Στη μνήμη των καταστροφών του «Ιανού», του «Ντάνιελ» που ρήμαξαν τη Θεσσαλία και την αποκατάσταση των ζημιών που ακόμη συνεχίζονται…
Οι επέτειοι του «Ιανού» και του «Ντάνιελ» επαναφέρουν εικόνες από τη Θεσσαλία που δύσκολα ξεχνιούνται: πλημμυρισμένα χωριά, κατεστραμμένα σπίτια και χωράφια, δρόμοι κομμένοι, άνθρωποι αποκλεισμένοι να περιμένουν βοήθεια. Δίπλα τους έρχονται οι μνήμες των μεγάλων πυρκαγιών, η αγωνία της απομάκρυνσης, η απώλεια και ο δύσκολος δρόμος της επιστροφής. Κάθε τέτοια επέτειος προσφέρεται και για μια ερώτηση: τι έχουμε ετοιμάσει για την επόμενη φορά;
Δεν θα σταθώ εδώ στην αποτίμηση των επιχειρήσεων της Πυροσβεστικής και των άλλων σχετικών υπηρεσιών. Θα σταθώ σε μια συγκεκριμένη ανάγκη που μπορεί να προκύψει μέσα στην καταστροφή: να πρέπει να φτάσεις κάπου όπου το αυτοκίνητο σταματά, το μηχάνημα δεν χωρά και ο δρόμος που γνώριζες έχει χαθεί.
Αφορμή στάθηκε μια ανάρτηση των Mountain Mule Packers, από τη Βόρεια Καρολίνα των ΗΠΑ, για τη βοήθεια που πρόσφεραν μετά τον τυφώνα Ελίν. Στις 27 Σεπτεμβρίου 2024, οι βροχές του έπληξαν καταστροφικά και το ανατολικό Τενεσί. Κοινότητες αποκλείστηκαν και η μεταφορά ακόμη και των πιο απαραίτητων εφοδίων έγινε δύσκολη υπόθεση. Ανάμεσα σε όσους κινητοποιήθηκαν ήταν άνθρωποι που διέθεταν εκπαιδευμένα μουλάρια και ήξεραν να δουλεύουν μαζί τους σε δύσβατα ορεινά εδάφη.
Τα ζώα φορτώθηκαν τρόφιμα, υγειονομικό υλικό και εφόδια προσωρινής στέγασης. Με τους οδηγούς τους έφτασαν σε αποκλεισμένες περιοχές της δυτικής Βόρειας Καρολίνας και αργότερα γύρω από το Ρόαν Μάουντεν του Τενεσί. Σε ορισμένες περιπτώσεις συνέχιζαν τη μεταφορά εφοδίων που είχαν φέρει ελικόπτερα σε ενδιάμεσα σημεία. Κάθε μέσο κάλυπτε ένα μέρος της διαδρομής, μέχρι η βοήθεια να φτάσει στους ανθρώπους που την περίμεναν.
Έχει σημασία να ξέρουμε ποιοι ήταν. Οι Mountain Mule Packers αποτελούν ιδιωτική επιχείρηση με εμπειρία στις μεταφορές με υποζύγια και στην εκπαίδευση, μεταξύ άλλων, στρατιωτικών μονάδων. Από την κινητοποίησή τους μετά την καταστροφή γεννήθηκε η Mission Mules, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση για τη συνέχιση της βοήθειας και την ανταπόκριση σε νέες ανάγκες. Υπήρχαν ήδη τα ζώα, ο εξοπλισμός και η γνώση. Γι’ αυτό μπόρεσαν να ξεκινήσουν.
Εδώ βρίσκεται και το ενδιαφέρον για εμάς. Στα ελληνικά βουνά το μουλάρι κουβάλησε για γενιές τα απαραίτητα της ζωής: τρόφιμα και γεννήματα, ξύλα, υλικά για το χτίσιμο, ανθρώπους που δεν μπορούσαν να περπατήσουν. Μαζί με τα ζώα υπήρχαν και οι άνθρωποι που γνώριζαν τα περάσματα, ήξεραν να ζυγίζουν το φορτίο, να το στερεώνουν στο σαμάρι, να υπολογίζουν τη διαδρομή και την αντοχή του ζώου. Ήταν μια ολόκληρη τέχνη της καθημερινής επιβίωσης.
Όσο οι δρόμοι έφταναν στα χωριά και τα αυτοκίνητα αναλάμβαναν τις μεταφορές, αυτή η τέχνη έπαυε να αποτελεί καθημερινή ανάγκη για πολλούς ανθρώπους. Η χρησιμότητά της, όμως, αξίζει να εξεταστεί και μέσα στις σημερινές συνθήκες. Η εικόνα των φορτωμένων μουλαριών μπροστά στον κατεστραμμένο αμερικανικό δρόμο μάς δίνει μια πολύ συγκεκριμένη αφορμή.
Πού υπάρχουν ακόμη κατάλληλα ζώα και έμπειροι αγωγιάτες; Θα μπορούσαν να συνεργαστούν με υπηρεσίες και εθελοντικές ομάδες; Σε ποιες ορεινές περιοχές θα ήταν χρήσιμη μια τέτοια δυνατότητα μεταφοράς; Ποιος θα φρόντιζε για την εκπαίδευση, τον εξοπλισμό και την καλή κατάσταση των ζώων; Αυτά είναι ερωτήματα προετοιμασίας, που χρειάζονται απαντήσεις πριν από τον αποκλεισμό ενός χωριού.
Γιατί το «θα βρούμε κανένα μουλάρι» την ώρα της συμφοράς δεν αποτελεί σχέδιο. Ένα ζώο χρειάζεται καθημερινή φροντίδα, σωστή διατροφή, κτηνιατρική παρακολούθηση και εξάσκηση. Χρειάζεται έναν άνθρωπο που το γνωρίζει και μπορεί να κρίνει πού θα περάσει με ασφάλεια και πού πρέπει να σταματήσει. Και η ομάδα χρειάζεται συνεννόηση με όσους οργανώνουν τη βοήθεια, ώστε να γνωρίζει τι πρέπει να μεταφέρει, πού και για ποιον.
Οι επέτειοι των καταστροφών αποκτούν ουσία όταν μας κάνουν να εξετάζουμε και τέτοιες λεπτομέρειες. Έναν κατάλογο ανθρώπων που μπορούν να βοηθήσουν, ένα μονοπάτι που παραμένει ανοιχτό, μια συνεργασία που έχει δοκιμαστεί, μια γνώση που βρίσκει νεότερους να τη μάθουν. Η προετοιμασία περιλαμβάνει και τη φροντίδα για όσα εύκολα θεωρούμε ξεπερασμένα, μέχρι να παρουσιαστεί ξανά η ανάγκη τους.
Όταν κοπεί ο δρόμος, κάποιος θα κληθεί να περάσει από εκεί που ακόμη υπάρχει πέρασμα. Το αν θα μπορέσει να φτάσει, και τι θα μεταφέρει μαζί του, εξαρτάται από όσα έχουμε φροντίσει πριν σημάνει η ώρα της ανάγκης.
Στον κομμένο δρόμο: Εκεί που τελειώνει η άσφαλτος, η μεταφορά συνεχίζεται με μουλάρια. Φορτωμένα με εφόδια, τα ζώα και οι οδηγοί τους προχωρούν προς το κατεστραμμένο πέρασμα, σε αποστολή βοήθειας μετά τον τυφώνα Ελίν του 2024. Η πολύχρονη εμπειρία στις μεταφορές με υποζύγια αποδείχθηκε πολύτιμη την ώρα της ανάγκης. Φωτογραφία: Mission Mules.
Πριν σημάνει η ανάγκη: Η προετοιμασία αρχίζει πολύ πριν φορτωθούν τα πρώτα εφόδια. Καθημερινή φροντίδα, εκπαίδευση και εμπιστοσύνη ανάμεσα στον άνθρωπο και στο ζώο χτίζουν τη δυνατότητα μιας δύσκολης αποστολής. Όταν κοπεί ο δρόμος, αυτή η σχέση γίνεται πολύτιμη.
