ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ο Τολστόι και το πράσινο ξυλαράκι στη Γιάσναγια Πολιάνα

1.jpg
Ο Λέων Τολστόι με την πένα στο χέρι. Ανάμεσα στις ιστορίες που κράτησε ως τα γεράματά του ήταν κι εκείνη που του είχε διηγηθεί παιδί ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Νικολάι.

Στα 116 χρόνια από τον θάνατό του, μια ιστορία για τον τόπο όπου θέλησε να ταφεί και για ένα μυστικό που του εμπιστεύτηκε ο μεγάλος του αδελφός.

Στις 20 Νοεμβρίου 1910, ο Λέων Τολστόι πέθανε στο σπίτι του σταθμάρχη του Αστάποβο. Ήταν 82 ετών. Λίγες μέρες νωρίτερα είχε φύγει από το κτήμα του στη Γιάσναγια Πολιάνα κι είχε αρρωστήσει στο τρένο. Για τον τελευταίο σταθμό της ζωής του αποφάσισε η αρρώστια. Για το πού θα τον πήγαιναν κατόπιν, είχε αφήσει ο ίδιος οδηγίες. Ένα ξύλινο φέρετρο ήθελε, και όποιος είχε τη διάθεση ας τον πήγαινε ως το δάσος, στην άκρη της ρεματιάς, «εκεί που ήταν το πράσινο ξυλαράκι». Οι δικοί του ήξεραν το μέρος.  

Η ιστορία πήγαινε πίσω στα παιδικά του χρόνια. Ο Νικολάι, ο μεγάλος του αδελφός, δώδεκα χρονών τότε, είχε ανακοινώσει στα μικρότερα αδέλφια του πως γνώριζε ένα μυστικό. Όταν θα το μάθαιναν οι άνθρωποι, θα έπαυαν οι πόλεμοι και οι αρρώστιες και θα ζούσαν όλοι σαν αδέλφια. Το μυστικό ήταν γραμμένο πάνω σ’ ένα πράσινο ξυλαράκι, θαμμένο κάπου εκεί, πλάι στη ρεματιά. Πέρασε μια ζωή ολόκληρη, ο μικρός Λέων έγραψε το Πόλεμος και ειρήνη και την Άννα Καρένινα, κι όταν ήρθε η ώρα να διαλέξει πού θα αναπαυθεί, θυμήθηκε το σημάδι που του είχε δώσει ένα δωδεκάχρονο παιδί.

Μου έρχεται στον νου κι ένα δικό του διήγημα, το Πόση γη χρειάζεται ο άνθρωπος;, που δημοσιεύτηκε το 1886. Ο χωρικός Παχόμ έχει τη σπάνια ευκαιρία να αποκτήσει όση γη προλάβει να περικλείσει περπατώντας από την ανατολή ως τη δύση του ήλιου. Ένας είναι ο όρος. Πρέπει να γυρίσει εγκαίρως στο σημείο απ’ όπου ξεκίνησε. Όλο και κάτι βλέπει παραπέρα που αξίζει να το βάλει στο χωράφι του. Ώσπου παίρνει να γέρνει ο ήλιος και το περπάτημα γίνεται τρεχαλητό. Προλαβαίνει. Εκεί που άρχισε το πρωί τη διαδρομή του, πέφτει νεκρός. Κι ο υπηρέτης του πιάνει το φτυάρι και μετράει πια τη γη από το κεφάλι του αφέντη του ίσαμε τις φτέρνες.

Στη Γιάσναγια Πολιάνα ο επισκέπτης που θα πάρει το μονοπάτι για τον τάφο του Τολστόι θα βρει ένα χαμηλό ανάχωμα σκεπασμένο με χορτάρι, δίχως σταυρό και δίχως επιγραφή. Λίγη γη κι εδώ. Μόνο που για να καταλάβει κανείς γιατί ο Τολστόι διάλεξε ετούτη τη γωνιά του μεγάλου κτήματος, πρέπει να φανταστεί για λίγο τα δυο αδέλφια παιδιά. Το ένα να διηγείται την ιστορία και το άλλο να τη θυμάται ακόμη στα ογδόντα του.

2.jpg

Ο τάφος
Ένα χαμηλό ανάχωμα σκεπασμένο με χορτάρι, στο δάσος της Γιάσναγια Πολιάνα. Εδώ ζήτησε να ταφεί ο Τολστόι, εκεί όπου, κατά την παιδική ιστορία του Νικολάι, ήταν κρυμμένο το πράσινο ξυλαράκι.