ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Όταν μάθαμε να υπακούμε στο φανάρι και στον τροχονόμο

1.jpg

Από τον χωροφύλακα με την «ομπρέλα» στα Χαυτεία ως τις σημερινές κάμερες τεχνητής νοημοσύνης, ένας αιώνας στους δρόμους της πόλης.

Στα Χαυτεία, εκεί όπου σμίγουν η Πανεπιστημίου, η Πατησίων και η Αιόλου, ένας χωροφύλακας ρυθμίζει την κυκλοφορία. Στο βάθος φαίνεται το φαρμακείο του Μαρινόπουλου, στο οδόστρωμα οι ράγες του τραμ. Η φωτογραφία, από τη συλλογή του Πέτρου Πουλίδη, τραβήχτηκε ανάμεσα στο 1919 και το 1925. Τον μηχανισμό που χειρίζεται ο χωροφύλακας τον έλεγαν «ομπρέλα».

Τα ίδια χρόνια, στο Ντιτρόιτ, ένας συνάδελφός του έχει καλύτερο παρατηρητήριο. Στέκεται σ’ ένα υπερυψωμένο κουβούκλιο, κρατάει τηλεβόα και βγάζει το άλλο χέρι από το παράθυρο για να δώσει σειρά στους οδηγούς. Η ωραιότερη λεπτομέρεια της φωτογραφίας βρίσκεται λίγο ψηλότερα. Στη στέγη του κουβουκλίου έχουν κιόλας τοποθετηθεί τα φανάρια. Ο άνθρωπος που δίνει την εντολή και η μηχανή που κάποτε θα πάρει τη θέση του πρόλαβαν να φωτογραφηθούν μαζί.

Σαν σήμερα, στις 20 Νοεμβρίου 1923, ο Αφροαμερικανός εφευρέτης Γκάρετ Μόργκαν κατοχύρωσε έναν χειροκίνητο σηματοδότη. Στο Κλίβελαντ, την πόλη του, λειτουργούσε ήδη ηλεκτρικό φανάρι από το 1914. Ο Μόργκαν είχε κατά νου τον τελευταίο που έμπαινε στη διασταύρωση λίγο πριν δοθεί σειρά στον κάθετο δρόμο. Με μια μανιβέλα ο χειριστής έφερνε τους βραχίονες σε μια ενδιάμεση θέση που σήμαινε «σταματήστε» για όλους. Η συμβολή του Μόργκαν ήταν αυτές οι λίγες στιγμές που χρειαζόταν ο τελευταίος για να περάσει με ασφάλεια.

Ύστερα τα φανάρια άρχισαν να φυτρώνουν στις διασταυρώσεις. Πινακίδες υπήρχαν από παλιά, μόνο που μια πινακίδα λέει σε όλους το ίδιο πράγμα. Το φανάρι σού λέει «πέρνα» και στον αμέσως επόμενο «περίμενε». Κι όταν τη δουλειά την ανέλαβε ο χρονοδιακόπτης, μάθαμε να περιμένουμε ακόμη και ξημερώματα, με τον δρόμο δεξιά κι αριστερά άδειο, ώσπου να μας δώσει την άδεια ένα φως.

Το 1928, στη Βαλτιμόρη, ο Τσαρλς Άντλερ έβαλε στο φανάρι μικρόφωνο. Ο οδηγός πατούσε την κόρνα κι έτσι ειδοποιούσε τον μηχανισμό πως κάποιος περίμενε να περάσει. Οι περίοικοι, όπως καταγράφεται, ελάχιστα εκτίμησαν την εφεύρεση. Εκείνο το φανάρι που «άκουγε» ήταν ακόμη ένας απλός αυτοματισμός. Σήμερα, σε διασταυρώσεις του Πίτσμπουργκ, η τεχνητή νοημοσύνη υπολογίζει πόσο πράσινο χρειάζεται κάθε δρόμος ανάλογα με την κίνηση και ειδοποιεί το επόμενο φανάρι για τα αυτοκίνητα που έρχονται.

Στην Αττική η Τροχαία βλέπει πλέον την κίνηση κι από ψηλά, με drones, ενώ σε ορισμένες διασταυρώσεις κάμερες με τεχνητή νοημοσύνη καταγράφουν ποιος πέρασε με κόκκινο. Η ρύθμιση της κυκλοφορίας, πάντως, γίνεται ακόμη και «ζωντανά». Το βλέπουμε γύρω από τη Βουλή, στην Ηρώδου Αττικού κι όπου πρόκειται να περάσει πολιτικός ή άλλο δημόσιο πρόσωπο με συνοδεία. Βλέπουμε πάλι τον τροχονόμο κι όταν η κατάσταση φτάσει στο απροχώρητο. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, όταν έσβησαν μαζί τα φανάρια σε διασταυρώσεις της Αθήνας, η Τροχαία έστειλε ανθρώπους στους δρόμους.

Έχει το ενδιαφέρον της αυτή η μικρή αθηναϊκή διαφορά. Για να περάσει μια επίσημη αυτοκινητοπομπή, επιστρατεύεται ακόμη η παλάμη του τροχονόμου. Οι υπόλοιποι έχουμε μάθει να κοιτάζουμε το φανάρι. Και τώρα, σε μερικές διασταυρώσεις, μας κοιτάζει κι εκείνο.

1.jpg

Χαυτεία, Αθήνα, 1919–1925 — κεντρική φωτογραφία. Ο χωροφύλακας χειρίζεται την «ομπρέλα» στη συμβολή της Πανεπιστημίου, της Πατησίων και της Αιόλου. Πίσω του διακρίνεται το φαρμακείο του Μαρινόπουλου και μπροστά του οι ράγες του τραμ. Φωτογραφικό Αρχείο ΕΡΤ, Συλλογή Πέτρου Πουλίδη.

2.jpg

Ντιτρόιτ, 1915–1925. Τα φανάρια στη στέγη, ο τροχονόμος στο παράθυρο. Από το υπερυψωμένο κουβούκλιο, με τον τηλεβόα στο ένα χέρι και το άλλο απλωμένο προς τον δρόμο, δίνει σειρά στους οδηγούς. Λεπτομέρεια φωτογραφίας της Detroit Publishing Company, Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.

3.jpg

Ο νέος σηματοδότης, 5 Ιανουαρίου 1926. Ο διευθυντής κυκλοφορίας Έλντριτζ επιθεωρεί τα φώτα. Η πινακίδα στη βάση εξηγεί στους οδηγούς τι σημαίνει μία από τις φωτεινές ενδείξεις του σηματοδότη: «Στρίψτε αριστερά με το λευκό φως». National Photo Company, Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.

4.jpg

Ουάσιγκτον, 1915–1923. Κάτω από την ομπρέλα του, ο τροχονόμος ρυθμίζει την κυκλοφορία με την πινακίδα «STOP–GO». Η πιο ωραία λεπτομέρεια είναι ο μικρός καθρέφτης που του επιτρέπει να βλέπει τι γίνεται πίσω του χωρίς να γυρίσει την πλάτη στους οδηγούς που έχει μπροστά του. Φωτογραφία Harris & Ewing, Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.

5.jpg

Χαυτεία, Αθήνα, γύρω στο 1924–1925. Στη συμβολή της Πανεπιστημίου, της Πατησίων και της Αιόλου, ο τροχονόμος δίνει σειρά σε πεζούς και αυτοκίνητα. Στη γωνία διακρίνεται το φαρμακείο του Μαρινόπουλου. Φωτογραφικό Αρχείο ΕΡΤ, Συλλογή Πέτρου Πουλίδη.