Η παραδοσιακή αγροτοποιμενική ζωή και ο ρόλος των δέντρων στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έχει ανακηρύξει την φετινή χρονιά ως Διεθνές Έτος Βοσκοτόπων και Ποιμένων, ενώ η δεκαετία που διανύουμε έχει ήδη χαρακτηριστεί ως Δεκαετία Οικογενειακής Γεωργίας (2020–2030). Παράλληλα, όπως σημειώνεται και σε σχετικά δελτία, το 2026 αναδεικνύεται και ως έτος αφιερωμένο στην αγρότισσα — μια υπενθύμιση ότι η αγροτική ζωή δεν είναι μόνο οικονομική δραστηριότητα, αλλά και πεδίο αθέατης, συχνά γυναικείας, φροντίδας.

Και όμως, αυτή η φαινομενικά «παγκόσμια» ατζέντα βρίσκει την πιο γόνιμη της έκφραση όχι σε διεθνή φόρα, αλλά σε μικρές αίθουσες πόλεων. Στην Αθήνα, στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο της Εταιρεία των Φίλων του Λαού, στην οδό Ευριπίδου 12, η αγροτοποιμενική ζωή δεν αποτελεί αντικείμενο στατιστικής, αλλά ζωντανό λόγο.

Κατά τη διάρκεια του εαρινού εξαμήνου, μια σειρά διαλέξεων αφιερώνεται στην παραδοσιακή αγροτοποιμενική ζωή — όχι ως ανάμνηση ενός χαμένου κόσμου, αλλά ως κλειδί για την κατανόηση του παρόντος. Η παρουσία της Αικατερίνης Πολυμέρου -Καμηλάκη, πρώην Διεθύντριας του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, με το μακρόχρονο έργο της στη λαογραφία και τον αγροτικό πολιτισμό, δίνει τον τόνο: η ύπαιθρος δεν είναι απλώς γεωγραφία, είναι τρόπος γνώσης.

Σήμερα,  20 Απριλίου 2026 από 19.00 -21.00, η διάλεξη με θέμα «Αγροκτηνοτροφικά τοπία» αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η παρέμβαση της ερευνήτριας πολιτισμικής οικολογίας, Καλλιόπης Στάρα:  «Ιστορίες για τα αγροκτηνοτροφικά τοπία αποτυπωμένες στα δένδρα» μετατοπίζει το βλέμμα από το προφανές στο διακριτικό. Τα δέντρα δεν παρουσιάζονται ως φυσικό φόντο, αλλά ως φορείς μνήμης: κλαδεμένα για να σκιάζουν κοπάδια, σημαδεμένα από τη βόσκηση, ενταγμένα σε διαδρομές που επαναλαμβάνονται επί γενιές. Το τοπίο, έτσι, διαβάζεται σαν αρχείο σχέσεων.

Σε αυτή τη συνάντηση, μια Δευτέρα βράδυ, στον πρώτο όροφο ενός κτιρίου στο κέντρο της πόλης, συμπυκνώνεται μια παράδοξη αλλά ουσιαστική αλήθεια: ότι η συζήτηση για τους βοσκότοπους διεξάγεται συχνά μακριά από αυτούς. Κι όμως, εκεί, μέσα στον αστικό χώρο, ακούγεται καθαρά αυτό που οι διεθνείς οργανισμοί επιχειρούν να διατυπώσουν με όρους πολιτικής: ότι οι βοσκότοποι καλύπτουν σχεδόν τη μισή επιφάνεια της γης, ότι στηρίζουν εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους και ότι η διαχείρισή τους συνδέεται άμεσα με τη βιοποικιλότητα και το κλίμα.

Αυτό που δεν αποτυπώνεται εύκολα σε εκθέσεις και στρατηγικές είναι η λεπτή γνώση των ανθρώπων που ζουν μέσα σε αυτά τα τοπία. Η γνώση του πότε «κρατά» το χορτάρι, πότε ξεκουράζεται η γη, πώς κινείται ένα κοπάδι χωρίς να εξαντλεί τον τόπο. Η γνώση, δηλαδή, που συγκροτεί την παραδοσιακή αγροτοποιμενική ζωή ως μορφή ισορροπίας.

Το Διεθνές Έτος Βοσκοτόπων και Ποιμένων φιλοδοξεί να αναδείξει ακριβώς αυτή τη διάσταση: να αναγνωρίσει τους βοσκούς όχι ως κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά ως σύγχρονους διαχειριστές οικοσυστημάτων. Στην ελληνική περίπτωση, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Τα ορεινά τοπία δεν είναι «παρθένα» — είναι ιστορικά διαμορφωμένα μέσα από τη συνύπαρξη ανθρώπου, ζώου και βλάστησης.

Η αγροτοποιμενική ζωή, όπως αναδεικνύεται σε τέτοιες διαλέξεις, δεν είναι μια νοσταλγική αναφορά. Είναι μια πρόταση ανάγνωσης του κόσμου. Μια υπενθύμιση ότι το τοπίο δεν είναι δεδομένο, αλλά αποτέλεσμα φροντίδας — και ότι αυτή η φροντίδα έχει πρόσωπο, φωνή και ιστορία.

Οι διαλέξεις μεταδίδονται από το fb του Κτηνοτροφικού Συλλόγου Αττικής «Άγιος Γεώργιος» με τη φροντίδα της Γραμματέως του Μάγδας Κοντογιάννη.

Άλογο στη σκιά ανθισμένης κουτσουπιάς λίγο έξω από την Σπερχειάδα: το αγροκτηνοτροφικό τοπίο ως μνήμη εποχών και συνύπαρξης.

Κοπάδι σε ανοιξιάτικο λιβάδι : το τοπίο ως κοινός τόπος ανθρώπου, ζώου και χορταριού — μια ισορροπία που διαμορφώνεται βήμα το βήμα.»