Σήμερα τιμώνται οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος, δύο Θεσσαλονικείς αδελφοί που άφησαν βαθύ αποτύπωμα όχι μόνο στην ιστορία της Εκκλησίας αλλά και στον πολιτισμό ολόκληρης της ανατολικής Ευρώπης.

Ο Κωνσταντίνος —που αργότερα έλαβε το μοναχικό όνομα Κύριλλος— υπήρξε σπουδαίος λόγιος της Κωνσταντινούπολης, ενώ ο μεγαλύτερος αδελφός του Μεθόδιος ακολούθησε αρχικά διοικητική σταδιοδρομία πριν στραφεί στον μοναχισμό. Και οι δύο μεγάλωσαν στη Θεσσαλονίκη, σε μια περιοχή όπου ελληνικοί και σλαβικοί πληθυσμοί συνυπήρχαν, γεγονός που τους βοήθησε να γνωρίσουν τη γλώσσα και τον κόσμο των Σλάβων.

Τον 9ο αιώνα στάλθηκαν ως ιεραπόστολοι στη Μεγάλη Μοραβία. Εκεί δεν περιορίστηκαν μόνο στο κήρυγμα του χριστιανισμού. Ο Κύριλλος δημιούργησε τη γλαγολιτική γραφή, το πρώτο σλαβικό αλφάβητο, και μαζί με τον Μεθόδιο μετέφρασαν εκκλησιαστικά κείμενα στη γλώσσα των ανθρώπων στους οποίους απευθύνονταν.

Αυτή ήταν ίσως η μεγαλύτερη προσφορά τους: πίστεψαν ότι κάθε λαός έχει δικαίωμα να ακούει τον λόγο της πίστης στη δική του γλώσσα. Σε μια εποχή όπου πολλοί θεωρούσαν ιερές μόνο τα ελληνικά, τα λατινικά και τα εβραϊκά, οι δύο αδελφοί υπερασπίστηκαν τη χρήση της σλαβικής στη λατρεία και στη διδασκαλία.

Το έργο τους συνάντησε αντιδράσεις και διώξεις, ιδιαίτερα από τον φραγκικό κλήρο της Κεντρικής Ευρώπης. Ο Κύριλλος πέθανε στη Ρώμη το 869, όπου και τάφηκε στη βασιλική του Αγίου Κλήμεντος. Ο Μεθόδιος συνέχισε μόνος το έργο τους μέσα σε δύσκολες συνθήκες, ακόμη και φυλακίσεις, μέχρι τον θάνατό του το 884.

Παρά τις δυσκολίες, η παρακαταθήκη τους υπήρξε τεράστια. Από το έργο τους γεννήθηκε μια ολόκληρη σλαβική γραμματειακή και πολιτισμική παράδοση, ενώ η επιμονή τους στη χρήση της μητρικής γλώσσας άνοιξε έναν νέο δρόμο στην ιστορία του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Η επιρροή των δύο αδελφών ξεπέρασε κατά πολύ την εποχή τους. Μέσα από τους μαθητές τους, η σλαβική γραφή και η λειτουργική παράδοση διαδόθηκαν στη Βουλγαρία, στη Σερβία και αργότερα στη Ρωσία, διαμορφώνοντας την πνευματική ταυτότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί λαοί της ανατολικής Ευρώπης τούς θεωρούν ιδρυτικές μορφές της γραμματείας και της παιδείας τους. Για τον ελληνικό κόσμο, οι Κύριλλος και Μεθόδιος αποτελούν επίσης μια υπενθύμιση της πολιτισμικής ακτινοβολίας της Θεσσαλονίκης και του Βυζαντίου σε μια εποχή όπου η γλώσσα, η γνώση και η πίστη λειτουργούσαν ακόμη ως γέφυρες ανάμεσα στους λαούς και όχι ως σύνορα.

Οι Κύριλλος και Μεθόδιος δεν υπήρξαν μόνο ιεραπόστολοι. Υπήρξαν άνθρωποι της γλώσσας, της παιδείας και της επικοινωνίας των λαών — δύο μορφές που συνέδεσαν το Βυζάντιο με τον σλαβικό κόσμο μέσα από τη γνώση και τον πολιτισμό.

Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος σε σύγχρονη ορθόδοξη εικόνα. Οι δύο Θεσσαλονικείς αδελφοί τιμώνται ως «Φωτιστές των Σλάβων».

Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος διδάσκουν τον χριστιανισμό στους σλαβικούς πληθυσμούς της Μοραβίας. Έργο του Τσέχου ζωγράφου Věnceslav Černý (1865–1936).

Οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος στη Ρώμη. Μεσαιωνική νωπογραφία στη βασιλική του Αγίου Κλήμεντος, όπου τάφηκε ο Άγιος Κύριλλος.

Η πινακίδα της Μπάσκα είναι ένα πρώιμο παράδειγμα Γλαγολιτικής γραφής από την Κροατία