Λόγω του αυξανόμενου κινδύνου αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ στις 30 Μαρτίου του τρέχοντος έτους χωρίς συμφωνία (σενάριο «αποχώρησης χωρίς συμφωνία»), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την τελική δέσμη προτάσεων έκτακτης ανάγκης στον τομέα του συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, του προγράμματος Erasmus+ και του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Όπως ανακοίωσε η Επιτροπή, τα μέτρα θα διασφαλίσουν ότι στην περίπτωση «αποχώρησης χωρίς συμφωνία»:

• οι αρχές των κρατών μελών της ΕΕ θα συνεχίσουν να λαμβάνουν υπόψη περιόδους ασφάλισης, μισθωτής και μη μισθωτής εργασίας ή κατοικίας στο Ηνωμένο Βασίλειο πριν από την αποχώρηση, κατά τον υπολογισμό των παροχών κοινωνικής ασφάλισης, όπως οι συντάξεις·
• οι νέοι από την ΕΕ και το ΗΒ που στις 30 Μαρτίου 2019 συμμετέχουν στο πρόγραμμα Erasmus+ μπορούν να ολοκληρώσουν τη διαμονή τους χωρίς διακοπή·
• οι δικαιούχοι του ΗΒ που τυγχάνουν χρηματοδότησης της ΕΕ θα συνεχίσουν να λαμβάνουν πληρωμές βάσει των τρεχουσών συμβάσεών τους, υπό τον όρο ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα εξακολουθήσει να εκπληρώνει τις οικονομικές υποχρεώσεις του στο πλαίσιο του προϋπολογισμού της ΕΕ. Το ζήτημα αυτό διαχωρίζεται από τον οικονομικό διακανονισμό μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ειδικότερα:

Προστασία των δικαιωμάτων κοινωνικής ασφάλισης των πολιτών 

Η Επιτροπή έχει επανειλημμένα καταστήσει σαφές ότι τα δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ στο Ηνωμένο Βασίλειο και των υπηκόων του ΗΒ στην ΕΕ αποτελούν προτεραιότητά της. Δεν θα πρέπει να πληρώσουν οι πολίτες το τίμημα για το Brexit. Η πρόταση έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι σε περίπτωση «αποχώρησης χωρίς συμφωνία», κατοχυρώνονται τα δικαιώματα των πολιτών που άσκησαν το δικαίωμά τους στην ελεύθερη κυκλοφορία πριν από την αποχώρηση του ΗΒ. Τα δικαιώματα αυτά περιλαμβάνουν περιόδους ασφάλισης, μισθωτής και μη μισθωτής εργασίας ή κατοικίας στο Ηνωμένο Βασίλειο πριν από την αποχώρησή του. Για παράδειγμα, αυτό σημαίνει ότι αν ένας πολίτης της ΕΕ των 27 εργαζόταν επί 10 έτη στο Ηνωμένο Βασίλειο πριν από το Brexit, η εν λόγω περίοδος θα πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τον υπολογισμό των συνταξιοδοτικών του δικαιωμάτων από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους της ΕΕ στο οποίο συνταξιοδοτείται.

Ο προτεινόμενος κανονισμός διασφαλίζει ότι τα κράτη μέλη εξακολουθούν να εφαρμόζουν τις βασικές αρχές του συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στην ΕΕ, δηλαδή τις αρχές της ίσης μεταχείρισης, της εξομοίωσης και του συνυπολογισμού. Η πρόταση δεν αναπαράγει με κανένα τρόπο τα σημαντικά πλεονεκτήματα της συμφωνίας αποχώρησης, όπως συμφωνήθηκε στις 14 Νοεμβρίου. Δεν καλύπτει τα δικαιώματα που συσσωρεύονται μετά τις 29 Μαρτίου 2019, ούτε καλύπτει το εξαγώγιμο παροχών σε χρήμα, τη συνεχή χορήγηση παροχών ασθενείας σε είδος και τους κανόνες για την εφαρμοστέα νομοθεσία.

Προστασία των δικαιωμάτων των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα Erasmus+

Το πρόγραμμα Erasmus+ είναι ένα από τα εμβληματικά προγράμματα της ΕΕ. Στις 30 Μαρτίου, χάρη στο πρόγραμμα Erasmus+, 14 000 νέοι από την ΕΕ των 27 (μεταξύ άλλων φοιτητές, ασκούμενοι της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, νέοι εκπαιδευόμενοι και εκπαιδευτικό προσωπικό) θα βρίσκονται στο Ηνωμένο Βασίλειο ενώ 7 000 συμμετέχοντες από το ΗΒ θα βρίσκονται στην ΕΕ των 27. Σε περίπτωση αποχώρησης χωρίς συμφωνία, οι νέοι αυτοί δεν θα είναι σε θέση να ολοκληρώσουν το εξάμηνό τους Erasmus+ και ενδέχεται να μην είναι πλέον επιλέξιμοι για υποτροφίες. Η πρόταση αποβλέπει στη διευθέτηση αυτού του ζητήματος, διασφαλίζοντας ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, οι φοιτητές και οι ασκούμενοι στο εξωτερικό που συμμετέχουν στο πρόγραμμα Erasmus+ κατά τον χρόνο αποχώρησης του ΗΒ μπορούν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και να συνεχίσουν να λαμβάνουν τις σχετικές χρηματοδοτήσεις ή υποτροφίες. 

Προστασία των δικαιούχων του προϋπολογισμού της ΕΕ

Όπως επισημάνθηκε σε πολλές περιπτώσεις, όλες οι δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί από τα 28 κράτη μέλη θα πρέπει να τηρηθούν από αυτά. Αυτό ισχύει επίσης και στην περίπτωση αποχώρησης χωρίς συμφωνία, όπου το ΗΒ αναμένεται να συνεχίσει να τηρεί όλες τις δεσμεύσεις που ανέλαβε όσο ήταν μέλος της ΕΕ. 

Η πρόταση παρέχει στην ΕΕ τη δυνατότητα να είναι σε θέση, σε περίπτωση αποχώρησης χωρίς συμφωνία, να τηρήσει τις δεσμεύσεις της και να συνεχίσει τις πληρωμές το 2019 προς τους δικαιούχους του ΗΒ για συμβάσεις που έχουν υπογραφεί και αποφάσεις που έχουν ληφθεί πριν από τις 30 Μαρτίου 2019, υπό τον όρο ότι το ΗΒ εκπληρώνει τις υποχρεώσεις που υπέχει στο πλαίσιο του προϋπολογισμού του 2019 και δέχεται τους αναγκαίους ελέγχους. Αυτό θα συμβάλει στον μετριασμό του σημαντικού αντίκτυπου ενός σεναρίου αποχώρησης χωρίς συμφωνία για ευρύ φάσμα τομέων που λαμβάνουν χρηματοδότηση από την ΕΕ, όπως η έρευνα, η καινοτομία ή η γεωργία. 

Το ζήτημα αυτό διαχωρίζεται από τον οικονομικό διακανονισμό μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου σε περίπτωση αποχώρησης χωρίς συμφωνία και δεν θίγει τον εν λόγω διακανονισμό.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα μέτρα αυτά δεν θα μετριάσουν –και ούτε μπορούν να μετριάσουν– τον συνολικό αντίκτυπο του σεναρίου αποχώρησης χωρίς συμφωνία, ούτε αντισταθμίζουν κατά κανένα τρόπο την έλλειψη ετοιμότητας, ούτε αναπαράγουν τα πλήρη οφέλη που απορρέουν από την ιδιότητα του μέλους της ΕΕ ή τους ευνοϊκούς όρους ενδεχόμενης μεταβατικής περιόδου, όπως προβλέπεται στη συμφωνία αποχώρησης.

Οι προτάσεις έχουν προσωρινό χαρακτήρα, περιορισμένο πεδίο εφαρμογής και θα εγκριθούν μονομερώς από την ΕΕ. Λαμβάνουν υπόψη τις συζητήσεις με τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή αναφέρει ότι θα συνεχίσει να στηρίζει τα κράτη μέλη κατά την προετοιμασία τους και έχει εντείνει τις προσπάθειές της, για παράδειγμα οργανώνοντας επισκέψεις σε όλες τις πρωτεύουσες της ΕΕ των 27.