Οι αγριομηλιές στη Μελίβοια της Λάρισας δεν υστερούν στην καρποφορία…

Ένα παλιότερο σημείωμα για τα δέντρα που συνεχίζουν να ζουν και να καρποφορούν ελεύθερα.

Ημέρα του Μήλου χθες, κι ομολογώ πως ζαλίστηκα —μου άρεσε όμως— βλέποντας όσα κάνουν οι άνθρωποι στην Αμερική με αυτόν τον πολύτιμο καρπό. Γιορτές, μηλόπιτες, μηλίτες, χυμοί κι ένα σωρό άλλα, που φέρνουν κοντά τους παραγωγούς και τον κόσμο και δίνουν στη συγκομιδή χαρακτήρα γιορτής. Η ίδια η Ημέρα του Μήλου ξεκίνησε στη Βρετανία, το 1990, αλλά οι αναρτήσεις που τράβηξαν τη δική μου προσοχή έρχονταν κυρίως από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Έχω ξεχωρίσει κάποια πράγματα και θα σας τα παρουσιάσω τις επόμενες ημέρες, για να κάνουμε και τις συγκρίσεις μας…

Ως τότε, ας επιστρέψουμε στα δικά μας. Σε ένα παλιότερο σημείωμα από μια επίσκεψή μου στη Μελίβοια της Λάρισας, έναν τόπο που οι φιλόπονοι άνθρωποί του δουλεύουν τη γη, καλλιεργούν καστανιές και μηλιές και στηρίζουν πάνω τους τη ζωή και την προκοπή τους.

Δεν θα σταθώ όμως αυτή τη φορά στους περιποιημένους οπωρώνες και στις εμπορικές ποικιλίες. Θα σταθώ στις αγριομηλιές που συνεχίζουν να υπάρχουν διακριτικά στις άκρες του δάσους. Στα δέντρα που εύκολα προσπερνάμε, καθώς το βλέμμα μας έχει συνηθίσει να αναζητά τον μεγάλο, ομοιόμορφο και καλοχρωματισμένο καρπό. Εκείνες, πάντως, έχουν ακόμη πολλά να μας πουν.

Η γη της Μελίβοιας προσφέρεται για δεντροκαλλιέργεια, ιδιαίτερα για τη μηλιά. Κοντά στα καλλιεργημένα περιβόλια συναντάς και πολλά άγρια μηλόδεντρα, σε σημεία όπου δεν φτάνουν εύκολα τα μηχανήματα για να ισοπεδώσουν τον χώρο και να φυτευτούν καινούργια δέντρα. Στις λόγχμες του δάσους, στις άκρες των χωματόδρομων και, κυρίως, στις ρεματιές, ανακατεμένα με ένα σωρό άλλα αγριόδεντρα.

Στην επίσκεψή μου, πολλές από αυτές τις αγριομηλιές ήταν φορτωμένες. Τα κλαδιά τους έγερναν από τον καρπό και κάτω τους τα μικρά μήλα σχημάτιζαν ολόκληρο στρώμα. Άλλα πρασινωπά, άλλα κιτρινισμένα, άλλα με λίγο κόκκινο στη μεριά που τα έβλεπε ο ήλιος. Καθένα με το δικό του σχήμα, τα σημάδια και τις ατέλειές του.

Η γεύση τους, λιγότερο ή περισσότερο στυφή και ξινή από δέντρο σε δέντρο, δεν τα κάνει περιζήτητα. Έμεναν εκεί σε αφθονία, ενώ τριγύρω υπήρχαν τόσα μεγαλύτερα και γλυκύτερα μήλα. Στάθηκα, πάντως, και έσκυψα να μαζέψω μερικά. Δύσκολα προσπερνώ ένα δέντρο που έχει καρπίσει τόσο απλόχερα, χωρίς να του χαρίσω λίγη προσοχή.

Οι αγριομηλιές αυτές παραμένουν ελεύθερα δέντρα. Δεν τις κλαδεύει κανείς για να τους δώσει το επιθυμητό σχήμα, δεν τις μπολιάζει, δεν τις ψεκάζει, δεν λογαριάζει την παραγωγή τους. Μεγαλώνουν όπως τους επιτρέπουν το χώμα, το νερό, το φως και τα γειτονικά τους δέντρα. Απλώνουν τα κλαδιά τους όπου βρίσκουν χώρο και περνούν τις εποχές χωρίς τις περιποιήσεις, αλλά και τις επεμβάσεις, που συνοδεύουν τη ζωή ενός οργανωμένου μηλεώνα.

Συμπληρώνουν έτσι, με τον τρόπο τους, την εικόνα της δεντροκαλλιέργειας στη Μελίβοια. Δίπλα στη δουλειά και στην έγνοια του καλλιεργητή, θυμίζουν έναν κόσμο άτακτων και ανυπότακτων δέντρων. Κι εκεί, ανάμεσα στο περιβόλι και στη ρεματιά, σκέφτεται κανείς τη μακρά πορεία του ανθρώπου να διαλέξει, να μπολιάσει και να καλλιεργήσει τα δέντρα, αναζητώντας περισσότερο και καλύτερο καρπό· μια προσπάθεια που τις τελευταίες δεκαετίες απέκτησε πολύ μεγαλύτερη ένταση.

Όπως κι αν τις κοιτάξει κανείς, για μένα αυτές οι αγριομηλιές είναι μικρά ζωντανά μνημεία του τόπου. Αξίζει να τους μένει λίγος χώρος στις ρεματιές και στις άκρες του δάσους, να συνεχίζουν να ανθίζουν και να καρποφορούν μαζί με τις εξημερωμένες συγγενείς τους.

Κι αξίζει πότε πότε να σταματάμε κάτω από τα κλαδιά τους. Να παρατηρούμε τον καρπό τους, να σκύβουμε να μαζέψουμε μερικά μήλα. Έτσι, για τη χαρά της συνάντησης.

Από σημείωμα γραμμένο στην Αθήνα, στις 21 Οκτωβρίου 2014.

Τα άγρια μήλα δεν έχουν την ομοιομορφία των εμπορικών ποικιλιών ούτε τη γλυκύτητα που συνήθως αναζητούμε. Έχουν όμως τη δική τους λάμψη: χρώματα απαλά, σχήματα ακανόνιστα και πάνω στη φλούδα τους όλα τα σημάδια της ζωής τους στο δάσος.

Στρώμα τα μικρά μήλα κάτω από τα κλαδιά της αγριομηλιάς, στην άκρη του χωματόδρομου. Μια καρποφορία που θα τη ζήλευαν πολλές καλλιεργημένες μηλιές, μόνο που εδώ δεν περίμεναν τελάρα και συνεργεία συγκομιδής. Ο καρπός έπεφτε και έμενε στη γη.

Σκύβω να μαζέψω αγριόμηλα στη Μελίβοια, ανάμεσα στον χωματόδρομο και στην πυκνή βλάστηση. Από τα φορτωμένα κλαδιά ως το χώμα, παντού μικροί καρποί, που δύσκολα θα έβρισκαν θέση στον πάγκο ενός μανάβη. Για τον περαστικό, όμως, που έχει τη διάθεση να σταματήσει, είναι μια μικρή ανακάλυψη — και μια καλή αφορμή να κοιτάξει προσεκτικότερα το δέντρο που τους χάρισε.