Στη Βουλή ο νέος «κουμπαράς» για τα παιδιά – Ποιος ο ρόλος των ασφαλιστικών εταιρειών

Έναν νέο θεσμό μακροχρόνιας αποταμίευσης και επένδυσης για τα παιδιά, στον οποίο προβλέπεται να έχουν ενεργό ρόλο και οι ασφαλιστικές εταιρείες ζωής, εισάγει το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών που έχει κατατεθεί στη Βουλή και πρόκειται να συζητηθεί την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή.

Πρόκειται για τον Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό Ανηλίκων (ΑΕΛΑ), έναν ειδικό αφορολόγητο επενδυτικό λογαριασμό που θα ανοίγεται στο όνομα του παιδιού και θα συνδυάζει τις ιδιωτικές καταβολές με ισόποση κρατική συνεισφορά, υπό συγκεκριμένα όρια. Για την ασφαλιστική αγορά, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ρητά τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις μεταξύ των φορέων που θα μπορούν να παρέχουν τον λογαριασμό, δίπλα στις τράπεζες και στις επιχειρήσεις επενδυτικών υπηρεσιών.

Η δυνατότητα αυτή αφορά ασφαλιστικές επιχειρήσεις που διαθέτουν άδεια δραστηριοποίησης στους κλάδους ζωής Ι και ΙΙΙ. Έτσι, ο νέος θεσμός δεν περιορίζεται σε μια παραδοσιακή τραπεζική αποταμιευτική λύση, αλλά προβλέπει συμμετοχή και της ασφαλιστικής αγοράς μέσω των επιτρεπόμενων επενδυτικών και ασφαλιστικών προϊόντων.

Το σχέδιο νόμου δίνει στον νόμιμο εκπρόσωπο του ανηλίκου τη δυνατότητα επιλογής παρόχου και επενδυτικής λύσης, σύμφωνα με τους όρους του νέου πλαισίου. Ειδικά για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις προβλέπεται, υπό τις οριζόμενες προϋποθέσεις, δυνατότητα ανοίγματος λογαριασμού χωρίς παροχή συμβουλής, εφόσον υπάρχει ρητό αίτημα του νόμιμου εκπροσώπου.

Ο λογαριασμός θα μπορεί να δημιουργείται πριν από τη συμπλήρωση του δεύτερου έτους της ηλικίας του παιδιού. Κάθε δικαιούχος θα διαθέτει έναν μόνο ΑΕΛΑ, ενώ προβλέπονται προϋποθέσεις ιθαγένειας και φορολογικής κατοικίας στην Ελλάδα.

Η σημαντικότερη οικονομική παράμετρος του σχεδίου είναι η συνεισφορά του Δημοσίου. Για τις επιλέξιμες ιδιωτικές εισφορές προβλέπεται κρατική αντιστοίχιση σε ποσοστό 100%, με ανώτατο όριο τα 100 ευρώ τον μήνα και τα 1.200 ευρώ ετησίως. Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον καταβληθούν επιλέξιμες ιδιωτικές εισφορές ύψους 1.200 ευρώ μέσα στο έτος και πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, το Δημόσιο θα μπορεί να προσθέσει άλλα 1.200 ευρώ στον λογαριασμό.

Δεν πρόκειται, επομένως, για αυτόματη καταβολή 1.200 ευρώ σε κάθε παιδί, ανεξάρτητα από την αποταμίευση της οικογένειας. Η κρατική ενίσχυση συνδέεται με τις πραγματικές επιλέξιμες εισφορές και υπολογίζεται με βάση τους περιορισμούς του νομοσχεδίου. Προβλέπεται επίσης ετήσια εκκαθάριση, ενώ το ανώτατο ποσό της κρατικής συνεισφοράς θα αναπροσαρμόζεται κατά 10% ανά πενταετία.

Οι ιδιωτικές καταβολές μπορούν να προέρχονται όχι μόνο από τους γονείς, αλλά και από άλλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Το συνολικό ετήσιο όριο ιδιωτικών εισφορών ορίζεται σε 10.000 ευρώ ανά παιδί. Ωστόσο, οι καταβολές πέραν του επιλέξιμου ποσού δεν δημιουργούν πρόσθετο δικαίωμα κρατικής αντιστοίχισης.

Ιδιαίτερη σημασία για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις έχουν οι επενδυτικοί κανόνες που συνοδεύουν τον νέο λογαριασμό. Το νομοσχέδιο προβλέπει επιτρεπόμενες επενδύσεις, όπως οργανισμούς συλλογικών επενδύσεων, διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια, μετοχές και ομόλογα, ενώ αποκλείει κατηγορίες υψηλού ή σύνθετου κινδύνου, μεταξύ των οποίων τα κρυπτονομίσματα και οι επενδύσεις με μόχλευση.

Προβλέπονται τέσσερα βασικά επενδυτικά προφίλ: συντηρητικό, ισορροπημένο, αναπτυξιακό και δυναμικό. Η διαφοροποίησή τους συνδέεται με την κατανομή μεταξύ επενδύσεων σταθερού εισοδήματος και μετοχών. Στο συντηρητικό προφίλ προβλέπεται πλήρης τοποθέτηση σε τίτλους σταθερού εισοδήματος, ενώ στο δυναμικό η κατανομή μπορεί να φτάνει το 100% σε μετοχικές επενδύσεις.

Σύμφωνα με το κατατεθειμένο κείμενο, η προεπιλεγμένη επενδυτική επιλογή είναι το αναπτυξιακό προφίλ, με μετάβαση στο ισορροπημένο κατά τα τρία τελευταία χρόνια πριν από την ενηλικίωση, εφόσον δεν έχει δοθεί διαφορετική επιτρεπόμενη εντολή. Πρόκειται για μια ρύθμιση που αποτυπώνει τον μακροχρόνιο χαρακτήρα του θεσμού, αλλά και την πρόβλεψη σταδιακής προσαρμογής του επενδυτικού κινδύνου όσο πλησιάζει η ηλικία των 18 ετών.

Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει περιορισμούς στις αλλαγές επενδυτικού προφίλ, καθώς και ειδικές ρυθμίσεις για τη μείωση του κινδύνου κατά τα τελευταία χρόνια λειτουργίας του λογαριασμού. Παράλληλα, προβλέπει ανώτατο όριο ετήσιων συνολικών χρεώσεων 0,50% επί της μέσης αξίας του λογαριασμού, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις, όπως το χωριστά γνωστοποιούμενο κόστος κεφαλαιακής προστασίας.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία για την ασφαλιστική αγορά είναι η πρόβλεψη κεφαλαιακής προστασίας. Στην προεπιλεγμένη λύση προβλέπεται προστασία κατά την ενηλικίωση του ονομαστικού ποσού των επιλέξιμων ιδιωτικών εισφορών, μέχρι του ορίου των 1.200 ευρώ ετησίως, μαζί με τις αντίστοιχες κρατικές εισφορές. Η προστασία αυτή δεν επεκτείνεται αυτομάτως σε κάθε πρόσθετη ιδιωτική καταβολή ούτε σημαίνει ότι κάθε διαθέσιμη επενδυτική επιλογή θα παρέχει την ίδια εγγύηση.

Για την παροχή της προβλεπόμενης κεφαλαιακής προστασίας το σχέδιο νόμου επιτρέπει, υπό όρους, τη συμμετοχή κατάλληλων πιστωτικών ιδρυμάτων ή ασφαλιστικών επιχειρήσεων. Επομένως, οι ασφαλιστικές μπορούν να έχουν ενδιαφέρον όχι μόνο ως πάροχοι λογαριασμών και επενδυτικών ασφαλιστικών λύσεων, αλλά και στο πεδίο των μηχανισμών προστασίας κεφαλαίου που θα απαιτηθούν για την εφαρμογή του θεσμού.

Οι δυνατότητες αυτές συνοδεύονται από υποχρεώσεις ενημέρωσης, προστασίας των δικαιούχων και αποφυγής συγκρούσεων συμφερόντων. Οι πάροχοι οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τον μακροχρόνιο επενδυτικό ορίζοντα και την ηλικία του παιδιού, ενώ δεν επιτρέπονται χρεώσεις που δεν συνδέονται με το κόστος της παρεχόμενης υπηρεσίας ή του προϊόντος.

Ο ΑΕΛΑ σχεδιάζεται ως εργαλείο μακροχρόνιας αποταμίευσης και όχι ως λογαριασμός ελεύθερων αναλήψεων. Κατά κανόνα, τα ποσά παραμένουν δεσμευμένα έως τη συμπλήρωση του 18ου έτους, με περιορισμένες εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος για ιδιαίτερα σοβαρές περιστάσεις. Η μη επιτρεπόμενη πρόωρη ανάληψη συνεπάγεται απώλεια της κρατικής συνεισφοράς και των αποδόσεων που αντιστοιχούν σε αυτήν, σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις.

Με την ενηλικίωση, ο δικαιούχος θα μπορεί να αξιοποιήσει τα ποσά που έχουν συγκεντρωθεί ή να τα μεταφέρει σε επιτρεπόμενα τραπεζικά, επενδυτικά ή επενδυτικά ασφαλιστικά προϊόντα. Η τελευταία αυτή δυνατότητα έχει ιδιαίτερη σημασία για τον ασφαλιστικό κλάδο, καθώς δημιουργεί θεσμική σύνδεση ανάμεσα στην παιδική αποταμίευση και στις χρηματοοικονομικές ανάγκες της ενήλικης ζωής.

Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα μεταφοράς του λογαριασμού από έναν πάροχο σε άλλον, χωρίς απώλεια των φορολογικών πλεονεκτημάτων, με συγκεκριμένη διαδικασία και χωρίς ποινές εξόδου. Το στοιχείο αυτό αναμένεται να αποτελέσει σημαντική παράμετρο του ανταγωνισμού μεταξύ τραπεζών, επενδυτικών φορέων και ασφαλιστικών επιχειρήσεων.

Το νομοσχέδιο θεσπίζει επίσης φορολογικά πλεονεκτήματα για τις προβλεπόμενες εισφορές, την κρατική συνεισφορά και τις αποδόσεις, σύμφωνα με τις ειδικότερες διατάξεις του. Η τελική οικονομική ωφέλεια για κάθε δικαιούχο θα εξαρτάται, πάντως, από τις καταβολές, τη διάρκεια αποταμίευσης, την επιλεγμένη επενδυτική στρατηγική, τις χρεώσεις και την εξέλιξη των αγορών.

Για την ασφαλιστική αγορά, ο νέος Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων συνιστά μια δυνητικά σημαντική διεύρυνση του πεδίου δραστηριοποίησης των εταιρειών ζωής. Η συμμετοχή τους προβλέπεται ρητά, χωρίς όμως να σημαίνει ότι έχει ήδη διαμορφωθεί αγορά συγκεκριμένου μεγέθους ή ότι έχουν εγκριθεί και διατεθεί τα σχετικά προϊόντα.

Η συζήτηση στη Βουλή αποτελεί, συνεπώς, το επόμενο βήμα για τη δημιουργία ενός νέου πλαισίου αποταμίευσης για τα παιδιά, στο οποίο οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις θα μπορούν να διεκδικήσουν ρόλο, αξιοποιώντας την εμπειρία τους στα προϊόντα ζωής, στις μακροχρόνιες επενδύσεις και στην προστασία κεφαλαίου.