Σε παιδιατρικό νοσοκομείο στο Κάιρο, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες κάθεται στο πάτωμα, στο ίδιο ύψος με τα παιδιά. Η εικόνα είναι ήσυχη, σχεδόν τρυφερή. Κι όμως, δεν είναι ουδέτερη. Είναι μια εικόνα βαθιά πολιτική. Γιατί οι ασθενείς —και ιδίως τα παιδιά— δεν είναι απλώς αποδέκτες φροντίδας· είναι ο καθρέφτης των κοινωνιών μας.

Η ασθένεια εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως προσωπική υπόθεση, ως ατομική δοκιμασία που αφορά το σώμα και τη μοίρα του καθενός. Στην πραγματικότητα, όμως, σπάνια είναι μόνο αυτό. Το ποιος αρρωσταίνει, πότε, με ποια υποστήριξη και με ποια έκβαση εξαρτάται από το εισόδημα, την πρόσβαση, τη γεωγραφία, το καθεστώς μετακίνησης, το αν υπάρχει δημόσιο σύστημα υγείας που να αντέχει. Η αρρώστια δεν κατανέμεται ισότιμα — ούτε και η φροντίδα.

Γι’ αυτό και η Παγκόσμια Ημέρα των Ασθενών δεν είναι ημέρα γιορτής. Είναι ημέρα αναγνώρισης. Αναγνώρισης ότι η υγεία δεν είναι φιλανθρωπία ούτε αυτονόητο προνόμιο, αλλά κοινωνικό δικαίωμα. Ότι οι ασθενείς δεν χρειάζονται μόνο «δύναμη», αλλά χρόνο, αξιοπρέπεια, πρόσβαση, παρουσία. Ότι πίσω από κάθε κρεβάτι νοσοκομείου υπάρχουν πολιτικές αποφάσεις, προϋπολογισμοί, ιεραρχήσεις αξιών.

Στο σώμα του ασθενούς αποτυπώνονται οι ανισότητες: οι λίστες αναμονής, η υποστελέχωση, η εξουθένωση των επαγγελματιών υγείας, η μετατροπή της φροντίδας σε κόστος. Εκεί φαίνεται αν μια κοινωνία βλέπει τον άνθρωπο ως πολίτη ή ως βάρος. Και εκεί κρίνεται αν η υγεία αντιμετωπίζεται ως συλλογική ευθύνη ή ως ιδιωτική υπόθεση.

Η εικόνα από το Κάιρο μάς θυμίζει ότι η ασθένεια δεν είναι περιθώριο της πολιτικής, αλλά κέντρο της. Ότι τα παιδιά που παίζουν στο πάτωμα ενός νοσοκομείου δεν χρειάζονται συμβολικές επισκέψεις, αλλά συστήματα που να τα προστατεύουν πριν αρρωστήσουν και να τα στηρίζουν όταν συμβεί. Oι ασθενείς δεν γιορτάζουν. Θέλουν να αναγνωριστούν. Ως άνθρωποι, ως πολίτες, ως μέτρο της κοινωνικής μας ευθύνης.

Η Παγκόσμια Ημέρα των Ασθενών που εορτάζεται σήμερα καθιερώθηκε το 1992 με πρωτοβουλία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, με στόχο να αναδείξει τα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια όσων νοσούν, σε συντονισμό με τις αρχές καθολικής υγείας που προωθεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Δεν υπενθυμίζει κάτι επετειακό. Υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες: ότι η υγεία είναι πολιτική επιλογή και συλλογική ευθύνη.