Καθώς μπαίνει ο Ιούλιος, τα βουνά μας γνωρίζουν μια ασυνήθιστη κινητικότητα. Έφτασε η εποχή της συλλογής του τσαγιού του βουνού, του σιδερίτη (Sideritis L.), ή όπως το λένε στα Άγραφα, του μπιτουνιού σε άλλα μέρη. Το φυτό έχει πλέον ανθίσει, έχει ολοκληρώσει σχεδόν τον κύκλο της αναπαραγωγής του και οι πρώτοι σπόροι του αρχίζουν να πέφτουν στο έδαφος, ώστε να δημιουργήσουν νέες αποικίες στις σάρες και στους πετριάδες, εκεί ψηλά, κοντά στα δύο χιλιάδες μέτρα.
Αυτό το γνώριζαν πολύ καλά οι παλιότεροι και δεν το άγγιζαν πριν το δουν να ανθίζει και να μείνει για λίγες ακόμη ημέρες ανθισμένο. Έλεγαν πως αν κοπεί νωρίτερα χάνει τις θαυματουργές του ιδιότητες. Πίστευαν ακόμη ότι αυτό το τόσο ευγενικό φυτό συγκεντρώνει και μετουσιώνει σε ίαμα μέσα στο σώμα του όλη τη φρεσκάδα του βουνίσιου αέρα και τους χυμούς της πέτρας και του εδάφους όπου διάλεξε να φυτρώσει.
Έχω αρκετούς φίλους που ανεβαίνουν αυτή την εποχή στα βουνά των Αγράφων για να μαζέψουν τσάι και όλοι επιμένουν πως εκεί φυτρώνει το καλύτερο. Δεν έχω κανέναν λόγο να τους αμφισβητήσω. Ένας απ' αυτούς είναι ο Νίκος Μαρούλης από τη Χρύσω Ευρυτανίας, που πότε στην Κόψη και πότε στο Καυκί ανεβαίνει κάθε χρόνο για να μαζέψει το τσάι του σπιτιού του. Και, όπως συνέβαινε πάντα στα χωριά, από τη συγκομιδή περισσεύουν πάντοτε λίγες χεριές για τους φίλους.
Ο Νίκος, όπως και πολλοί ακόμη Αγραφιώτες, κρατά ζωντανή την παράδοση να ανεβαίνουν στο βουνό όχι μόνο για τις δικές τους ανάγκες αλλά και για το εμπόριο. Άλλωστε, παλιότερα, μαζί με το τυρί, το τσάι ήταν από τα πιο περιζήτητα προϊόντα των Αγράφων στα παζάρια της περιοχής. Τα τελευταία χρόνια όμως, καθώς η ζήτησή του αυξήθηκε και πολλοί το είδαν ως εύκολο κέρδος, θεσπίστηκαν περιορισμοί για τη συλλογή του. Δυστυχώς, δεν τηρούνται πάντοτε. Οι νεόκοποι συλλέκτες συχνά το ξεριζώνουν, καταστρέφοντας ολόκληρη τη ρίζα και τη μικρή αποικία που χρειάστηκε χρόνια για να δημιουργηθεί. Έτσι, πολλές φορές το τσάι δεν ξαναφυτρώνει ποτέ στο ίδιο σημείο.
Δεν είναι εύκολο να φυτρώσει το τσάι. Διαλέγει πετρώδη και άνυδρα εδάφη, συνήθως απόκρημνες πλαγιές, σαν να θέλει να προστατεύσει μόνο του την ύπαρξή του από την ανθρώπινη απληστία. Και δεν είναι λίγοι εκείνοι που στην προσπάθειά τους να το συλλέξουν σε δύσβατες κορφές έχουν κινδυνεύσει ή ακόμη και χάσει τη ζωή τους. Κι ακόμη χειρότερα, η απληστία οδηγεί ορισμένους να το κόβουν άγουρο, πριν προλάβει να ολοκληρώσει τον κύκλο του, στερώντας του τις πολύτιμες ιδιότητές του. Άλλοι πάλι αγνοούν τον σωστό τρόπο αποξήρανσης, που πρέπει να γίνεται πάντοτε σε σκιερό και καλά αεριζόμενο μέρος.
Γιατί δεν είναι τέχνη μόνο η συλλογή του. Είναι και ο τρόπος που θα απλωθεί για να στεγνώσει, ο τρόπος που θα διατηρηθεί μέχρι να έρθει η ώρα να μπει στο μπρίκι. Ο Νίκος και οι περισσότεροι Αγραφιώτες το γνωρίζουν καλά. Έτσι, όσοι έχουμε την τύχη να παίρνουμε από τα χέρια τους λίγες χεριές κάθε χρόνο, ξέρουμε πως δεν πίνουμε απλώς ένα αφέψημα.
Το τσάι των Αγράφων δεν το καλλιεργεί ο άνθρωπος. Το καλλιεργεί το ίδιο το βουνό. Ο άνθρωπος καλείται απλώς να το συναντήσει, χωρίς να το πληγώσει.
Και ίσως γι' αυτό, όταν έρθει ο χειμώνας και βράσει στο μπρίκι, δεν πίνεις μόνο ένα βότανο. Απολαμβάνεις λίγο από τον αέρα των κορυφών, λίγο από την πέτρα, λίγο από τον μόχθο και το μεράκι εκείνων που εξακολουθούν να ανεβαίνουν κάθε καλοκαίρι στα Άγραφα. Απολαμβάνεις ένα μικρό κομμάτι από το ίδιο το βουνό.
Το πολύτιμο τσάι των Αγράφων απλωμένο σε μικρές χεριές, στον ίσκιο και σε καλά αεριζόμενο σημείο, ώστε να διατηρήσει το φυσικό του χρώμα, το άρωμα και όλες τις ιδιότητές του.
Ο Νίκος Μαρούλης από τη Χρύσω Ευρυτανίας γνωρίζει όσο λίγοι τις πλαγιές όπου φυτρώνει το τσάι των Αγράφων και τον σωστό τρόπο συλλογής του. Δίπλα του ο Κώστας Χαλιμούρδας, που συνεχίζει κάθε καλοκαίρι να ανεβαίνει με το κοπάδι του στις ψηλές κορφές των Αγράφων.
Το τσάι διαλέγει μόνο του τον τόπο όπου θα μεγαλώσει: πετρώδεις πλαγιές, ασβεστολιθικές σάρες και σημεία με καθαρό αέρα, εκεί όπου δύσκολα φτάνει ο άνθρωπος.
Δεν αγαπά την υγρασία ούτε τα εύκολα μέρη. Το τσάι των Αγράφων ριζώνει εκεί όπου η πέτρα και ο άνεμος κυριαρχούν, σαν να προστατεύει μόνο του την ύπαρξή του.
Οι ψηλές πλαγιές των Αγράφων, ο φυσικός τόπος του τσαγιού του βουνού. Η συλλογή του απαιτεί γνώση, προσοχή και σεβασμό, καθώς πολλές φορές το φυτό φυτρώνει σε εξαιρετικά δύσβατες και επικίνδυνες θέσεις.
