Στη μεγάλη ιστορία του έπους του ’40, στα βουνά της Ηπείρου και στην Αλβανία, ξεχωριστές σελίδες είναι αφιερωμένες σε κάποιους που πέρασαν στην αιωνιότητα, θυσιαζόμενοι για την ελευθερία της πατρίδας. Και είναι σελίδες που λάμπουν περισσότερο, αφού η τιμή που απονέμεται σε αυτούς προέρχεται από ανθρώπους που συνεχίζουν να καλλιεργούν με κάθε τρόπο την τοπική μνήμη και φροντίζουν ώστε αυτή να περάσει στην επόμενη γενιά και να διατηρηθεί στον χρόνο.
Η αναφορά που έφθασε στα χέρια του Κωνσταντίνου Δαβάκη αναφέρει:
«Πολλαπλάσιαι ιταλικαί δυνάμεις αντεπετέθησαν κατά των οπλιτών του λόχου… Με αδάμαστον αποφασιστικότητα και ακλόνητον θάρρος ο υπολοχαγός Διάκος Αλέξανδρος κατόρθωσε ν’ ανασυντάξη εκ τρίτου τον λόχον, να τον εμψυχώση και να τον ρίψη μετά νέας ορμής εναντίον των λυσσωδώς αμυνομένων Ιταλών. Καθ’ ον δε χρόνον διά τετάρτην φοράν ο δοκιμασθείς λόχος εκαλείτο με την λόγχην εφ’ όπλου ν’ αντιμετωπίση νέαν, θραυσθείσαν και αυτήν, αντεπίθεσιν του εχθρού διά της τελικής εφόδου του, ο δε ηρωικός διοικητής του λόχου αυτού, τεθείς επί κεφαλής, εκραύγαζε με φωνήν Άρεως: “Εμπρός, παιδιά, για μια μεγάλη Ελλάδα και μίαν ελεύθερη Δωδεκάνησο”, ριπή πολυβόλου τον εφόνευσε».
Αυτά γράφει η Ιστορία για τον Αλέξανδρο Διάκο, από την ιταλοκρατούμενη Χάλκη της Δωδεκανήσου, τον πρώτο Έλληνα αξιωματικό που έπεσε στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, κατά την αντεπίθεση της 1ης Νοεμβρίου 1940. Έπεσε στο ύψωμα Τσούκα, στην περιοχή της Φούρκας, κοντά στη Ζούζουλη. Η προτομή του συντροφεύει εκείνη του συνταγματάρχη Κωνσταντίνου Δαβάκη, δίπλα στον ναό της Αγίας Παρασκευής στο Επταχώρι. Ο συνταξιούχος εκπαιδευτικός Μιχάλης Κεραμάρης έπλεξε γι’ αυτόν ένα τρυφερό ποίημα που αξίζει να το διαβάσουμε.
Αλέξανδρος Διάκος
Του Μιχάλη Κεραμάρη
Από τη Χάλκη κίνησες τον όμορφον αγώνα
με θάρρος απροσμέτρητο κατά των Ιταλών.
Κι όταν στη χώρα έφτασε το άγος τού αιώνα,
στάθηκες αντιμέτωπος στυγνών κατακτητών,
αγέρωχος ενώπιον των εχθρικών πυρών.
Στης Ζούζουλης το ύψωμα σε όρισε η πατρίδα,
και βρέθηκες να πολεμάς στην πρώτη τη γραμμή,
μέσα σου δυνατή φωνή, φωνή τού Λεωνίδα,
νυν υπέρ πάντων ο αγών, του έθνους προσταγή.
Και έπεσες, Αλέξανδρε, στην πρώτη τη γραμμή.
Απλός, καθάριος, άδολος ο πατριωτισμός σου,
μέσα στης μάχης τη βουή, στων όπλων την κλαγγή,
αγνός για την Ελλάδα μας ο ενθουσιασμός σου
σε όρθωσε αφόβιστο, γενναίο μαχητή.
Και έπεσες, Αλέξανδρε, στην πρώτη τη γραμμή.
Πολλοί σε ακολούθησαν στης Πίνδου τις χαράδρες,
σε ρέματα, σε διάσελα, σε χιόνια, σε γκρεμούς,
μέσα στα χρόνια στέκεστε αείφωτες λαμπάδες,
χρέος βαρύ αφήσατε σε μας τους ζωντανούς,
που ήσυχοι βιώνουμε καιρούς ειρηνικούς.
Καθένας απ’ τη θέση του μπορεί να πολεμάει,
για της πατρίδας το καλό και για την προκοπή,
τι τού ’δωσε η πατρίδα του, ποτέ του δε ρωτάει,
και δε ζητάει πληρωμή, καμιά ανταμοιβή,
έτοιμος πάντα να σταθεί στην πρώτη τη γραμμή.
Ο Κωνσταντίνος Δαβάκης και ο Αλέξανδρος Διάκος, δίπλα δίπλα στο Επταχώρι Καστοριάς. Ο διοικητής του Αποσπάσματος Πίνδου και ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός που έπεσε στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, την 1η Νοεμβρίου 1940.
Έξι πρόσωπα της ιστορίας του ’40 στον χώρο δίπλα στην Αγία Παρασκευή του Επταχωρίου. Από αριστερά: Σωτήριος Μήλιος, Ελευθέριος Ντάσκας, Δημήτριος Μισύρης, Κωνσταντίνος Δαβάκης, Αλέξανδρος Διάκος και Ιωάννης Δήμου. Οι δύο ακριανές προτομές τιμούν αξιωματικούς που κατάγονταν από το χωριό.
