαρεμένο τον κουρέα στη Χαριλάου Τρικούπη και τον κουρέα Χρ. Καπελάκη και τον μακαρίτη Γιώργο Μπίκα με τα υποδήματα πολυτελείας και τους εργολάβους οικοδομών και τον πατέρα μου… Δε μάζευα απλώς δραχμούλες για τον κουμπαρά, μάζευα και εμπειρίες και έγινα ένας μεγάλος συλλέκτης εμπειριών. Τι πλούτος Θεέ μου! Ναι εκείνη η φτώχεια με έκανε πάμπλουτο! Και κυρίως έμαθα ότι η ζωή κοστίζει! Δεν ήθελα τα παιδιά μου, ούτε κανενός άλλου, να βασανίζονται για να βρουν ένα βιβλίο… Δε λέω ποτέ κοίτα να δεις τι τράβηξα! Όχι. Είναι καλή τύχη όσα παιδιά μπορούν να μεγαλώσουν καλά να μην έχουν βάσανα και να μεγαλώσουν όμορφα… Μερικές φορές η ζωή είναι άδικη και σκληρή… Στις αρχές του 1990 όταν τα δικά μου παιδιά ήταν μικρά (6-8 χρονών) τους αγόρασα από μια ασφάλεια σπουδών σε μάρκα… Το συμβόλαιο έλεγε: αν ο πατέρας πάθει κάτι να πάρουν τα παιδιά ένα ποσόν να συνεχίσουν να σπουδάσουν. Αν πάνε όλα καλά το 2010 να πάρουν στα χέρια τους ένα ποσόν το καθένα να βοηθηθούν στη δουλειά ή την παντρειά τους….
Στις 9 Αυγούστου 2010 σ’ ένα συμβολαιογραφείο στα Χανιά υπέγραψα για λογαριασμό των παιδιών μου με τα λεφτά της Ασφάλειας Ζωής ένα συμβόλαιο αγοράς αγροτεμαχίου τεσσάρων στρεμμάτων…
Δεν είναι απαραίτητο τα παιδιά μου να έχουν τις ίδιες συλλογές εμπειριών. Ας αποκτήσουν δικές τους καλύτερες… Είναι και μια άποψη για ασφαλιστές ζωής αρκετά χρήσιμη και προσοδοφόρα!


Το NEXT DEAL στην προσπάθειά του να συνδέσει καταναλωτές και εταιρείες προτείνει τα τμήματα marketing των εταιρειών να κοινοποιήσουν αυτό το άρθρο στις εκπαιδευτικές συναντήσεις τους αυτής της εποχής που το πρόβλημα σπουδές και παιδί είναι το υπ’ αριθμόν 1 στις ελληνικές οικογένειες.

Ευάγ. Γ. Σπύρου*

*Ο Ευάγγελος Γ. Σπύρου  είναι πτυχιούχος  της Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών και  του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών.Από το 1989 έως σήμερα εκδίδει το περιοδικό Ασφαλιστικό ΝΑΙ και  από το 2000 έως σήμερα  την εφημερίδα NEXTDEAL.